სიახლეები

კონსტიტუციის 42- მუხლმა” 2019 წლის 7 ივნისს საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილი გადაწყვეტილებების აღსრულების შესახებ ალტერნატიული ანგარიში წარუდგინა. ანგარიში მოიცავს ეროვნული კანონმდებლობისა და პრაქტიკის ანალიზს სამ თემატურ საკითხზე. ყველა მათგანთან დაკავშირებით რეფორმების გატარება საქართველოს წინააღმდეგ ევროპული სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებებიდან გამომდინარეობს, რომელთა აღსრულებას ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი ზედამხედველობს.

ანგარიშში განხილული პირველი საკითხი მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ სამართალწარმოებას შეეხება, რომელიც საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილი ათამდე ყოფილი მოსამართლის საჩივრიდან გამომდინარეობს.[1]ანგარიშის ამ ნაწილში მიმოხილულია, თუ რა დაბრკოლებებს აწყდებიან მომჩივანი მოსამართლეები მათი უფლებების აღდგენის კუთხით; ასევე, დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძვლებისა და მექანიზმის ხარვეზები, რომელთა გადახედვა მომავალში, ახალი დარღვევების პრევენციის მიზნითაა აუცილებელი.

მეორე საკითხი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვისას სამართლიანი სასამართლოს გარანტიებს შეეხება. ევროპული სასამართლო ამ თემას 2009 წლის 15 ივნისის მშიდობიანი აქციის ძალისმიერი მეთოდებით დაშლის შედეგად

გასაჩივრებულ       საქმეებში       შეეხო.[2]          ანგარიშის ეს ნაწილი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მხოლოდ რამდენიმე ხარვეზს მიმოიხილავს, რომლებიც, ყველა მსგავს საქმეში, სამართლიანის სასამართლოს მოთხოვნების დარღვევას იწვევს; კერძოდ, მტკიცების ტვირთის განაწილება, ნეიტრალური მტკიცებულებების მნიშვნელობა და პოლიციის ჩვენებების უტყუარობის პრეზუმპცია.

მესამე საკითხი დანაშაულის პროვოცირების პრევენციას შეეხება; კერძოდ, ოპერატიულ- სამძებრო ღონისძიებებთან მიმართებით, რომელიც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გამოკვეთა გადაწყვეტილებაში ჭოხონელიძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (განაცხადი N31536/07), 28/06/2018). ანგარიშის ამ ნაწილში მიმოხილულია ეროვნული კანონმდებლობის ხარვეზები, რომელსაც შესაძლოა კვლავს მოჰყვეს კონვენციით დაცული უფლებების დარღვევა; ასევე, მიმოხილულია ევროსასამართლოს მიერ დადგენილი სტანდარტები და სხვა ქვეყნების გამოცდილება, დანაშაულის პროვოკაციის პრევენციის და ასეთ შემთხვევებზე ეფექტური რეაგირების მიზნებისათვის.

2016 წელს საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტში შესული ცვლილებებით, პარლამენტი ყოველწლიურად ისმენს იუსტიციის სამინისტროს ანგარიშებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და გაეროს ადამიანის უფლებათა სახელშეკრულებო ორგანოების მიერ საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილი გადაწყვეტილებების აღსრულების შესახებ.

საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტი, ასევე, ითვალისწინებს დაინტერესებული პირების უფლებას, წარადგინონ მოსაზრებები და შეფასებები ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებაზე. სწორედ ამ უფლებამოსილების ფარგლებში კონსტიტუციის 42- მუხლის წარმომადგენლებმა, ალტერნატიული ანგარიშის წერილობითი სახით წარდგენასთან ერთად, ადამიანის უფლებათა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის 2019 წლის 10 და 18 ივნისის სხდომებზე ზეპირი მოხსენებაც გააკეთეს.

სახელმწიფოს წინააღმდეგ გამოტანილი გადაწყვეტილებების აღსრულების პროცესში სამოქალაქო საზოგადოების როლი აღიარებულია არა მარტო ეროვნულ, არამედ რეგიონულ და საერთშორისო დონეზე. ევროპის საბჭოს სისტემაში სამოქალაქო საზოგადოების ეს უფლებამოსილება ფორმალიზებული გახდა შესაბამის წესებში ცვლილების შეტანით.[3]

მნიშვნელოვანია, რომ საქართველოს პარლამენტის ახალი ფუნქცია, ზედამხედველობა გაუწიოს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებას ეროვნულ დონეზე, არ იყოს ფორმალური და დაინტერესებული პირებისა და ჯგუფების ჩართულობით ქმედით მექანიზმად იქცეს.

კონსტიტუციის 42- მუხლის მიერ პარლამენტში წარდგენილი ალტერნატიული ანგარიში ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს მიერ პროგრამა

კანონის უზენაესობის მხარდაჭერა საქართველოში“ (PROLoG) ფარგლებში დაფინანსებული პროექტის - ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოების გადაწყვეტილებების (საქართველოს სისხლის სამართლის მართლმსაჯულებასა და სასამართლო სისტემასთან დაკავშირებით) აღსრულების გაუმჯობესება ადვოკატირებისა და კვლევების გზით - ფარგლებში მომზადდა.

 

 



[1] იხ. „სტურუა საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N45729/05, 28/03/2017; „გაბაიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N13723/06, 12/10/2017; „ილიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N22715/07, 09/10/2018; „ლალიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N8710/07, 27/11/2018; „ტურავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N7607/07, 27/11/2018 და ალასანია და ბარდაველიძე საქართველოს წინააღმდეგ”, საქმე N12611/08 და N25500/08, 09/10/2018

[2] იხ. „შპს სტუდია მაესტრო და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N22318/10), 30/06/2015; „გიორგი ბექაური და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N312/10, 15/09/2015 და მენაბდე საქართველოს წინააღმდეგ“, საქმე N4731/10, 13/10/2015.

[3] იხ. ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის მიერ გადაწყვეტილებებისა და მეგობრული შეთანხმების აღსრულების საზედამხედველო წესები, წესი 9.2.; ხელმისაწვდომია ბმულზე https://rm.coe.int/16806eebf0 ბოლო წვდომა 30/05/2019.

 

2019 წლის 28 ივნისს, საქართველოს პარლამენტმა, მამუკა მდინარაძის, დავით მათიკაშვილის, ანრი ოხანაშვილის, ვანო ზარდიაშვილის, რატი იონათამიშვილისა და გოგა გულორდავას მიერ ინიცირებულ კანონის პროექტს მხარი დაუჭირა, რის შედეგადაც სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის საგამოძიებო უფლებამოსილების ამოქმედება კიდევ ერთხელ, მეოთხედ, გადაიდო - ამჯერად, 2019 წლის 1 ნოემბრამდე. როგორც კანონის მიღებამდე განვითარებული პროცესების, სახელმწიფო ინსპექტორის განცხადებებისა და არასამთავრობო სექტორის მიერ გამოთხოვილი დოკუმენტაციის საფუძველზე მოსალოდნელი იყო, გადავადების მიზეზია იმ ფინანსური სახსრების არარსებობა, რომელიც, თითქმის 1 წლის მანძილზე საქართველოს მთავრობამ არ გახადა ხელმისაწვდომი სამსახურის ლოჯისტიკური და კადრებით უზრუნველყოფისათვის.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის, ასევე, საქართველოს სახალხო დამცველი, 2018 წლის 21 ივლისიდან („სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებიდან) დღემდე, მუდმივად და თანმიმდევრულად უსაბუთებენ და ახსენებენ პასუხისმგებელ სახელმწიფო უწყებებს დამოუკიდებელი საგამოძიებო მექანიზმის დროულად და ეფექტიანად ამოქმედების მნიშვნელობას.

სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის დროულად და ეფექტიანად ამოქმედების უპირობო აუცილებლობა კიდევ უფრო მწვავედ გახდა ნათელი 2019 წლის 20-21 ივნისს, პარლამენტის შენობის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამართული აქციის მონაწილეების მიმართ, აქციის მიმდინარეობისას, დაკავებისას (დაკავებული იყო 305 ადამიანი) და დაკავების შემდგომ სამართალდამცავების მიერ სავარაუდოდ ჩადენილი დანაშაულების ფონზე. გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, გამოძიება საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ დაიწყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით - იმ მუხლით, რომელზეც, ფინანსური სახსრების გამოყოფისა და დროულად ამოქმედების პირობებში, გავრცელდებოდა სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის საგამოძიებო უფლებამოსილება.

სწორედ, საზოგადოებაში არსებული უნდობლობისა და სამართალდამცავთა დაუსჯელობის გამო, ითხოვს არასამთავრობო სექტორი, წლების განმავლობაში მექანიზმის შექმნას. მხოლოდ ჩვენი შიდა სტატისტიკით, 2017-2019 წლებში 50-ზე მეტი არასათანადო შემთხვევა დაფიქსირდა და შესაბამისი მოთხოვნა გაიგზავნა პროკურატურაში. თუმცა, ამ დრომდე, არც ერთი პირის მიმართ არ დამდგარა განაჩენი.

კოალიცია საგანგაშოდ აფასებს, საქართველოს მთავრობის მიერ კანონმდებლობის მოთხოვნებისა და საერთაშორისო ვალდებულებების შეუსრულებლობას, რაც გახდა დამოუკიდებელი საგამოძიებო მექანიზმის ამოქმედების მეოთხედ გადავადების საფუძველი.

ამასთანავე, დროულად ამოქმედების მოთხოვნასთან ერთად, საზოგადოებას, საქართველოს აღმასრულებელ და საკანონმდებლო ხელისუფლებას კიდევ ერთხელ ვახსენებთ იმ ხარვეზებს, რომელიც არსებობს სახელმწიფო ინსპექტორის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ მოდელში:

  • სამსახურის მანდატი - მოქმედი კანონი ინსპექტორის მანდატიდან სრულად გამორიცხავს გამოძიების კომპეტენციას ისეთ დანაშაულებზე, რომელიც შესაძლოა ჩადენილი იყოს საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრისა და საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის უფროსის მიერ. 20 ივნისს განვითარებულმა მოვლენებმა კიდევ უფრო ცხადყო, რამდენად დაუსაბუთებელი და ალოგიკურია იმ პირების მანდატიდან გამორიცხვა, რომელთა ხელში ყველაზე მეტი ძალაუფლება არის კონცენტრირებული და შესაბამისად, მაღალია უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების, გამოძიებაზე ზემოქმედების რისკები.
  • სამსახურის კომპეტენცია - მოქმედი კანონმდებლობით, სისხლისსამართლებრივი დევნა კვლავ პროკურატურის უფლებამოსილებაა, რაც სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის ოპერაციულ დამოუკიდებლობას მნიშვნელოვნად ასუსტებს. აუცილებელია, რომ სამსახური, სულ მცირე, საპროკურორო ზედამხედველობის გარეშე წარმართავდეს გამოძიებას.
  • დანაშაულთა წრე, რომელსაც იძიებს სამსახური - აუცილებელია გაფართოვდეს „სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონით სამსახურის საგამოძიებო უფლებამოსილებას დაქვემდებარებულ დანაშაულთა წრე და ამოღებულ იქნეს კანონპროქტიდან ის სპეციალური დათქმები, რომელთა გარეშეც საქმე ვერ მოექცევა ახალი უწყების საგამოძიებო ქვემდებარეობაში. ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, რომ, ნებისმიერ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს საქმის არასწორად კვალიფიკაციის ეჭვი, უპირატესი იურისდიქცია ავტომატურად ჰქონდეს სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურს.

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი ეხმიანება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა ვაკანსიაზე მიმდინარე კონკურსს და მიაჩნია, რომ კონკურსის მიმდინარეობისას გამოვლენილი ხარვეზები, მათ შორის, უზენაესი სასამართლოს წევრთა კანდიდატურებზე იუსტიციის საბჭოს წევრებს შორის შემდგარი ფარული გარიგება კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მთელი პროცესის ლეგიტიმურობას.

საბჭოს შემადგენლობა

კონკურსის საწყის ეტაპზე, კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის მიუთითებდა იმ გარემოებების შესახებ, რაც საბჭოს რამდენიმე წევრის პროცესისთვის ჩამოცილების კანონიერ საფუძველს ქმნიდა, მათ შორის, ინტერესთა შეუთავსებლობის და არაუფლებამოსილი წევრის მონაწილეობის გამო, თუმცა, აღნიშნულ მიმართვას რეაგირება არ მოჰყოლია.

კონკურსში მონაწილე კანდიდატები

პროცესის დასაწყისშივე, არასამთავრობო სექტორის მოწოდების მიუხედავად, კონკურსში მონაწილეობაზე უარი თქვა არაერთმა კვალიფიციურმა და მაღალი რეპუტაციის მქონე იურისტმა, რაც ზოგადად პროცესის მიმართ უნდობლობით იყო განპირობებული. თუმცა, კონკურსში მონაწილეობა მიიღო მოქმედმა მთავარმა პროკურორმა შალვა თადუმაძემ, იმ დროს, როდესაც პროკურატურას ჯერ არ დაუსრულებია იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან ან მის ხელმძღვანელ პირებთან დაკავშირებული საქმეების გამოძიება (მათ შორის, 2015 წლის დეკემბერში მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო ტესტების გაჟონვის საქმე, ასევე, 2016 წლის ზაფხულში გიორგი მიქაუტაძის მიერ მოზარდის შესაძლო ცემის ფაქტი). კონკურსში მონაწილეობის უფლება აქვს ყველას, თუკი იგი კანონით დადგენილ მოთხოვნებს აკმაყოფილებს, მაგრამ არა მოქმედი მთავარი პროკურორის რანგში. აღნიშნული, შესაძლოა პირდაპირ არ არღვევს კანონს, თუმცა, არასასურველი გავლენებისა და ზემოქმედების აშკარა რისკებს ქმნის.

კონკურსში მონაწილეობა მიიღო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მოქმედმა მდივანმაც გიორგი მიქაუტაძემ. ამ სტატუსით მისი კონკურსში მონაწილეობის დაუშვებლობაზე საუბრობდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ორი არამოსამართლე წევრი. საბჭოს თავმჯდომარის რანგში უფლებამოსილების განხორციელება, როცა იგივე პირი მოსამართლეობის კანდიდატია ინტერესთა კონფლიქტად იყო შეფასებული კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულების მიერაც. თუმცა, ამ მოთხოვნებსაც შედეგი არ მოყოლია.

კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის დახურვა

იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ არაერთ ორგანიზაციას უთხრა უარი უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შესარჩევ კონკურსში მონაწილე  კანდიდატების მიერ წარდგენილი განაცხადებისა და თანდართული დოკუმენტაციის გასაჯაროებაზე, პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანულ კანონში 2019 წლის პირველ მაისს შესული ცვლილებების თანახმად, ეს ინფორმაცია (გარდა კანდიდატის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა) საჯარო და ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს. უფრო მეტიც, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 44- მუხლის თანახმად, თანამდებობის პირის კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია საჯაროა და არ შეიძლება მისი დახურვა პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით. ფაქტია, რომ ამ შემთხვევაშიც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კანონის მოთხოვნათა დარღვევით მოქმედებდა.

კონკურსის პირველი ტური

„საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, საბჭოს თითოეული წევრი ვალდებულია გადაწყვეტილება მიიღოს დამოუკიდებლად და ინდივიდუალურად. მიუხედავად ამისა, საქართველოს სახალხო დამცველის მიერ გასაჯაროვებული კონკურსის პირველი ტურის შედეგები  ცხადყოფს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების მინიმუმ 9 კაციანმა ჯგუფმა იმოქმედა ერთმანეთთან შეთანხმებული სქემით, რათა კონკურსის მეორე ეტაპზე გადაეყვანათ კონკრეტული კანდიდატები. მათ შორის, 2018 წლის დეკემბერში იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ შედგენილ 10 კაციან სიაში შესული ყველა კანდიდატი, გარდა სამისა, რომლებმაც თავისი ნებით უარი თქვეს კონკურსში მონაწილეობაზე. 

აღნიშნული სქემა შემდეგნაირად განხორციელდა:

პირველმა (4 კაციანმა) ჯგუფმა შემოხაზა 20 ერთი და იგივე კანდიდატი.

მეორე (3 კაციანმა) ჯგუფმა შემოხაზა 20 ერთი და იგივე (მაგრამ პირველი ჯგუფისგან სრულად განსხვავებული) კანდიდატი.

მესამე (2 კაციანმა) ჯგუფმა შემოხაზა ასევე  20 ერთი და იგივე კანდიდატი (რომელთაგან 15 არის მეორე ჯგუფის მიერ შემოხაზული კანდიდატი და ასევე 5 სხვა კანდიდატი).

კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მოსაზრებით, იმის ალბათობა, რომ ასეთი შედეგები იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების წინასწარი შეთანხმების გარეშე დამდგარიყო, პრაქტიკულად ნულის ტოლია.[1] აღნიშნული ფაქტები კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სასამართლო სისტემაში ადგილი აქვს მმართველობით კრიზისს, რომლის შეფასებისა და ადეკვატური რეაგირების გარეშე სასამართლო სისტემის გაჯანსაღება შეუძლებელია.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კონსტიტუციის 42-ე მუხლი მოუწოდებს:

1.     საქართველოს პარლამენტს

-        ინიცირება გაუკეთოს და განიხილოს სასამართლოში კლანური მმართველობის შესახებ რეზოლუციის პროექტი, რომელიც პარლამენტში შეტანილი იქნა 2019 წლის 4 ივნისს.

-        უმოკლეს ვადებში განიხილოს და გადაწყვიტოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის ზაზა ხარებავას უფლებამოსილების შეწყვეტის საკითხი.

-        იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის სამუშაო ჯგუფში უზრუნველყოს კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის წარმომადგენელთა მონაწილეობა.

2.    საქართველოს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს

-        დროულად განიხილოს და გადაწყვიტოს კონკურსის მიმდინარეობისას იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის თამარ ონიანის აცილების საკითხი.

-        უზრუნველყოს კანდიდატთა მონაცემების საჯაროობა.

 


[1] უფრო სიზუსტით, ასეთი შედეგების დადგომის წმინდა მათემატიკური ალბათობა შემდეგნაირად გამოიყურება:   2 ერთნაირად შევსებული ბიულეტენის არსებობის წმინდა მათემატიკური ალბათობა უდრის 1/(5*1023)-ს, სამი ერთნაირი ბიულეტენის ალბათობა 1/(2*1047) ხოლო ოთხი ერთნაირი ბიულეტენის არსების ალბათობა 1/(1*1071) -ის ტოლია. მაგალითისათვის, მილიარდში ერთი შანსი მათემატიკურად ასე გამოისახება 1/(1*109).

 

ხელმომწერი ორგანიზაციები უკიდურესად აღშფოთებული ვართ 20 ივნისს განვითარებული მოვლენებით. სამწუხაროდ, საზოგადოება კიდევ ერთხელ გახდა ფართომასშტაბიანი სამოქალაქო პროტესტის წინააღმდეგ საპოლიციო ძალის არაპროპორციული გამოყენების მოწმე, რასაც შედეგად მოჰყვა ათობით ადამიანის დაკავება და ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება.

20 ივნისის დილიდან საზოგადოების სამართლიანი პროტესტი მოყვა რუსეთის დუმის დეპუტატის სერგეი გავრილოვის მიერ პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძლიდან სიტყვით გამოსვლის სიმბოლურ აქტს. ოკუპანტი ქვეყნის წარმომადგენლისთვის საკანონმდებლო ორგანოს ტრიბუნის დათმობით გამოწვეულმა პროტესტმა დღის განმავლობაში მზარდი ხასიათი მიიღო და დღის ბოლოს პარლამენტთან მრავალრიცხოვან აქციაში გადაიზარდა.

სამწუხაროდ, არცერთ ეტაპზე ხელისუფლებას არ აღმოაჩნდა კეთილგონიერება და ვერ შეძლო წარმოქმნილ პოლიტიკურ კრიზისზე ადეკვატური რეაგირება, რამაც უკიდურესად გაამძაფრა პარლამენტთან მიმდინარე პროტესტი.

აქციის მიმდინარეობისას, ზოგიერთი პოლიტიკური ლიდერის მხრიდან პარლამენტის და სტრატეგიული ობიექტების დაკავების რიტორიკამ სიტუაციის დამატებითი ესკალაცია გამოიწვია. აქციის მონაწილეების ნაწილის მხრიდან პარლამენტში ძალით შესვლის მცდელობამ და პოლიციასთან ძალისმიერმა დაპირისპირებამ სამართალდამცავებს მანიფესტაციის უფლებაში მართლზომიერი ჩარევის საფუძველი გაუჩინა. თუმცა, ცალსახად უნდა ითქვას, რომ საპოლიციო ღონისძიების დაწყების და მიმდინარეობისას სამართალდამცავების მოქმედება გასცდა კანონის ფარგლებს.

საქართველოს კანონმდებლობის მკაფიო მოთხოვნის მიუხედავად, შესაბამისი ორგანოების მხრიდან აქციის მონაწილეებისთვის გასაგები ფორმით არ გაკეთებულა გაფრთხილება აქციის შეწყვეტის, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი ძალის გამოყენების შესახებ. ამასთან, არსებითად პრობლემური იყო გამოყენებული სპეციალური საშუალებები, ისევე როგორც მათი ინტენსივობა, ფორმა და მიზანი. როგორც გავრცელებული კადრებიდან ჩანს, რიგ შემთხვევაში რეზინის ტყვიები გამოიყენებოდა სახის და თავის არეში დამიზნებით, მცირე დისტანციიდან, რაც ტოვებდა განცდას, რომ მსგავსი ქმედების მიზანი დემონსტრატების დასახიჩრება და არა აქციის დაშლა იყო.

როგორც ცნობილია, დაზარალებულებს შორის მედიის წარმომადგენლებიც აღმოჩნდნენ. ერთ-ერთი მათგანი ასევე საუბრობს ჟურნალისტურ საქმიანობასთან კავშირში მისი დაკავებისა და ძალის გამოყენების შესახებ. არსებითია, რომ ჟურნალისტებთან მიმართებით პოლიციის ქმედებები დროული და დეტალური შესწავლის საგანი გახდეს.

20 ივნისს პოლიციამ ათეულობით ადამიანი დააკავა. ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა სახეზე იყოს აქციის მონაწილეთა თვითნებური და უსაფუძვლო დაკავება. საგანგაშოა, რომ ვრცელდება ინფორმაცია დაკავებულთა ნაწილის მიმართ დაკავებამდე და დაკავების შემდგომ ფიზიკურ ძალადობაზე. როგორც ცნობილია, დაკავებულთა საქმეების განხილვა სასამართლოში უკვე დაიწყო. მნიშვნელოვანია, რომ დაკავებულებს მიეცეთ დაცვის უფლების და ადვოკატებთან კომუნიკაციის საშუალება. სასამართლომ უნდა უზრუნველყოს ინდივივიდუალურობის პრინციპის მკაცრი დაცვით მათი საქმეების განხილვა და განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილოს დაკავებულთა შესაძლო დაზიანებების შემთხვევებზე.

შექმნილი მძიმე ვითარების ფონზე, პოლიტიკური ხელისუფლება კვლავ დუმს, ხოლო მოქალაქეთა ჯგუფი დღეს საღამოს კვლავ საქართველოს პარლამენტთან შეკრებას აანონსებს. ამ პირობებში, გადამწყვეტია, რომ როგორც ხელისუფლებამ, ისე პოლიტიკურმა და საზოგადოებრივმა ჯგუფებმა გააცნობიეროს პროცესების მშვიდობიან ფორმატში წარმართვის აუცილებლობა, არ დაუშვას სიტუაციის დამატებითი ესკალაცია და საფრთხე არ შეუქმნას ქვეყნის დემოკრატიულ განვითარებას. 

მოვუწოდებთ ხელისუფლებას აიღოს პოლიტიკური პასუხისმგებლობა განვითარებული მძიმე პროცესების გამო და გადადგას შემდეგი ნაბიჯები:

·        პოლიტიკური კრიზისების გამომწვევი მიზეზების გათვალისწინებით, პარლამენტის თავმჯდომარემ დატოვოს დაკავებული თანამდებობა;

·        სამართალდამცავების მხრიდან აქციის მონაწილეთა მიმართ არაპროპორციული ძალის გამოყენების და საპოლიციო ოპერაციით გამოწვეული მძიმე შედეგების გათვალისწინებით, თანამდებობა ასევე დატოვოს შინაგან საქმეთა მინისტრმა;

·        უახლოეს საათებში ხელისუფლებამ გადადგას ქმედითი ნაბიჯები სიტუაციის დეესკალაციის მიზნით და დაიწყოს რეალური დიალოგი პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ ჯგუფებთან. მათ შორის, ხელისუფლებამ შექმნილი პოლიტიკური კრიზისის დაძლევის საშუალებად განიხილოს მომდევნო საპარლამენტო არჩევნებისთვის პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასვლა;

·        მოვუწოდებთ პოლიციას დღეს დაანონსებულ აქციაზე უზრუნველყოს მანიფესტაციის უფლებით მშვიდობიან გარემოში სარგებლობის შესაძლებლობა და არ დაუშვას ძალის არაპროპორციული გამოყენება;

 

·        მოვუწოდებთ საქართველოს პროკურატურას, უზრუნველყოს პოლიციის მხრიდან არაპროპორციული ძალის გამოყენების, სავარაუდო თვითნებური დაკავებების, დაკავებულთა მიმართ ფიზიკური ძალადობის და სხვა მოვლენების სრულყოფილი და ობიექტური გამოძიება;


ამასთან, მივმართავთ პოლიტიკურ ოპოზიციას გაიაზროს, მისი როლი და პასუხისმგებლობა პროცესების შესაძლო განვითარებაში, თავი შეიკავონ ძალადობრივი ქმედებებისკენ მოწოდებისგან და არ დაუშვან ვითარების შემდგომი ესკალაცია.

  1. საქართველოს ღია საზოგადოების ფონდი
  2. საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო
  3. საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა
  4. საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
  5. სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება
  6. ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი
  7. კონსტიტუციის 42-ე მუხლი
  8.  საერთაშორისო სამართლიანობა
  9.  ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი WISG
  10.  დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი (IDSD)
  11.  საზოგადოება და ბანკები
  12.  ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი(TDI)
  13.  მედიის განვითარების ფონდი (MDF)
  14. სამოქალაქო განვითარების სააგენტო
  15. საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)
  16. ინიციატივა მოწყვლადი ჯგუფების რეაბილიტაციისათვის
  17. საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი
  18. მწვანე ალტერნატივა
  19. საქართველოს ატლანტიკური საბჭო
  20. საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდი (GFSIS)
  21. ქალები რეგიონის განვითარებისთვის
  22. მსოფლიო გამოცდილება საქართველოსთვის
  23. მეგობრობის ხიდი "ქართლოსი"
  24. საქართველოს გაეროს ასოციაცია
  25. ნაბიჯი ხარაგაული
  26. საზოგადოებრივი მონიტორინგისა და კვლევის ცენტრი
  27. ადგილობრივი დემოკრატიის სააგენტო საქართველო (LDA Georgia) 
  28. განათლების განვითარებისა და დასაქმების ცენტრი
  29. გარემოსდაცვითი ეკოლოგიური ასოციაცია დეა
  30. სათემო კავშირი ,,ჰერეთი"
  31. დემოსი
  32. პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის-PHR
  33. სამოქალაქო ინტეგრაციის ფონდი
  34. ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ცენტრი
  35. უკეთესი მომავლისთვის
  36. დემოკრატიის ინსტიტუტი
  37. ქუთაისის საინფორმაციო ცენტრი
  38. საუნჯე
  39. ცენტი "ემპათია"

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ მზად არის აქციის დარბევის შედეგად დაზარალებულ ნებისმიერ პირს აღმოუჩინოს უფასო სამართლებრივი დახმარება საგამოძიებო ორგანოებსა თუ სასამართლოში;

დაგვიკავშირდით ნებისმიერ დროს ტელეფონებზე: 2 99 88 56 ან 599 899 627

 

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ეხმიანება 20 ივნისს აქციის მონაწილეების ძალისმიერი მეთოდებით დაშლის ფაქტს და მიაჩნია, რომ ხელისუფლების მოქმედება გაცდა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ ჩარჩოებს და არათანაზომადი საპასუხო მოქმედებიდან რეპრესიაში გადაიზარდა.

გუშინ, პარლამენტთნ გამართული მშვიდობიანი საპროტესტო აქციის მონაწილეები საქართველოს პარლამენტის წინ იმ რუსი პოლიტიკოსის საზეიმო მიღების ფაქტის გასაპროტესტებლად შეიკრიბნენ, რომელმაც მხარი დაუჭირა ოკუპირებული ტერიტორიების დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად აღიარებას. აქციის მონაწილეები ასევე მოითხოვდნენ პარლამენტის თავმჯდომარის მხრიდან მომხდარზე პასუხისმგებლობის აღებას და გადადგომას. 

იმ პირობებში, როდესაც სახელმწიფომ ვერ მოახერხა მოსახლეობის უკამყოფილების სიმწვავის სწორად შეფასება და კრიტიკული სიტუაციის დეესკალაცია, მანიფესტაციამ ძალადობრივი სახე მიიღო, რასაც პოლიციასა და აქციის წევრებს შორის დაპირისპირება მოყვა. დემონსტრანტები სპეცრაზმმა და პოლიციამ ცრემლსადენი გაზის, რეზინის ტყვიების და წყლის ჭავლის გამოყენებით დაშალა. აქციის ძირითადი ნაწილის დაშლის შემდეგ, სამართალდამცველები კვლავ განაგრძობდნენ დემონსტრანტების მისამართით რეზინის ტყვიების და ცრემლსადენი გაზის გამოყენებას. საბოლოო ჯამში, სხვადასხვა მონაცემებით, თბილისში აქციის დაშლის დროს 240-მდე ადამიანი დაშავდა, მათ შორის, სულ მცირე, 31 ჟურნალისტი, რამდენიმე ადამიანიმა დაკარგა თვალი და მძიმე ოპერაცია გადაიტანა. 

დაშავებულ მოქალაქეთა რაოდენობის და სხეულებრივი დაზიანებების ხარისხიდან გამომდინარე, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ შეფასებით, შეკრების მონაწილეების მიმართ სახელმწიფოს მიერ გამოყნებეული ძალა იყო კრიტიკულად არასათანადო, არათანაზომიერი და რეპრესიული. აქციის ცალკეული მონაწილეების შესაძლო უკანონო მოქმედებების აღკვეთა ვერ გაამართლებს ხელისუფლების წარმომადგენლების მხრიდან გამოვლენილ სისასტიკეს და დანაშაულს.

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ მიიჩნევს, რომ სიტუაციის დეესკალაციისთვის მნიშვნელოვანია, სახელმწიფომ გაატაროს კანონით გათვალისწინებული ღონისძიებები არაპროპორციული ძალის გამოყენებაზე ბრძანების გამცემი პირების გამოსავლენად და პასუხისგებაში მისაცემად.

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ სამართლებრივ დახმარებას სთავაზობს ყველა იმ ადამიანს, რომელიც აქციის ძალადობრივი დაშლის შედეგად დაზარალდა ან უკანონოდ იქნა დაკავებული.  

ბოლო რამდენიმე დღეა საჯარო სივრცეში მობილიზებული არიან ძალადობრივი ჰომოფობიური ჯგუფები. ისინი საფრთხეს უქმნიან არამარტო "თბილისი პრაიდის" (Tbilisi Pride) ორგანიზატორებს, არამედ, ზოგადად, ლგბტქი ადამიანებს და ყველას, ვინც მათთვის მიუღებლად შეიძლება გამოიყურებოდეს.

ამ ჯგუფების მიერ ჩადენილ სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულებს თუ მუქარას ადეკვატური პასუხი სამართალდამცველი ორგანოებისგან, უმეტესწილად, არ მოჰყოლია, რამაც კიდევ უფრო წაახალისა ძალადობა. შედეგად, საქართველოში მცხოვრები ლგბტქი ადამიანების უსაფრთხოება რისკის ქვეშაა.

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ წევრი 10 არასამთავრობო ორგანიზაცია საგანგებო რეჟიმში მუშაობს და, საჭიროების შემთხვევაში, ლგბტქი თემის წარმომადგენლებსა და მხარდამჭერებს ვთავაზობთ სამართლებრივ დახმარებას.

სამართლებრივი დახმარებისთვის დაგვიკავშირდით კოალიციის ცხელ ხაზზე 568 47 14 14
ან მოგვწერეთ ფეისბუქზე

"კოალიცია თანასწორობისთვის" წევრები:
ღია საზოგადოების ფონდი I Open Society Georgia Foundation საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
Women's Initiatives Supporting Group 
Emc • ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი
”Article 42 of the Constitution” - ”კონსტიტუციის 42-ე მუხლი”
ადამიანის უფლებათა ცენტრი / Human Rights Center
ტოლერანტობის და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი - TDI
საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა / Georgian Democracy Initiative
პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის-PHR
საფარი • Safari

 
 

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ ეხმიანება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის დაწყებას და მოუწოდებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს (საბჭო) ორ წევრს ჩამოსცილდნენ კანდიდატების განხილვის შემდგომ ეტაპებს.

2019 წლის 7 ივნისს, საქართველოს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ დაიწყო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კანდიდატების განხილვის პროცესი. კანდიდატების რეგისტრირების თაობაზე მსჯელობის დაწყებამდე,  საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა  საბჭოს მოსამართლე წევრის, თამარ ონიანისა და  ერთ-ერთი კანდიდატის, ზურაბ აზნაურაშვილი ნათესაური კავშირის შესახებ. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი ცალსახად ავალდებულებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრს, ინტერესთა შეუთავსებლობის არსებობის შემთხვევაში, წინასწარ განაცხადოს ამის შესახებ და მონაწილეობა არ მიიღოს მოსამართლეობის კანდიდატის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებაში. პირადი ინტერესების არსებობისას, კოლეგიური ორგანოს ინფორმირების ვალდებულებასა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესიდან ჩამოშორებას ითვალისწინებს ასევე „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონიც. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოს წევრისა და ერთ-ერთი კანდიდატის ნათესაური კავშირის შესახებ გაჟღერებული ინფორმაციის სიზუსტე საბჭოს სხდომაზევე დადასტურდა, თამარ ონიანმა უგულებელყო კანონმდებლის მოთხოვნა, კერძოდ, წინასწარ არ აცნობა საბჭოს ინტერესთა შეუთავსებლობის შესახებ და რაც უფრო პრობლემურია, რამდენიმე არამოსამართლე წევრის მოწოდების მიუხედავად, არ ჩამოსცილდა კანდიდატების განხილვის პროცესს.

რაც შეეხება საბჭოს კიდევ ერთ წევრს, 2019 წლის 14 მაისს, კოალიციამ „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ საქართველოს პარლამენტს მიმართა მოთხოვნით, შეისწავლოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრის - ზაზა ხარებავას არჩევის კანონიერების საკითხი. არსებული ინფორმაციით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრად ზაზა ხარებავას არჩევისას, მისი კანდიდატურა პარლამენტს არაუფლებამოსილმა სუბიექტმა წარუდგინა, რაც  პარლამენტის რეგლამენტისა და „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის არსებითი დარღვევა და მისთვის უფლებამოსილების შეწყვეტის აშკარა წინაპირობაა. თუმცა, დღემდე, საკითხის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მიუხედავად, პარლამენტს ამ საკითხზე არ უმსჯელია, და ზაზა ხარებავა აგრძელებს საბჭოში საქმიანობას, მათ შორის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების განხილვასა და კენჭისყრაში მონაწილეობას.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის პროცესი არაერთი ეტაპისაგან შედგება, სადაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების თითოეულ ხმას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. გადაწყვეტილების მიღებაში საბჭოს იმ წევრების მონაწილეობა, რომელთა ჩართულობის კანონიერების მიმართ საზოგადოებას ლეგიტიმური კითხვები უჩნდება, კიდევ უფრო ართულებს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის ობიექტურად, კეთილსინდისიერად და მიუკერძოებლად წარმართვის შესაძლებლობას და ამცირებს საზოგადოების ნდობას ამ პროცესის მიმართ.

შესაბამისად, ყოველივე ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, კოალიცია მოუწოდებს:

  1. იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს მოსამართლე წევრს, თამარ ონიანს, ჩამოსცილდეს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების განხილვისა და კენჭისყრის შემდგომ ეტაპებს;
  2. საქართველოს პარლამენტს, უმოკლეს ვადებში გადაწყვიტოს ზაზა ხარებავას არჩევის კანონიერების საკითხი;
 იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრს, ზაზა ხარებავას, საკუთარი ნებით ჩამოსცილდეს საბჭოში ნებისმიერი საკითხის განხილვასა და კენჭისყრაში მონაწილეობას, პარლამენტის მიერ მისი არჩევის კანონიერების საკითხის შესწავლამდე. 

კოალიცია უკიდურესად შეშფოთებულია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით საზოგადოებას არ მიაწოდოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების კანდიდატებთან დაკავშირებული ინფორმაცია. „საერთო სასამართლოების შესახებ” კანონში 2019 წლის 1 მაისს განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, ეს ინფორმაცია (გარდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციისა) არის საჯარო და ყველასთვის ხელმისაწვდომი, საბჭო კი მისი დახურვით კანონს არღვევს.

კერძოდ, იუსტიციის საბჭომ 13 ივნისის წერილით უარი განაცხადა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შესარჩევ კონკურსში მონაწილე  კანდიდატების მიერ წარდგენილი განაცხადებისა და თანდართული დოკუმენტაციის გასაჯაროებაზე პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივზე მითითებით, მაშინ როდესაც ეს ინფორმაცია კანონის თანახმად საჯაროა. საბჭოს მიერ კანონის ამგვარი ინტერპრეტაცია აჩენს საფუძვლიან ეჭვს, რომ საბჭო გარკვეული კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის დამალვას ცდილობს.

საკანონმდებლო ცვლილებების განხორციელებამდე კანონპროექტის თავდაპირველი ვერსია ითვალისწინებდა დებულებას, რომლის თანახმადაც კანდიდატების შესახებ მიღებული მონაცემები უნდა ყოფილიყო კონფიდენციალური.  მას შემდეგ, რაც ამ დებულებამ მწვავე კრიტიკა გამოიწვია, კანონპროექტის მომხსენებელმა და იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარემ, ანრი ოხანაშვილმა, მკაფიოდ განაცხადა, რომ ეს ჩანაწერი შეიცვლებოდა და საბოლოოდ, ის ამოღებულიც იქნა კანონპროექტიდან. პარლამენტს  კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის მაქსიმალური ღიაობისკენ მოუწოდებდა ვენეციის კომისიამაც.   მოცემულ შემთხვევაში, იუსტიციის საბჭოს მხრიდან კანონის სხვაგვარი განმარტება არის თვითნებობა და შეუქცევადად აზიანებს კონკურსის მიმართ სანდოობას.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლები კანონპროექტის განხილვისას მუდმივად აცხადებდნენ, რომ მათი ვერსია ითვალისწინებდა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის „უპრეცედენტოდ გამჭვირვალე” პროცესს. დღესდღეობით კი, საბჭოს გადაწყვეტილების შედეგად, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის შესარჩევი კონკურსი არის ნაკლებად გამჭვირვალე, ვიდრე  ნებისმიერი სხვა თანამდებობის პირის შესარჩევი კონკურსი. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად თანამდებობის პირის კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია საჯაროა და არ შეიძლება მისი დახურვა პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით.

კოალიცია ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილება, კანდიდატების შესახებ არსებული დოკუმენტების დახურვის შესახებ, კონკურსისადმი საზოგადოების ნდობის პერსპექტივას გამორიცხავს. დღესდღეობით, საბჭოს ვებგვერდზე გამოქვეყნებულია მხოლოდ კანდიდატების მოკლე ბიოგრაფიული მონაცემები, ხოლო საზოგადოებას არ აქვს შესაძლებლობა გადაამოწმოს რა დოკუმენტაციას ეყრდნობა და რამდენად სიმართლეს შეესაბამება ისინი. დაინტერესებულ პირებს არ აქვს საშუალება გაეცნონ კანდიდატების მიერ წარდგენილ მასალებს, მათ შორის, კვლევებს, სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხვა მნიშვნელოვან ინფორმაციას, რაც კანდიდატების კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების შესაფასებლად უნდა გამოიყენებოდეს.

კოალიცია მოუწოდებს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს დაუყოვნებლივ გაასაჯაროოს კანდიდატების შესახებ საბჭოში წარდგენილი და საბჭოს მიერ მოძიებული ინფორმაცია  (გარდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციისა), მანამდე კი არ გააგრძელოს კონკურსის პროცედურები.

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ წევრი 6 ორგანიზაცია და  „თანასწორობის მოძრაობა“ 14 ივნისსა და 16 ივნისს  განვითარებულ მოვლენებს ეხმიანება და  სახელმწიფოს ანტიდემოკრატიული ჯგუფების ძალადობრივი მოწოდებების აღკვეთისა და თანასწორი და ინკლუზიური პოლიტიკის გატარებისკენ მოუწოდებს.

ბოლო დღეებში ჩვენი საზოგადოება საჯარო სივრცეში ძალადობრივი, ანტიდემოკრატიული ჯგუფების მობილიზაციის მძიმე შემთხვევების მომსწრე გახდა. 14 ივნისს მთავრობის კანცელარიასთან „თბილისი პრაიდის“ მხარდამჭერებმა, რომლებიც ლგბტი აქტივისტების გარკვეულ ნაწილს აერთიანებს, გამართეს აქცია, რომლითაც ხელისუფლებას მათი შეკრების თავისუფლების გარანტირებას სთხოვდნენ. შეკრების მონაწილეებს ამ  ულტრაკონსერვატიული პოლიტიკური და კლერიკალური ჯგუფები დაუპირისპირდნენ. აღნიშნული ჯგუფების ლიდერები და წევრები ღიად გამოხატავდნენ ძალადობრივ განზრახვებსა და აშკარად უგულებელყოფდნენ კონსტიტუციური წესრიგის საფუძვლად მდებარე პრინციპებს.

აღსანიშნავია, რომ 14 ივნისის აქციას წინ უძღოდა საქართველოს საპატრიარქოს ოფიციალური განცხადება, რომელმაც საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდა, არ დაეშვა „თბილისი პრაიდის“ მიერ ორგანიზებული ღირსების მარშის გამართვა და ლგბტი აქტივისტები „ცოდვის პროპაგანდირებაში“ დაადანაშაულა. საპატრიარქოს ოფიციალურ განცხადებას მოჰყვა სხვა სასულიერო პირების კიდევ უფრო რადიკალური და ძალადობრივი განცხადებები, რომელსაც საქართველოს საპატრიარქო ამ დრომდე არ გაემიჯნა. ცხადია, რომ მაღალი საზოგადოებრივი მხარდაჭერის მქონე რელიგიური ინსტიტუტის მგავსი განცხადებები ძალადობის ლეგიტიმაციას უწყობს ხელს და სამწუხაროა, რომ 2013 წლის 17 მაისის უმძიმესმა გამოცდილებამ საპატრიარქოს ხედვები და მიდგომები ვერ შეცვალა.

14 ივნისს კანცელარიასთან მიმდინარე აქციისა და კონტრაქციის დროს პოლიციამ მეტნაკლებად მოახერხა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და მათ შორის, დააკავა კონტრაქციის  30-მდე მონაწილე. თუმცა, ამ დღეს ქვიარ აქტივისტებს მოუწიათ აქციის ტერიტორიის დატოვება და შეურაცხყოფის, დაუცველობის და მძიმე ემოციური სტრესის მიღება. კონტრაქციის მონაწილეებმა კვერცხები ესროლეს აქციის ორგანიზატორს, გიორგი თაბაგარს. საგანგაშოა, რომ კონტრაქციის მონაწილეები დაემუქრნენ და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს საქართველოს სახალხო დამცველის წარმომადგენლს. ასევე, ისინი ხელს უშლიდნენ ჟურნალისტებს საქმიანობაში, თუმცა, პოლიციამ რიგ  შემთხვევებში  დააგვიანა მყისიერი რეაგირება მსგავს ფაქტებზე.  

პრობლემურია ის გარემოებაც, რომ 14 ივნისს პოლიციამ არ მიიღო სამართლებრივი ზომები ძალადობრივი აქციის ორგანიზატორების მიმართ, რომლებიც მუქარისა და შუღლის გაღვივებისკენ მიმართულ ძალადობრივ განცხადებებს აკეთებდნენ აქციის ტერიტორიაზე. მეტიც, ხელისუფლების პოლიტიკურმა რიტორიკამ სათანადოდ ვერ უპასუხა კონტრაქციის ძალადობრივ და ჰომოფობიურ იდეებს და ამ ერთგვარი „დუმილით’“ მათ პოლიტიკური ლეგიტიმაციაც მისცა.

14 ივნისს დაწყებული ანტიდემოკრატიული ჯგუფების მობილიზაცია გაგრძელდა 16 ივნისს, თბილისის ცენტრში გამართული ხალხმრავალი აქციით, რომელზეც ლევან ვასაძემ უკიდურესად პრობლემური და ანტისახელმწიფოებრივი განცხადებები გააკეთა „სახალხო ლეგიონების“ შექმნისა და ქუჩებში ლგბტი ადამიანების კონტროლის, დაკავებისა და ძალადობის შესახებ. მათი განცხადებით, პოლიციის მიერ მათი საქმიანობის ხელშეშლის შემთხვევაში, ისინი  სამართალდამცავებს არ  დაემორჩილებიან.  

ცხადია, რომ მსგავსი განცხადებები არღვევს დემოკრატიული პოლიტიკური სისტემის საფუძვლებს და  ძალადობის ესკალაციის და გავრცელების მაღალ რისკებს შეიცავს. 

ჩვენი შეფასებით, ულტრაკონსერვატიული ანტიდემოკრატიული იდეების გაძლიერებას სტრუქტურული ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური მიზეზების აქვს და არსებითია ხელისუფლებამ, პოლიტიკურმა და სამოქალაქო ჯგუფებმა ის სათანადოდ გაიაზროს. ჩვენს ქვეყანაში არსებული უკიდურესი სიღარიბე, ეკონომიკური უთანასწორობა, მყიფე დემოკრატია და ღრმა პოლიტიკური და სოციალური პოლარიზაცია ულტრაკონსერვატიული იდეების აღზევებისთვის ნაყოფიერ ნიადაგს ქმნის. სამწუხაროდ, არსებულ გამოწვევებს სათანადოდ ვერ იაზრებს და ვერ პასუხობს ვერც ხელისუფლება და ვერც სხვა პოლიტიკური ჯგუფები. მეტიც, ბოლო დროს ანტიდემოკრატიული ჯგუფების გაძლიერების და ორგანიზების ტენდენციის მიუხედავად, ხელისუფლებას არ მიუღია ადეკვატური ზომები მსგავსი პოლიტიკური იდეების და ჯგუფების რადიკალიზაციის პრევენციის მიზნით. ზოგიერთ შემთხვევაში კი გაჩნდა ეჭვები მათ მიმართ ხელისუფლების ლოიალობის შესახებ.  

ხაზი უნდა გაესვას ამ მოძრაობების ლიდერების პოლიტიკურ ბიოგრაფიასა და პოლიტიკურ ინტერესს. მათი დიდი ნაწილი  ღიად არის დაკავშირებული რუსულ პოლიტიკურ ისტებლიშმენტთან და აშკარად ჩანს პოლიტიკური ძალაუფლების და გავლენის მოპოვების ინტერესი. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია იმ საზოგადოებრივმა ჯგუფებმა, რომლებიც გუშინ, 16 ივნისს შეუერთდნენ აქციას,  კარგად გაიაზრონ ამ მოძრაობის ლიდერების რეალური პოლიტიკური განზრახვები და დღის წესრიგი და ამ უპასუხისმგებლო ლიდერებს არ მისცენ მათი  სოციალური უკმაყოფილების პოლიტიკური გამოყენების  შესაძლებლობა.

სამწუხაროდ, 2013 წლის 17 მაისის მძიმე გამოცდილების მიუხედავად, ჩვენ ვერ დავინახეთ, რომ ხელისუფლება სათანადოდ იაზრებს ჰომოფობიის მძიმე პოლიტიკურ და სოციალურ შედეგებს და მისი დაძლევისთვის  სისტემური ნაბიჯებს დგამს.    ამის საპირისპიროდ, აშკარაა, რომ ხელისუფლება უკვე წლებია ვერ უზრუნველყოფს ლგბტი ადამიანების შეკრების თავისუფლების დაცვას და ღიად ახდენს ლგბტი ადამიანების და მათი უფლებების უგულებელყოფას. 2012[1] და 2013[2] წლებში 17 მაისს, ჰომოფობიისა და ტრანსფობიის წინააღმდეგ საერთაშორისო დღეს ლგბტი ადამიანების მშვიდობიანი მანიფესტაციის დარბევა სახელმწიფოს მხრიდან რეაგირების გარეშე დარჩა. ცხადია, რომ მსგავსი პოლიტიკა საზოგადოებაში დაუსჯელობის განცდას აჩენს და ახალისებს ჰომო/ბი/ტრანსფობიურ ძალადობას. ამის საპირისპიროდ, მმართველი პოლიტიკური გუნდის წევრები ხშირად ახდენდნენ ჰომოფობიის პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზებას და ლგბტი ადამიანების და უფლებების აშკარა იგნორირებას.  

ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, ხელმომწერი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ სახელმწიფოს, გააცნობიეროს საკუთარი პასუხისმგებლობა შექმნილ სოციალურ კრიზისში და მიიღოს ქმედითი ზომები თანასწორობასა და ინკლუზიაზე დაფუძნებული პოლიტიკის გატარებისთვის. არსებითია, ამ პროცესში საკუთარი პასუხისმგებლობა გაიაზრონ პოლიტიკურმა პარტიებმა და  საპატრიარქომ.

შესაბამისად, ხელმომწერი ორგანიზაციები მოუწოდებენ

Ø  მთავარობას სრული პასუხისმგებლობით მოეკიდოს ლევან ვასაძისა და მასთან დაკავშირებული პოლიტიკური და კლერიკალური ჯგუფების საქმიანობას, მათ ძალადობრივ გეგმებსა და ქმედებებზე სათანადო სამართლებრივი რეაგირება მოახდინონ. ამ კუთხით, არსებითია 16 ივნისს, ვასაძის მიერ გაკეთებული საჯარო განცხადებების საფუძველზე, შსს-ს მიერ სისხლის სამართლის კოდექსის 223-ე მუხლით (უკანონო ფორმირების შექმნა, ხელმძღვანელობა, ასეთ ფორმირებაში გაწევრება, მონაწილეობა ან/და უკანონო ფორმირების სასარგებლოდ სხვა საქმიანობის განხორციელება) დაწყებული გამოძიება იყოს რეალური და ეფექტიანი და საზოგადოებამ დროულად მიიღოს ინფორმაცია გამოძიების კონკრეტული შედეგების შესახებ;

Ø  მთავრობას და პოლიტიკურ ისტებლიშმენტს გაიაზროს ანტიდემოკრატიული პოლიტიკური მოძრაობების აღზევების სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური მიზეზები და სისტემური დემოკრატიული და სოციალური პოლიტიკით უპასუხოს მას;

Ø  აღმასრულებელ და საკანონმდებლო ხელისუფლებას სათანადოდ გაიაზროს ჰომოფობიის მძიმე პოლიტიკური და სოციალური ეფექტი და  შეიმუშაოს თანმიმდევრული  და სისტემური პოლიტიკა ჰომო/ბი/ტრანსფობიის აღმოსაფხვრელად;

Ø  საქართველოს პროკურატურას და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეფექტიანად გამოიძიონ 14 ივნისს მთავრობის კანცელარიასთან მომხდარი ინციდენტები და საზოგადოებას მიაწოდონ ინფორმაცია გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ;

Ø  პოლიციას მიიღოს ქმედითი და პროაქტიული პრევენციული ზომები 14 ივნისის შეკრების მონაწილეების და ლგბტი ადამიანების უსაფრთხოებისა და უფლებების დასაცავად.

 

განცხადებას ხელს აწერენ:

·         ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი(EMC)

·         კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

·         კავშირი „საფარი“

·         საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)

·         ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG)

·         ადამიანის უფლებათა ცენტრი (HRC)

·         თანასწორობის მოძრაობა (Equality Movement)



[1] საქმე იდენტობა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ (საჩივარი №73235/12), 12.05.2015. იხილეთ აქ: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3032951?publication=0

[2] 17 მაისის საქმეზე ბრალდებულები მეორე ინსტანციის სასამართლომაც უდანაშაულოდ ცნო. 8.09.2017. იხ. აქ: https://women.ge/ka/news/newsfeed/145/