სიახლეები

"კოალიცია თანასწორობისთვის" ეხმიანება საქართველოს ყოფილი თავდაცვის მინისტრის ირაკლი ოქრუაშვილის 2019 წლის 25 და 30 აპრილს გაკეთებულ საჯარო განცხადებებს, რომელიც დავით გარეჯში წარმოქმნილ პრობლემასთან დაკვაშირებით, საქართველოს აზერბაიჯანელი თემის პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზებას და მარგინალიზებას უწყობს ხელს. მიუხედავად იმისა, რომ ირაკლი ოქრუაშვილის პოლიტიკური და სოციალური გავლენები დღეს არსებითად სუსტია, მისი რიტორიკა ეთნიკური უმცირესობების მიმართ სიმპტომატურად აჩვენებს დომინანტურ პოლიტიკასა და დისკურსს საქართველოს მოქალაქე ეთნიკური უმცირესობების მიმართ. ეს დიკურსი ხელს უწყობს მათ გაუცხოებას, სოციალურ დახარისხებას და მათი თემის გეოპოლიტიზებას.

კერძოდ, 25 აპრილს ირაკლი ოქრუაშვილმა საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე დავით გარეჯის მოვლენებთან დაკავშირებით დაწერა, რომ 2005 წელს აზერბაიჯანის ხელისუფლებასთან მორიგი პოლიტიკური უთანხმოების მოგვარება მან შეძლო აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა მინისტრის დამუქრებით, რომ თუ ის ამ პრობლემას არ მოაგვარებდა დილით წითელ ხიდზე 500 000 ლტოლვილს მიიღებდა“. ოქრუაშვილის 25 აპრილს განცხადებას ლოგიკური პროტესტი მოჰყვა საზოგადოების ერთ ნაწილში და განსაკუთრებით ეთნიკურ აზერბაიჯანელებში, რის საპასუხოდაც ოქრუაშვილმა მორიგი განცხადება გააკეთა 30 აპრილს, სადაც ის საქართველოს აზერბაიჯანელებს აკისრებს პასუხისმგებლობას იმაზე, რაც დავით გარეჯში ხდება, ვინაიდან თითქოს ისინი არასოდეს იყვნენს საქართველოში ცვლილებების მომხრე, არასოდეს იღებდნენ ხმას საქართველოს ინტერესების დასაცავად და რომ ისინი არიან სათამაშო ფიგურა აზერბაიჯანის ხელისუფლებისთვის საქართველოში. ოქრუაშვილმა ასევე ხაზი გაუსვა რომ საქართველო მათთან ვალში არაა“, არამედ პირიქით. მეტიც, ოქრუაშვილის მორიგი საჯარო პოსტი შეურაცხმყოფელად და აგდებულად მიმართავს საქართველოს მოქალაქე აზერბაიჯანელებს, რომლებმაც 21- საუკუნეში ვერ მოახერხეს და ისწავლეს ქართული ენა.

ირაკლი ოქრუაშვილის ორივე განცხადება წლების განმავლობაში იმ დომინანტური პოლიტიკის გამოვლინებაა, რომელიც საქართველოს მოქალაქე ეთნიკური აზერბაიჯანელებს აზერბაიჯანის სახელმწიფოსთან კავშირში ხედავს და მათ ხშირად სხვა ქვეყანასთან პოლიტიკური მოლაპარაკებების ან გავლენის მოპოვების საგნად აქცევს. აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე თვის წინ მსგავსი შინაარსის განცხადება ასევე გააკეთა საქართველოს პარლამენტის წევრმა მარიამ ჯაშმა. ცხადია, აზერბაიჯანის რესპუბლიკა საქართველოს მეზობელი ქვეყანაა და მასთან თანამშრომლობით ურთიერთობები მრავალმხრივად არის მნიშვნელოვანი, თუმცა, ეს გარემოება არანაირ გავლენას არ უნდა ახდენდეს საქართველოს აზერბაიჯანელი თემის საქართველოს სრულუფლებიან მოქალაქეებად აღქმასა და ინტეგრაციაზე.

წლების მანძილზე არასაკმარისი ინტეგრაციის პოლიტიკა და ეთნიკური უმცირესობების მიმართ გაუცხოებასა და უნდობლობაზე დაფუძნებული პოლიტიკური ხედვები და რიტორიკა, ეთნიკური უმცირესობების მეორეხარისხოვან მოქალაქეებად მონიშვნას და განცდას იწვევს. ეთნიკურ უმცირესობები ხშირად პოლიტიკური ჯგუფების მიერ სრულიად გაუმართლებლად დიასპორად და სხვა ქვეყნების ინტერესების გამტარებლად განიხილებიან, რაც მათ მიმართ სახელმწიფო პოლიტიკას არსებითად უსაფრთხოების პარადიგმაში აქცევს. ეს ჩვენი მოქალაქეების მარგინალიზების და დახარისხების გაუმართლებელი და დისკრიმინაციული პოლიტიკაა. ეს მიდგომა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებების, მათ შორის, ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ ევროპული ჩარჩო კონვენციისა და სამოქალაქო თანასწორობისა და ინტეგრაციის სახელმწიფო სტრატეგიის სულისკვეთებას. ეთნიკური უმცირესობები საქართველოში არა ერთ სისტემურ გამოწვევას აწყდებიან განათლების, პოლიტიკური მონაწილეობის, ადამიანის უფლებების დაცვის, სოციალური თუ ეკონომიკური განვითარების კუთხით და ნაცვლად იმისა, რომ პოლიტიკოსებმა თანასწორობაზე, ინკლუზიურ მოქალაქეობაზე დაფუძნებულ მიდგომებს და რიტორიკას შეუწყონ ხელი, უმცირესობების მარგინალიზებას ახდენენ. სამწუხაროა, რომ წარსულში მაღალი თანამდებობის მქონე პირების და სოციალური ჯგუფების თანასწორობისთვის, დემოკრატიული სახელმწიფოსთვის უკიდურესად მიუღებელ და აგრესიულ იდეებს საჯაროდ იყენებს.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს აზერბაიჯანელ თემში მიმდინარეობს თვითგამორკვევის მნიშვნელოვანი პროცესი, რომელიც საქართველოს სახელმწიფოსთან ღრმა თვითიდენტიფიკაციით და მიმდინარე პოლიტიკურ და სოციალურ პროცესებში მონაწილეობის მზარდი ინტერესით ხასიათდება. სამწუხაროდ, პოლიტიკურ ჯგუფებს ეთნიკური უმცირესობების შესახებ ზედაპირული, სოციალურ კონტექსტს მოკლებული ცოდნა გააჩნიათ, რაც ასევე არის არადემოკრატიული და გამრიყავი პოლიტიკური ხედვების მიზეზი.

თანასწორობის კოალიცია გმობს მსგავსი რიტორიკით და ენით ეთნიკურ უმცირესობებთან ლაპარაკს და მოუწოდებს პოლიტიკურ ჯგუფებს გაიაზრონ საკუთარი პასუხისმგებლობა დემოკრატიული და სამართლიანი საზოგადოების მშენებლობის პროცესში და არ დაუშვან ეთნიკური უმცირესობების გამაუცხოებელი იდეების კულტივირება.

 


დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან დღემდე საქართველოში სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით არსებული პრობლემა სხვადასხვა მიზეზით, მათ შორის პოლიტიკური ნების არ არსებობით იყო განპირობებული.   

2004 წლის შემდეგ სასამართლომ თავი დააღწია სისტემურ კორუფციას მაგრამ მოექცა აღმასრულებელი ხელისუფლების მკაცრი კონტროლის ქვეშ. სასამართლოში ჩამოყალიბდა მმართველობით რგოლში მყოფი მოსამართლეების ჯგუფი, რომელიც უზრუნველყოფდა მმართველი პოლიტიკური ძალისადმი სასამართლოს მორჩილებას.

2012 წლიდან ხელისუფლებაში მოსული ქართული ოცნება შეეცადა სასამართლოს მმართველობის მანკიერი სისტემის მოშლას, თუმცა ვერ შეძლო და საბოლოო ჯამში კლანთან დაპირისპირების რეჟიმიდან თანამშრომლობის რეჟიმში გადავიდა. ამ თანამშრომლობის შედეგად კლანმა მიიღო ძალაუფლების დამატებითი ბერკეტები და მექანიზმები. 2017 წლიდან კლანს მიეცა შესაძლებლობა უვადოდ დააკომპლექტოს საქართველოს უზნაესი სასამართლო.

იხილეთ კონსტიტუციის 42-ე მუხლის თავმჯდომარის კახა წიქარიშვილის სტატია, რომელიც ასახავს კლანურ მმართველობას სასამართლოში 2007 წლიდან დღემდე.

კლანური მმართველობა საქართველოში



კონსტიტუციის 42- მუხლი მოუწოდებს საქართველოს პარლამენტს სრულად გაითვალისწინოს და საკანონმდებლო პაკეტში ასახოს ვენეციის კომისიის რეკომენდაციები, რომლებიც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა დანიშვნის წესს ეხება.

ამავდროულად მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სასამართლოში არსებული პრობლემა გაცილებით უფრო მასშტაბურია, ვიდრე უზენაეს სასამართლოს დაკომპლექტების საკითხი. აღნიშნული პრობლემა კომისიის დასკვნიდანაც აშკარად იკვეთება. სასამართლოს სისტემაში არსებული კლანური მმართველობა და სასამართლოს მიმართ დაბალი ნდობა გრძელვადიან პერსპექტივაში საფრთხეს უქმნის ქვეყნის სამართლებრივ სტაბილურობას და განვითარებას. შესაბამისად, მოვუწოდებთ საქართველოს პარლამენტს მიიღოს რეზოლუცია, რომელიც შეაფასებს სასამართლოში არსებულ კლანულ მმართველობას და მის ნეგატიურ შედეგებს, რის შემდგომ გატარდება საჭირო საკანონმდებლო ღონისძიებები ამ კრიზისის დაძლევის მიზნით.


თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი და წევრი ორგანიზაციები ვეხმაურებით უფლებადამცველი ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე მიმდინარე სამართალწარმოებას და მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას უზრუნველყოს დანაშაულის სრულყოფილი და ეფექტიანი გამოძიება. განსაკუთრებით შემაშფოთებელია, რომ მკვლელობა სიძულვილის მოტივით მოხდა ულტრანაციონალისტური, ნეონაცისტური ჯგუფის წარმომადგენლების მიერ.

2018 წლის 30 სექტემბერს, თბილისში 25 წლის უფლებადამცველი, ვიტალი საფაროვი მოკლეს. როგორც მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, კონფლიქტი თბილისის ცენტრში მდებარე ერთ-ერთ ბარში დაიწყო და შემდეგ ქუჩაში გაგრძელდა - ვიტალი საფაროვის წინააღმდეგ ნეონაცისტური/ულტრანაციონალისტური ჯგუფის წარმომადგენლების მხრიდან ძალადობის მიზეზი გახდა მისი უფლებადაცვითი საქმიანობა, ეთნიკური კუთვნილება და ლიბერალური მიდგომები, ასევე - ის, რომ თავის თანმხლებ უცხოელ სტუმრებს ქართულად არ ესაუბრებოდა. ქსპერტიზის დასკვნის მიხედით, ვიტალი საფაროვს ცივი იარაღით 9 ჭრილობა ჰქონდა მიყენებული, მათ შორის 4 სიცოცხლისთვის შეუსაბამო აღმოჩნდა. ამჟამად დაკავებულია ორი პირი - .. ნეონაცისტური დაჯგუფების წევრები.

ვიტალი საფაროვი არასამთავრობო ორგანიზაცია ჩართულობის და განვითარების ცენტრში მუშაობდა, ასევე იყო პროექტის - Tbilisi Shelter City თანამშრომელი. იგი აქტიურად იყო ჩართული მოზარდების ტოლერანტულ ბანაკებსა და სხვა პროექტებში, რასიზმის, ქსენოფობიისა და დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. შეშფოთებას იწვევს ის ფაქტი, რომ უფლებადამცველი სწორედ იმ დაჯგუფების წარმომადგენლების მსხვერპლი გახდა, რომლებიც საზოგადოებაში აღვივებენ რასიზმს და ქსენოფობიას.

ბოლო წლებში საქართველოსთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად იქცა სხვადასხვა ულტრანაციონალისტური და ნეონაცისტური/ფაშისტური დაჯგუფებების ძალადობრივი აქტიურობა და დემონსტრაციები. ეს ჯგუფები ლიბერალური შეხედულებების მქონე მოქალაქეების მიმართ აგრესიული, შეუწყნარებლობითი დამოკიდებულებით გამოირჩევიან. ბოლო წლების განმავლობაში ადგილი ჰქონდა არაერთ სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულის ფაქტს რასობრივი და ეთნიკური ნიშნით მიგრანტების, თუ სხვა ჯგუფების წინააღმდეგ. ვიტალი საფაროვის მკვლელობა განსაკუთრებით საყურადღებოა, რადგან  საქმე სიძულვილის მოტივით, რასობრივი შეუწყნარებლობის საფუძველზე ადამიანისთვის სიცოცხლის მოსპობას ეხება. ამავე დროს, ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე მოწმეებთან გასაუბრების შედეგად ირკვევა, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში, არაერთი შეტყობინებაა შესული საინფორმაციო ცენტრ 112-სა და კრიმინალურ პოლიციაში, ვიტალი საფარობის მკვლელობაზე დაკავებული ბრალდებულების მიერ ჩადენილი ძალადობის შემთხვევებზე. მოწმეები ასევე აღნიშნავენ, რომ მათი მიერ განხორციელებულ შეტყობინებებზე პოლიციის თანამშრომლებს რეაგირება არ მოუხდენიათ. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ საქართველოს საზოგადოებაში იზრდება სიძულვილის მოტივით ჩადენილი დანაშაულების საფრთხე და სახელმწიფოს შესაბამისი ინსტიტუციები ვალდებულნი არიან, უზრუნველყონ ეფექტიანი დაცვისა და პრევენციის მექანიზმების შემუშავება.

იმის გათვალისწინებით, რომ სიძულვილის მოტივით დანაშაულების საფრთხე მნიშვნელოვნად გაიზარდა ბოლო პერიოდში, მთავარ გამოწვევად რჩება ასეთი დანაშაულების ეფექტიანი სამართალწარმოება. მიუხედავად პოზიტიური საკანონმდებლო ცვლილებებისა, კერძოდ -დისკრიმინაციის შემცველი რაიმე ნიშნით, შეუწყნარებლობის მოტივით ჩადენილი დანაშაულისთვის - პასუხისმგებლობის დამამძიმებელი გარემოების განსაზღვრა (სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 531), პრაქტიკაში საგამოძიებო და პროკურატურის ორგანოების წარმომადგენლებისათვის კანონის ამ ნორმის შესაბამისად, დანაშაულის რეალური მოტივის გამოკვეთა  დღემდე  პრობლემურია. აღნიშნული დასტურდება ამ მუხლის გამოყენების დაბალი სტატისტიკით როგორც საგამოძიებო ეტაპზე, ასევე შემდგომ სასამართლოს მიერ სასჯელის შეფარდებისას შესაბამისად, აღნიშნული ნორმის სათანადო იმპლემენტაცია პრაქტიკაში არ ხდება, რაც როგორც საგამოძიებო ორგანოების მუშაკთა კვალიფიკაციის, ასევე სახელმწიფოს ნების ნაკლებობაზე მიუთითებს, გაიაზროს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები. მათ შორის, იზრუნოს, რათაყველა შესაძლო ხერხებითდაუყოვნებლივ გაატაროსრასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის პოლიტიკა“.

აღსანიშნავია, რომ ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე პროკურატურამ მხოლოდ მას შემდეგ განახორციელა სიძულვილის მოტივის გამოკვეთა საქმეზე, რაც ვიტალი საფაროვის უფლებების დამცველმა ორგანიზაციამ - ადამიანის უფლებათა ცენტრმა გამოძიებას მიმართა არაერთი რეკომენდაციით, საქმეზე შეცვლილიყო კვალიფიკაცია და მომხდარიყო სიძულვილის მოტივის გამოკვეთა, ასევე - ჯგუფურ დანაშაულზე აქცენტირება. დადებითად ვაფასებთ საქართველოს პროკურატურის მიერ გაზიარებულ რეკომენდაციას, კერძოდ - საქმეზე დანაშაულის კვალიფიკაციის შეცვლას და ეროვნული ან ეთნიკური შეუწყნარებლობის გამო, განზრახ მკველობის ჩადენის მუხლით ასევე ჯგუფურად ჩადენილი დანაშაულის კვალიფიკაციის მინიჭებას.

ხელმომწერი ორგანიზაციები მივიჩნევთ, რომ განსაკუთრებით საყურადღებოა ვიტალი საფაროვის მკვლელობის ეფექტიანი სამართალწარმოება - რადგან  საქმე სიძულვილის მოტივით ჩადენილ მკვლელობას ეხება. მსგავსი ტიპის დანაშაულები, საფრთხეს და შიშის განცდას უქმნის იმ ჯგუფებს თუ ადამიანებს, რომლებიც იზიარებენ უფლებადაცვით ღირებულებებს, არიან ტოლერანტები, გააჩნიათ ლიბელალური მიდგომები და ხმას იმაღლებენ სხვების უფლებების დასაცავად, ასევე - დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. 

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებითთბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი და მისი წევრი ორგანიზაციები მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას

  • უზრუნველყოს ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმის ეფექტიანი და სრულყოფილი სამართალწარმოება
  • უზრუნველყოს საქართველოში ნეონაცისტური და მსგავსი რადიკალური დაჯგუფებების საქმიანობის სათანადო შესწავლა, მიიღოს შესაბამისი ზომები და დაცვის მექანიზმები, რათა აღიკვეთოს სხვადასხვა რადიკალური დაჯგუფებების მხრიდან ძალადობრივი ქმედებები, ძალადობის მუქარა;
  • მოახდინოს  სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულებზე მყისიერი რეაგირება და უზრუნველყოს საქმის ეფექტიანი სამართალწარმოება.
  • უზრუნველყოს სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულების საკანონმდებლო რეგულაციების სრულყოფა და მათი შესაბამისი იმპლემენტაცია, მათ შორის სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების, მოსამართლეების  შესაბამისი გადამზადება

 

თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლის სახელით წევრი ორგანიზაციები:

ადამიანის უფლებათა ცენტრი;

კონსტიტუციის 42- მუხლი;

მედიის ინსტიტუტი;

საფარი;                                                                                                   

წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მის პრაქტიკაში პირველად გამოიყენა, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-16 ოქმით მინიჭებული საკონსულტაციო დასკვნის გაცემის უფლებამოსილება, საფრანგეთის საკასაციო სასამართლოს მიმართვის საფუძველზე.[1]

საკონსულტაციო დასკვნა მნიშვნელოვანია როგორც შინაარსობრივი თვალსაზრისით, ასევე როგორც ინსტრუმენტი, რომლითაც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მისი გაფართოებული უფლებამოსილების გამოყენების პირველი პრეცედენტი შექმნა. 

საკონსულტაციო დასკვნა შეეხება სუროგატი დედის, ბავშვის არაბიოლოგიური დედის და ბიოლოგიური მამის უფლებების განმარტებას კონვენციის მე-8 მუხლის -  პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება - ჭრილში. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დასკვნის თანახმად:

სუროგაციის გზით ბავშვის დაბადების შემთხვევაში, იმ პირობებში როდესაც ბავშვი სუროგატის დედის მეშვეობით დაბადებულია საზღვარგარეთ:

·        ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით აღიარებული პირადი ცხოვრების უფლების დაცვის უზრუნველსაყოფად, სახელმწიფოს კანონმდებლობა უნდა ითვალისწინებდეს შესაძლებლობას რომ ბავშვსა და არაბიოლოგიურ დედას შორის ურთიერთობა, აღიარებულ იქნეს როგორც მშობელსა და შვილს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა, როდესაც საზღვარგარეთ გაცემული დაბადების მოწმობა არაბიოლოგიურ დედას განსაზღვრავს როგორც „კანონიერ მშობელს“.

·        ამგვარი შესაძლებლობის არსებობა, აუცილებლობით არ გულისხმობს, სახელმწიფოს შიდა სამოქალაქო აქტების რეესტრში რეგისტრაციის განხორციელების ვალდებულებას. ალტერნატიული გზა შესაძლოა ასევე იყოს არაბიოლოგიური დედის მიერ ბავშვის შვილად აყვანის მექანიზმი, იმ შემთხვევაში თუ შიდა კანონდმებლობა უზრუნველყოფს ამ პროცედურის სწრაფად და ეფექტურად განხორციელებას, ბავშვის საუკეთესო ინტერესთან შესაბამისად.[2]

გაცემული საკონსულტაციო დასკვნით, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გააფართოა და დააზუსტა მე-8 მუხლით დაცული უფლების ფარგლები, იმ ახალი რეალობის გათვალისწინებით, რომელიც შექმნა სუროგაციის გზით ბავშვის დაბადების შესაძლებლობამ. ევროსასამართლოს ეს განმარტებები ნათლად აჩვენებს სამართლის, როგორც სოციალური ცხოვრების მაკონსტრუირებელი მექანიზმის ცოცხალ ბუნებას და შესაბამისად, სასამართლოების ფუნდამენტურ როლს მსგავსი ტრანსფორმაციების პროცესში.

მეორე ფუნდამენტური მნიშვნელობის მქონე ასპექტი უკავშირდება საკონსულტაციო დასკვნის, როგორც ინსტრუმენტის, არსს. კონვენციის მე-16 ოქმით[3], რომელიც მიღებულია 2013 წლის 2 ოქტომბერს, ხოლო ძალაში შევიდა 2018 წლის პირველ აგვისტოს, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიენიჭა საკონსულტაციო დასკვნების გაცემის უფლებამოსილება ეროვნული სასამართლოების მიმართვის საფუძველზე. ოქმის პირველი მუხლის თანახმად:

„მაღალი ხელშემკვრელი მხარის უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოებსა და ტრიბუნალებს, რომლებიც განისაზღვრება მე-10 მუხლის შესაბამისად, შეუძლიათ მიმართონ სასამართლოს საკონსულტაციო დასკვნის გაცემის მოთხოვნით პრინციპულ საკითხებზე, რომლებიც ეხება კონვენციითა და მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების განმარტებას ან გამოყენებას.“[4]

სახელმწიფოები ოქმის ხელმოწერის ან რატიფიკაციის დროს, თავად ასახელებენ რომელი შიდა სასამართლოები მოიაზრებიან უმაღლესი ინსტანციის ქვეშ.[5] ეროვნულ სასამართლოს საკონსულტაციო დასკვნის გასაცემად ევროპული სასამართლოსთვის მიმართვა შეუძლია მხოლოდ მის წარმოებაში არსებულ საქმესთან დაკავშირებით. მოთხოვნა უნდა იყოს დასაბუთებული და შეიცავდეს საქმის სათანადო ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებს.[6]

იმ შემთხვევაში თუ დიდი პალატა გასცემს საკონსულტაციო დასკვნას, იგი უნდა იყოს დასაბუთებული, თუმცა დასკვნას არ აქვს სავალდებულო ხასიათი და არ გულისხმობს ეროვნული სასამართლოების მხრიდან გადაწყვეტილების მიღების დროს, საქმის დასკვნის შესაბამისად გადაწყვეტის ვალდებულებას.[7]

საქართველოს მიერ კონვენციის მე-16 ოქმი რატიფიცირებულ იქნა 2015 წელს.[8] საკონსულტაციო დასკვნის მოთხოვნის უფლების მქონე სასამართლოებად დასახელდა: საქართველოს უზენაესი სასამართლო და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო.[9] შესაბამისი ცვლილებები განხორციელდა საქართველოს საპროცესო კანონმდებლობასა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ ორგანულ კანონში. დასახელებული სასამართლოები, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს საკონსულტაციო დასკვნის გაცემის თხოვნით მიმართავენ საკუთარი ინიციატივით. მხარის უფლება მოითხოვოს ამ მექანიზმის გამოყენება მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის,  სასამართლო მხარეებს აცნობებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსადმი საკონსულტაციო დასკვნისათვის მიმართვის შესახებ.

მე-16 ოქმის პრეამბულის თანახმად: „საკონსულტაციო დასკვნების გაცემის თვალსაზრისით სასამართლოს უფლებამოსილების გაფართოება კიდევ უფრო გააღრმავებს ურთიერთქმედებას სასამართლოსა და ეროვნულ ორგანოებს შორის და, ამგვარად, გაამყარებს კონვენციის განხორციელებას სუბსიდიარობის პრინციპის შესაბამისად.“[10]

აღნიშნული მექანიზმი შეიძლება განვიხილოთ ერთგვარ პრევენციის ინსტრუმენტად, რომლის მიზანია შემცირდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსადმი მიმართვიანობა, საქმის გახილვის ადრეულ ეტაპზევე, ევროპული სასამართლოს მხრიდან სარეკომენდაციო ხასიათის მქონე ჩართულობის გზით.

მექანიზმის უარყოფით მხარედ სახელდება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს უფლებამოსილებების გაფართოება და მისი ფაქტობრივი ჩარევა შიდა სამართალწარმოების პროცესში, თუმცა ამ არგუმენტის სისუსტეზე მეტყველებს დასკვნის სარეკომენდაციო ხასიათი.[11] 

მექანიზმის ეფექტური ფუნქციონირება დიდწილად დამოკიდებულია სახელმწიფოების (უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოების) მზაობაზე, აქტიურად გამოიყენონ ეს მექანიზმი და თავიდან აირიდონ კონვენციის შემდგომი დარღვევები.



[1] ADVISORY OPINION concerning the recognition in domestic law of a legal parent-child relationship between a child born through a gestational surrogacy arrangement abroad and the intended mother Requested by the French Court of Cassation

[2] იქვე.

[3] Protocol No. 16 to the Convention on the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms

[4] ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის №16 ოქმი

[5] იქვე, მუხლი 10.

[6] იქვე, მუხლი 1.

[7] იქვე, მუხლი 4.

[8] საქართველოს პარლამენტის დადგენილება „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-16 ოქმის“ რატიფიცირების თაობაზე

[9] Georgia - Reservations and Declarations for Treaty No.214 - Protocol No. 16 to the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms

[10] პრეამბულა, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის №16 ოქმი.

[11] ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-16 ოქმი 13/07/2015, ოქმის შემუშავების საჭიროება, შემუშავების ოფიციალური მიზნები და პროცედურები.

 

4 აპრილს, 11:00 საათზე კონსტიტუციის 42- მუხლმა პრესკონფერენცია გამართა პატიმრის წამებისა და ცემის შესახებ.

შემთხვევა 22 მარტს მდინარე ალაზანზე მოხდა. თორნიკე ტურიაშვილი და უჩა ილაშვილი მდინარის აკრძალულ ტერიტორიაზე ნავით თევზაობდნენ, როდესაც მათ გარემოს დაცვის ინსპექციის თანამშრომელმა ბესიკ შუბითიძემ ცეცხლი გაუხსნა.

მოგვიანებით მოთევზავეები დააკევეს. თორნიკე ტურიაშვილს დაკავებისას 5 ცეცხლნასროლი დაზიანება ჰქონდა მიღებული. ამ ფაქტის მიჩქმალვის მიზნით გარემოს დაცვის ინსპექციის თანამშრომლება ბრაკონიერს დააბრალეს პირველად ცეცხლის გახსნა. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ არცერთ გამომძიებელს არ დაუსვამს კითხვა, თუ რატომ ჰქონდა დაკავებულს ტყვიების უმეტესობა ზურგის არეში მოხვედრილი.

მეორე დაკავებულ უჩა ილაშვილს პოლიციელები მთელი ღამის განმავლობაში ცემით აიძულებდნენ მიეცა მეგობრის საწინააღმდეგო ჩვენება. უშედეგო მცდელობის შემდეგ მას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის 173- მუხლით შეუდგინეს დაკავების ოქმი და ყვარელის დროებითი განთავსების იზოლატორში გადაიყვანეს. სწორედ, დროებითი განთავსების იზოლატორის თანამშრომლების დროული რეაგირების შედეგად დაფიქსირდა სხვადასხვა დაზიანებები ილაშვილს სხეულზე. მოგვიანებით დაკავებულები სასამართლომ გაფრთხილების საფუძველზე გაათავისუფლა.

26 მარტს უჩა ილაშვილი ხელმეორედ დააკავეს განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის შეუტყობინებლობის ბრალდებით და აღკვეთის ღონისძიებად პატიმრობა მოითხოვეს. უჩა ილაშვილი ამჟამად გირაოთია გათავისუფლებული.

პრესკონფერენციაზე დასახელდა კონკრეტული მაღალჩინოსანი პოლიციელების ვინაობა, რომელთაც ეს უკანონო ქმედებები ჩაიდინეს. ამასთანავე წარმოდგენილი იყო სხეულის დაზიანებების ამსახველი ოფიციალური დოკუმენტებიც.

ორგანიზაცია ,,კონსტიტუციის 42- მუხლი’’ მოუწოდებს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას უზრუნველყოს მომხდარის დროული და ეფექტიანი გამოძიება, გამოძიების დასრულებამდე კი თანამდებობიდან გათავისუფლდნენ ის პოლიციელები და გარემოს დაცვის თანამშრომელები, რომელთაც შესაძლოა ხელი შეუშალონ ობიექტურ გამოძიებას და კიდევ ჩაიდინონ მსგავსი დანაშაული.

პოლიციელების მიერ ნაცემი პირის ინტერესებს "კონსტიტუციის 42- მუხლის იურისტი არჩილ ჩოფიკაშვილი იცავს.


„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ეხმიანება 31 მარტს, ჭავჭავაძის #5-ში დაღუპული ორი მუშის გარდაცვალების ფაქტს და ამ ფაქტთან დაკავშირებით,  2019 წლის 1 აპრილს, შემთხვევის ადგილას აქტივისტების მიერ გამართულ მშვიდობიან აქციას და მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ ვერ მოახერხა შეკრებილი ადამიანიების ფუნდამენტური უფლებების რეალიზება.

დასაქმების ადგილას მუშათა გარდაცვალების ფაქტი წლებია სახელმწიფოს მხრიდან სათანადო ყურადღების მიღმა რჩება; საფრთხის შეცველ სამუშაოზე ადმიანების სიცოცხლე და ჯანმრთელობა დაუცველი და სარისკოა, დაღუპული და დაშავებული მუშების რიცხვი კი საგანგაშო.[1] პრობლემად რჩება დასაქმების ადგილზე მომხდარი გარდაცვალებისა და ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევების ეფექტურად გამოძიება, შესაბამისი კვალიფიკაცია და პასუხისმგებელ პირთა დაუსჯელობა.[2] სახელმწიფოს შრომითი პოლიტიკა მინიმალური დაცვის გარეშე ტოვებს სოციალურად ყველაზე დაუცველ ფენას, რომელიც ფიზიკური შრომით მოიპოვებს საარსებო წყაროს.  

სახელმწიფოს შრომითი პოლიტიკის გასაკრიტიკებლად გამართული გუშინდელი მანიფესტაცია, რომლის მშვიდობიანი სახით ჩატარება პოლიციას უნდა უზრუნველეყო, 6 პირის დაკავებით დასრულდა. აქტივისტები, რომლებიც გარდაცვლილებისათვის სოლიდარობის გამოხატვის მიზნით ჭავჭავაძის ქუჩის დაკავებას ცდილობდნენ, საზოგადოებრივი წესრიგისა და პოლიციელის კანონიერი მოთხოვნის დაუმორჩილებლობისთვის არაპროპორციული ძალის გამოყენებით დააკავეს.

უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და  ამ მიზნით გამოხატული სამოქალაქო პროტესტი საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებებია, რომელთა ხელყოფამ შეიძლება სერიოზულად დააზარალოს სახელმწიფოს დემოკრატიულობის ხარისხი. ამიტომ, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ მოუწოდებს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს:

·        უმოკლეს ვადებში იქნას ყველა ზომა მიღებული შრომითი ინსპექციის სწრაფი და ეფექტური ამოქმედებისათვის

·        შეფასდეს და გადაისინჯოს პრევენციის სახელმწიფო პოლიტიკის არსებული სხვა მექანიზმების ეფექტიანობა

·        დროეულად და ეფექტურად იქნას გამოძიებული ჭავჭავაძის N5-ში მომხდარი შემთხვევა, შესაბამისი კვალიფიკაცია მიეცეს ორი ადამიანის გარდაცვალების ფაქტს და დადგეს დამნაშავე პირთა პასუხისმგებლობა

·        სახელმწიფო ორგანოებმა პატივი სცენ და უზრუნველყონ პროტესტის მშვიდობიანი გამოხატვის კონსტიტუციით დაცული უფლება

·        საერთო სასამართლოებმა უზრუნველყონ აქციაზე დაკავებული 6 პირის საქმის სრული და ყოველმხრივი განხილვა, საქართველოს კონსტიტუციითა და ევროპული კონვენციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს ყველა პრინციპის დაცვით.



[1] საქართველოს სახალხო დამცველის ანგარიშის თანახმად, 2018 წელს წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევების შედეგად დაიღუპა 59 და დაშავდა 199 ადამიანი. ანგარიში ხელმისაწვდომია http://www.ombudsman.ge/res/docs/2019033019563052300.pdf?fbclid=IwAR1VRwsh2AXgdoGLwlnQaPBpXxzX399LL1MrCZDYCqei-l1XuLO1OlgrKhU

[2] წარმოებაში მომხდარ უბედურ შემთხვევებთან დაკავშირებით საქალაქო და რაიონულმა სასამართლოებმა მხოლოდ 35 საქმე განიხილეს და მათგან რეალური სასჯელის სახედ თავისუფლების აღკვეთა მხოლოდ 2 შემთხვევაში განისაზღვრა. წყარო: სახალხო დამცველის 2018 წლის საპარლამენტო ანგარიში.


შეშფოთებას იწვევს 
სანდრო გირგვლიანის საქმის განმხილველი მოსამართლის ლევან მურუსიძის განცხადება, რომ ის კანონის ფარგლებში ვერ შეძლებდა აღნიშნულ საქმეზე განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღებას. გვსურს აღვნიშნოთ სხვა ალტერნატივებთან ერთად ლევან მურუსიძეს შეეძლო გამოეყენებინა 2007 წელს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 50-ე მუხლი, რომელიც ადგენდა შემდეგს:

1. სასამართლოს სათანადო საფუძვლის არსებობისას გამოაქვს კერძო განჩინება (დადგენილება), რომლითაც სახელმწიფო ორგანოს, საზოგადოებრივი ორგანიზაციის, პოლიტიკური გაერთიანების ან თანამდებობის პირის ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ კანონის დარღვევის ფაქტზე, დანაშაულის ჩადენის მიზეზსა და ხელშეწყობ პირობებზე, რომლებიც საჭიროებს სათანადო ზომების მიღებას.

2. კერძო განჩინება (დადგენილება) შეიძლება აგრეთვე გამოიტანოს სასამართლომ მოქალაქეთა უფლებების დარღვევისა თუ კანონის სხვა დარღვევათა გამოვლენისას, რომლებიც დაშვებული იყო წინასწარი გამოძიების ან ქვემდგომი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას.

 

სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით ამ გადაწყვეტილების მიღება არ საჭიროებდა მხარის შუამდგომლობას და სასამართლოს მისი მიღება შეეძლო საკუთარი ინიციატივით. შესაბამისად, ყველა ის შეშფოთება, რომელიც გამოხატა ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ გირგვლიანის საქმეში არსებული დარღვევების გამო ლევან მურუსიძეს კერძო განჩინების სახით დაეფიქსირებინა, რაც მან  არ გააკეთა. აქედან გამომდინარე, მისი მტკიცება რომ ის ვერ შეძლებდა საქმეში არსებულ დარღვევებზე სამართლებრივ რეაგირებას (ასევე ამ მიზეზის გამო) საფუძველს მოკლებულია. 

კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მიერ მომზადებული კვლევა კერძო და საჯარო სექტორში შშმ პირთა დასაქმების ხელისშემშლელი ფაქტორების შესახებ. კვლევა მომზადდა ფრიდრიხ ებერტის ფონდის მხარდაჭერით.

შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა შრომა დამსაქმებელთა თვალთახედვით

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ინდივიდუალური საჩივრების საფუძველზე გაერთიანებულ საქმეზე „ბერძენიშვილი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ დღეს, 26 მარტს მიღებული გადაწყვეტილებით, რუსეთის ფედერაციას, საქართველოს მოქალაქეების სასარგებლოდ დააკისრა კომპენსაციის გადახდა. საქმე შეეხება რუსეთის ფედერაციის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დარღვევას საქართველოს მოქალაქეების მიმართ, რომლებიც დაექვემდებარნენ დაკავების, დაპატიმრების და რუსეთის ფედერაციიდან გამოძევების ადმინისტრაციულ პრაქტიკას 2006 წლის ოქტომბრიდან 2007 წლის იანვრამდე პერიოდში.

ააიპ კონსტიტუციის 42- მუხლი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში რუსეთის ფედერაციიდან იძულებით დეპორტირებული 7 დაზარალებული პირის ინტერესებს წარმოადგენდა. 2016 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ევროპულმა სასამართლომ გააერთიანა აღნიშნული საჩივრები ერთ ჯგუფად საქმეში „ბერძენიშვილი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (no. 14594/07, 14597/07, 14976/07, 14978/07, 15221/07, 16369/07 and 16706/07) და დაადგინა კონვენციით დაცული სხვადასხვა უფლების დარღვევა, თუმცა, დაზარალებულთა სამართლიანი დაკმაყოფილების საკითხი ღიად დატოვა, სახელმწიფოთა შორის დავის გადაწყვეტამდე.

სახელმწიფოთაშორის დავაზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“, კოლექტიურად გამოძევებული საქართველოს მოქალაქეების მიმართ კომპენსაციის გადახდის საკითხი გადაწყდა 2019 წლის იანვარში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებით (იხ. ორგანიზაციის განცხადება). რუსეთის ფედერაციას არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 10 000 000 ევროს გადახდის ვალდებულება. სახელმწიფოთაშორის დავაზე კომპენსაციის გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ ევროპულმა სასამართლომ ასევე იმსჯელა და გადაწყვეტილება გამოიტანა ინდივიდუალურ საქმეებზე მომჩივნების სამართლიანი დაკმაყოფილების (კომპენსაციის) შესახებ.

კომპენსაციის ოდენობა განისაზღვრა ინდივიდუალურ შემთხვევებში დარღვევის ხასიათის და სიმძიმიდან გამომდინარე, თუმცა ევროპულმა სასამართლომ გაიზიარა სახელმწიფოთაშორის დავაზე დიდი პალატის მიერ დადგენილი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი:

·        იმ მომჩივნებისთვის რომელთა მიმართაც ადგილი ჰქონდა მხოლოდ კონვენციის მე-4 დამატებითი ოქმის მე-4 მუხლის დარღვევას (უცხოელთა კოლექტიური გაძევების აკრძალვა) კომპენსაცია განისაზღვრა 2 000 ევროს ოდენობით (ორგანიზაციის დაცვის ქვეშ მყოფი 2 მომჩივანი)

·        იმ მომჩივნებისთვის, რომელთა მიმართაც ასევე ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის (თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება; სამართლებრივი დაცვის საშუალების არარსებობა) და კონვენციის მე-3 მუხლის (წამების აკრძალვა) დარღვევებს, კომპენსაციის ოდენობა განისაზღვრა 10 000 ევროდან 15 000 ევრომდე, მომჩივნების დაკავების პერიოდის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით (ორგანიზაციის დაცვის ქვეშ მყოფი 5 მომჩივანი)

ამავე გადაწყვეტილებით, ევროპულმა სასამართლომ არ დაადგინა უცხოელთა კოლექტიური გაძევების აკრძალვის პრინციპის დარღვევა იმ მომჩივანთა მიმართ, რომლებმაც საკუთარი ნებით დატოვეს რუსეთის ფედერაცია და მათ მიმართ არ ყოფილა რუსეთის სასამართლოს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს ოფიციალური გადაწყვეტილება გაძევების შესახებ. ასევე, სასამართლომ არ დაადგინა უცხოელთა გაძევებასთან დაკავშირებული პროცედურული გარანტიების (მე-7 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი) დარღვევა იმ მომჩივანთა მიმართ, რომლებიც არაკანონიერად ცხოვრობდნენ რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე.

ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შევა გადაწყვეტილების გამოტანიდან სამი თვის გასვლის შემდეგ, თუ აღნიშნულ ვადაში მხარეები არ მოითხოვენ საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემას. რუსეთის ფედერაციას კომპენსაციების გადახდის ვალდებულება ეკისრება გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან სამი თვის განმავლობაში. თავის მხრივ, რუსეთის ფედერაციის მიერ ამ ვალდებულების შესრულებას ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი ზედამხედველობს.