განცხადებები

უარყოფითად ვაფასებთ საქართველოს პარლამენტის მიერ 2018 წლის 17 აპრილს გენდერული თანასწორობის საბჭოს 2018-2020 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცებას იმ ფონზე, როდესაც ერთი მხრივ გეგმის შემუშავება არ მომხდარა სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობით, მეორე მხრივ კი გეგმაში არ ასახულა სხვადასხვა მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების (მათ შორის რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი ქალების, ლესბოსელი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი ქალების, შშმ ქალების) სპეციფიკური საჭიროებები.

გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფაზე ორიენტირებული პოლიტიკის დაგეგმვისას სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სახელმწიფომ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციოს მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების პრობლემებს და იზრუნოს მათი გადაჭრის გზების მოძიებაზე. ორი ან მეტი ნიშნით დისკრიმინირებული ქალების ინტერესების გაუთვალისწინებლობა ქმნის იმის შთაბეჭდილებას, რომ სახელმწიფო ვერ ხედავს მათ  საჭიროებებს, მათ შორის ტრანსგენდერი ადამიანების მძიმე სამართლებრივ და სოციალურ მდგომარეობას გენდერული თანასწორობის ჭრილში და ტოვებს ამ კუთხით დაგეგმილი სახელმწიფო პოლიტიკის მიღმა.

აღსანიშნავია, რომ გენდერული თანასწორობის მიზნების მისაღწევად, საბჭო შეიმუშავებს გენდერული თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფციას და სამოქმედო გეგმებს. თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფციისა და 2018-2020 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცებამდე საბჭომ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, მათ შორის ლგბტ საკითხებზე მომუშავე ორგანიზაციებს შესთავაზა საკუთარი რეკომენდაციები წარედგინათ სახელმწიფო კონცეფციის შინაარსთან დაკავშირებით. აღსანიშნავია, რომ საბჭომ სამოქალაქო საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებს ასეთივე შესაძლებლობა არ მისცა სამოქმედო გეგმასთან დაკავშირებით. ამის მიუხედავად, სათემო ორგანიზაციებმა თავისი შენიშვნები განსახილველად მიაწოდეს გენდერული თანასწორობის საბჭოს.  როგორც საბჭოს წევრები განმარტავენ, თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფცია დაეყრდნო კვლევას “გენდერული თანასწორობა საქართველოში: ბარიერები და რეკომენდაციები”. ხაზგასასმელია, რომ აღნიშნულ კვლევაში მოხვდა სხვადასხვა ქალთა ჯგუფების საკითხები და რეკომენდაციები, თუმცა, საბჭომ, ეს რეკომენდაციები არ გაითვალისწინა და ისინი სამოქმედო გეგმაში არ ასახულა.

ლგბტ სათემო ორგანიზაციების მიერ წარდგენილი რეკომენდაციები შეეხებოდა ტრანსგენდერი ადამიანების უფლებრივ მდგომარეობას საქართველოში, რომლებიც მუდმივად ხდებიან გენდერული უთანასწორობის მსხვერპლები შრომითი ურთიერთობისას, განათლების, ჯანმრთელობის დაცვისა თუ სოციალურ სფეროში. წარდგენილი რეკომენდაციები მოიცავდა შემდეგ საკითხებს:

ტრანსგენდერი ადამიანების უფლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით, სქესის ლეგალურად შეცვლისთვის, სქესის კვლავმინიჭების სრული პროცედურის გავლის (ქირურგიულის ჩათვლით) აუცილებლობის მოთხოვნის გაუქმება საკანონმდებლო პაკეტის პროექტის მომზადების გზით;

ტრანსგენდერი ადამიანების სამედიცინო მოვლის გაუმჯობესების მიზნით, არსებული კვლევების საფუძველზე, საკანონმდებლო პაკეტის პროექტის მომზადება ჯანდაცვის სფეროს მომწესრიგებელ კანონებში ცვლილებებისა და დამატებების შესახებ;

გენდერული იდენტობის ნიშნით ძალადობის შესახებ (ე.წ. სიძულვილით მოტივირებული დანაშაული) ცნობიერების ამაღლების ხელშემწყობი ღონისძიებების განხორციელება, მხარდაჭერა და მათში მონაწილეობის მიღება;

გენდერული თანასწორობის საბჭოსა და შესაბამისი უწყებების თანამშრომლობით, სექსუალური და რეპროდუქციული საკითხების შესახებ სკოლებში განათლების მიწოდების საჭიროების/აუცილებლობის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებელი ღონისძიებების დაგეგმვა და ჩატარება;

მოვუწოდებთ საქართველოს პარლამენტს, განიხილოს სამოქმედო გეგმაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესაძლებლობა და მასში ასახოს მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების სპეციფიური ინტერესები, ამავდროულად კი მისცეს სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შენიშვნებისა და მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობა.  ამასთან, მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლების ყველა შტოს ნებისმიერი პოლიტიკის განხორციელებისას განსაკუთრებული ყურადღება და მეტი სენსიტიურობა გამოიჩინონ სპეციფიური საჭიროების მქონე მოწყვლადი ჯგუფების მიმართ.

 

თანასწორობის მოძრაობა

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა

მედიის განვითარების ფონდი

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი

საფარი

მივმართავთ საქართველოს მთავრობას და საქართველოს პარლამენტს დაუყოვნებლივ მიიღონ კონკრეტული ზომები ტყიბულის შახტებში და მსგავსი რისკის მქონე საწარმოებში შრომის უსაფრთხოების მდგომარეობის მყისიერი და უპირობო გარდაქმნისათვის. მათ უნდა აიღონ პასუხისმგებლობა უმძიმეს მდგომარეობაში მყოფი დასაქმებულების და მათი ოჯახების სოციალურ კეთილდღეობაზე.
ტყიბულში 5 აპრილს მომხდარმა საწარმოო შემთხვევამ, რომელმაც ექვსი მეშახტის დაღუპვა და სამი მათგანის დაშავება გამოიწვია, ცხადი გახადა სახელმწიფოს მხრიდან უკანასკნელ დროს გადადმული ნაბიჯების არაეფექტურობა და არსებული პოლიტიკის უუნარობა რეალურად დააზღვიოს ის რისკები, რაც დასაქმებულების დაღუპვას და დასახიჩრებას იწვევს. სახელმწიფოს პოლიტიკა კი ვერ უზრუნველყოფს ადამიანების მინიმალურ სოციალურ დაცულობას.
აღსანიშნავია, რომ მთავრობის მიერ „შრომის უსაფრთხოების კანონის“ ინიცირება 2017 წელს სწორედ ტყიბულის შახტში 4 მეშახტის დაღუპვის საპასუხოდ განხორციელდა. არსებული მდგომარეობდა ცალსახად მიუთითებდა კანონის უმოკლეს ვადებში მიღების საჭიროებაზე. ამის მიუხედავად,  კანონპროექტის განხილვა თითქმის ერთი წლის მანძილზე გაჭიანურდა, რისი მიზეზი საქართველოს ეკონომიკური გუნდის პოზიციონირება გახდა. კანონპროექტის განხილვების პერიოდში მხოლოდ ტყიბულის შახტებში უკანასკნელი 11 თვის მანძილზე 11 დასაქმებული დაიღუპა,  ხოლო ქვეყნის მასშტაბით 2017 წლის მანძილზე 47 დასაქმებული დაიღუპა და 106 დაშავდა.[1]
გაჭიანურებული პროცესის შედეგად მიღებული „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ კანონი არაერთი ხარვეზით ხასიათდება. ის ვერ უპასუხებს იმ მნიშვნელოვან გამოწვევებს რის წინაშეც დგანან ტყიბულის შახტებში, ჭიათურის მაღაროებში თუ სხვა მძიმე დასაქმების ადგილებში მომუშავე ადამიანები. უფრო მეტიც, კანონი სრულად ძალაში მისი მიღებიდან ექვსი თვის შემდეგ შევა, რაც კვლავ უკონტროლოს და დაუცველს ხდის დღესდღეობით სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის რისკის პირობებში დასაქმებულ მშრომელებს. ეს გარემოება სახელმწიფოს უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საგანგებო რეჟიმის შექმნის აუცილებლობის წინაშე აყენებს.
ამასთან, სამთო მოპოვებით და გადამამუშავებელ ინდუსტრიებში დასაქმებული ადამიანებისათვის, ფიზიკური უსაფრთხოების გარდა, მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს არასათანადო ანაზღაურება, მინიმალური სოციალური დაცვის გარანტიების არქონა. ასევე განსაკუთრებით მძიმეა მათი სამუშაო და საცხოვრებელი გარემო მაღალი დაბინძურების გამო, რაც მძიმედ აისახება მათ ჯანმრთელობაზე და ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს მონო-წარმოების ქალაქები, სადაც მოსახლების ფინანსური დამოკიდებულება კონკრეტულ მომპოვებელ და გადამამუშავებელ საწარმოებზე საწარმოებზე განსაკუთრებით მაღალია. ქალაქებში დასაქმების სხვა შესაძლებლობის არარსებობა, აქ მცხოვრებ ადამიანებს არ უტოვებთ ალტერნატიული დასაქმების შესაძლებლობას გარდა მაღაროებში, შახტებში თუ ოქროს მომპოვებელ საწარმოებში დასაქმებას. ეს გარემოება კი, ასევე ხელს უწყობს მაღალ სოციალური კონტროლის შესაძლებლობებს.
მძიმე, მავნე და საშიშ პირობებიან სამუშაოებზე დასაქმებული ადამიანების მიმართ სახელმწიფოს არ გააჩნია სოციალური დაცვის სპეციალური რეჟიმი[2] რაც შესაძლებელს გახდიდა მათი მინიმალური კეთილდღეობის უზრუნველყოფას და დააკონპენსირებდა იმ ზიანს, რაც მძიმე, მავნე და საშიში ფაქტორებით გამოწვეულ ჯანმრთელობის მუდმივ დაზიანებასა და პროფესიული დაავადების განვითარებაში გამოიხატება.
მონო-წარმოების ქალაქების ალტერნაიული განვითარების ხედვის არქონა და მძიმე, მავნე და საშიშ პიროებებიან სამუშაო ადგილებზე დასაქმებული ადამიანების განსაკუთრებულად მძიმე შრომის პირობების გაუთვალისწინებლობა სახელმწიფოს მხრიდან ნულოვან პასუხისმგებლობას ავლენს ამ ქალაქების და მისი მოსახლეობის მიმართ და მათ ფიზიკური გადარჩენისათვის ბრძოლაში ტოვებს, ყოველგვარი მხარდაჭერის გარეშე.
მივიჩნევთ, რომ სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ უნდა გაიაზროს და აღიაროს მისი მნიშვნელოვანი როლი დასაქმებულთა და მათი ოჯახების ფიზიკური და სოციალური უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში და უსაფრთხოების კონტროლის სპეციალური ად ჰოც სისტემის შექმნითა და სოციალური დაცვის  მინიმალური გარანტიების შემუშავებით უზრუნველყოს მათი მყისიერი საჭიროებების გადაჭრა.
რამდენადაც არსებული შრომისა და სოციალური უსაფრთხოების სისტემა მინიმალურადაც ვერ პასუხობს დასაქმებულთა და მათი ოჯახების მყისიერ რისკებს და საფრთხეებს, მოვითხოვთ:
სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ მიიღოს ზომები ტყიბულის შახტებში დასაქმებულთა უსაფრთხოებისათვის. კერძოდ, მოვითხოვთ დროებით შეჩერდეს ტყიბულის შახტების ფუნქციონირება მის სრულ მოდერნიზაციამდე და ამ დროის განმავლობაში კომპანიამ და/ან სახელმწიფომ აიღონ დასაქმებულთა ხელფასების სრულად დაფარვის ვალდებულება. შეიქმნას სპეციალური კომისია შესაბამისი პასუხისმგებელი უწყებების, კომპანიის, დასაქმებულებისა და საერთაშორისო ექსპეტების მონაწილეობით, რომლებიც შეისწვალიან შახტებში არსებულ მდგომარეობას და შექმნიან მისი მოდერნიზაციის ტექნიკურ და ფინანსურ გეგმას;
სახელმწიფომ უზრუნველყოს მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიან სამუშაოებზე დასაქმებულთა დამატებითი სოციალური უზრუნველყოფის სისტემის შემუშავება, რაც აღიარებს მძიმე, მავნე და საშიში ფაქტორებში მუშაობის ზეგავლენას დასაქმებულთა ჯანმრთლობაზე და უზრუნველყოფს მის კომპენსირებას. მათ შორის, მნიშვნელოვანია სახელმწიფომ განიხილოს საპენსიო ასაკის დაწევისა და საპენსიო სისტემაში დასაქმების სპეციფიკის გათვალისწინების, საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების, სამუშაო პროცესში დაშავებულთათვის შესაბამისი საკომპენსაციო სისტემის შექმნის საკითხები და სხვა;
სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ შეიმუშავოს ტყიბულის და სხვა მონო წარმოების ქალაქების ეკონომიკური განვითარების ალტერნატიული ხედვა, რაც შესაძლებელს გახდის ამ ქალაქებში ეკონომიკური აქტივობის დივერსიფიკაციას და გააჩენს დასაქმებისა და ქალაქების განვითარების ახალ და მდგრად შესაძლებლობებს.
ხელმომწერი ორგანიზაციები:
ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMჩ);
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA);
კონსტიტუციის 42-ე მუხლი;
შენ დემოკრატიისთვის (YFD);
ახალგაზრდა სოციალისტები (YშG);
საქართველოს პროგრესული ფორუმი (GPF);
ანალიტიკური პლატფრომა Eუროპეან.გე.
აუდიტორია 115

განცხადებაზე ხელმომწერი ორგანიზაციები ვეხმაურებით 2016 წლის 10 იანვარს, გუდაურის სათხილამურო ტრასაზე დაღუპული სალომე ტატიშვილის საქმეს. როგორც ცნობილია, 12 წლის სალომე ტატიშვილს, ტრასაზე დაშვებისას უკნიდან შეეჯახა დიდი სიჩქარით მოსრიალე სხვა ახალგაზრდა. მიღებული დაზიანებების შედეგად სალომე ტატიშვილი ადგილზე გარდაიცვალა. საქმეზე ბრალი წარედგინა გ.ლ-ს სისხლის სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, რაც სხვისი სიცოცხლის გაუფრთხილებლობით მოსპობას გულისხმობს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით, ბრალდებული უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი წარდგენილ ბრალდებაში. ამ ეტაპზე საქმე თბილისის სააპელაციო საამართლოში განიხილება და 16 აპრილს ჩანიშნულია მორიგი სასამართლო სხდომა.

საქმის მიმართ არსებული მაღალი საჯარო ინტერესის და საზოგადოებაში გაჩენილი არაერთი შეკითხვის გათვალისწინებით, გვსურს გამოვეხმაუროთ პირველი ინსტანციით საქმის სასამართლო განხილვისას გამოვლენილ ხარვეზებს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენი მიუთითებს, რომ სასამართლოს მსჯელობა არაერთ შემთხვევაში არის აბსტრაქტული და არადამაჯერებლი. განაჩენში მოყვანილი მსჯელობებიდან იკვეთება, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში, მოსამართლის მიერ მტკიცებულებები ინტერპრეტირებული და შეფასებულია ცალმხრივად და ყურადღების მიღმაა დატოვებული არაერთი მოწმის ერთგვაროვანი ჩვენება. სასამართლო ფაქტებს უნდა აფასებდეს ობიექტურად და მიუკერძოებლად, რაც მოითხოვს ყველა მტკიცებულების შეფასებას, ცალ-ცალკე და ერთობლიობაში, ვინმესთვის რაიმე უპირატესობის მინიჭების გარეშე. მართლმსაჯულების სამართლიანად აღსრულების მიზნით, მნიშვნელოვანია თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, ყურადღება გამახვილდეს იმ საკითხებზე, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არადამაჯერებლად, საეჭვოდ და დაუსაბუთებლად იქნა გადაწყვეტილი/შეფასებული, ან საერთოდ შეფასების გარეშეა დატოვებული.

1. გამოტანილ განაჩენში პირველი ინსტანციის სასამართლო მიუთითებს, რომ „საქართველოში არ არის განსაზღვრული სათხილამურო სპორტში სიჩქარის დაშვებული ლიმიტი, შესაბამისად, შეუძლებელია დადგინდეს ზღვარი, თუ რა სიჩქარე ჩაითვლებოდა წინდახედულობის ნორმის გათვალისწინებად, რომლის დაცვის შემთხვევაშიც გამოირიცხებოდა გ.ლ-ის მიერ წინდახედულობის ნორმის დარღვევა“. მოსამართლის აღნიშნული მსჯელობიდან ცალსახად იკვეთება, რომ იგი ფაქტობრივად გამორიცხავს წინდახედულობის ნორმის საერთოდ არსებობას იმ პირობებში, როდესაც რაიმე დეტალურად არ არის კანონში გაწერელი. მსგავსი მსჯელობა საფრთხის შემცველია, ვინაიდან იგი ეჭვქვეშ აყენებს პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის ჩადენისათვის. ამით სასამართლო მიანიშნებს, რომ წინდახედულობის ნორმების დარღვევის შემთხვევაშიც კი, თუ ყველა შესაძლო შემთხვევა დეტალურად არ არის კანონმდებლობით გათვალისწინებული, პასუხი არავის მოეთხოვება. შეუძლებელია, კანონში გაწერილი იყოს ყველა შესაძლო კონკრეტული შემთხვევა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ არ არსებობს წინდახედულობის ნორმა. უფრო მეტიც, გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის შინაარსი და წინდახედულობის არსიც სწორედ ის არის, რომ ადამიანებმა იმოქმედონ პასუხისმგებლობით და საკუთარი ქმედებები შეუსაბამონ ამა თუ იმ სფეროში არსებულ გამოცდილებას.

2. განაჩენიდან იკვეთება, რომ მოსამართლემ მხედველობაში არ მიიღო არაერთი მოწმის ჩვენება და საკუთარი მსჯელობები გაუგებარ/ბუნდოვან გარემოებებს დააფუძნა. საქმეზე დაკითხული არაერთი მოწმე მიუთითებდა, რომ საქმეზე ბრალდებული მოძრაობდა ძალიან სწრაფად, სიჩქარის კონტროლის გარეშე, რაც მოსამართლემ არ გაიზიარა. თუმცა, მოსამართლემ უპირობოდ გაიზიარა მხოლოდ ბრალდებულის პოზიცია, რომ იგი აკონტროლებდა სიჩქარესა და მოძრაობის ტრაექტორიას. ამასთან, მოსამართლემ, აგრეთვე საეჭვოდ, ფაქტობრივად უყურადღებოდ დატოვა თავად ბრალდებულის ჩვენების ის ნაწილი, სადაც იგი საუბრობს მოთხილამურის მიერ გასათვალისწინებელ გარემოებებზე. იმ პირობებში, როდესაც მოსამართლეს მიაჩნია, რომ არ არსებობს წინდახედულობის ნორმა, თავად ბრალდებული მიუთითებდა, რომ მას გაცნობიერებული ჰქონდა ეს ნორმები, რაც მას უკრძალავდა კონტროლის გარეშე სრიალს.

3. სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ არის დადგენილი, თუ როგორ ვითარდებოდა მოვლენები შეჯახებამდე და უშუალოდ შეჯახების პროცესში, რა ტრაექტორიით მოძრაობდა სალომე ტატიშვილი და რა ტრაქეტორიით ბრალდებული. სასამართლოს ეს მსჯელობა ეწინააღმდეგება საქმის არსებითი განხილვისას გამოკვლეულ მტკიცებულებეს. მოწმეები ერთგვაროვნად მიუთითებენ, რომ ბრალდებული მოძრაობდა ძალიან სწრაფად პირდაპირი დაშვებით, ხოლო სალომე ტატიშვილი აკეთებდა მოხვევის მანევრს. მოწმეებისვე განმარტებით, სალომე ტატიშვილი სრიალებდა წესების დაცვით, საშუალო სიჩქარით და დიდი მოხვევებით. შესაბამისად, ამ ნაწილშიც გაუგებარია რას დააფუძნა სასამართლომ თავისი მსჯელობა და რატომ არ მიიღო მხედველობაში მოწმეთა ერთგვაროვანი ჩვენებები.

4. მოსამართლე განაჩენში მიუთითებს, რომ „ექსტრემალური სპორტი თავისი შინაარსით სახიფათო სპორტია და თავის თავში მოიცავს ტრავმებს. ზოგადად სპორტი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა, რასაც ვერ ვიტყვით ექსტრემალურ სპორტზე, რომელიც მაღალი რისკით გამოირჩევა“. გაუგებარია, რას ემსახურება მოსამართლის აღნიშნული განმარტება და ერთგვარი განწყობის/შთაბეჭდილების შექმნა სასამართლოს მხრიდან, რომ ექსტრემალური სპორტის პირობებში წინდახედულობის ნორმები შეიძლება არ იყოს დაცული. ამ ნაწილში, ისევე როგორც განაჩენის სხვა ნაწილებში გაუგებარი რჩება, რა ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ გარემოებებს აფუძნებს მოსამართლე საკუთარ შეფასებებს.

ამ საქმეზე განხორციელებული მართლმსაჯულების სანდოობის და სამართლიანობის უზრუნველყოფის მიზნით, მნიშვნელოვანია თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაამახვილოს ყურადღება ამ ბუნდოვანებებზე და სათანადო შეფასება მისცეს იმ გარემოებებს, რომელიც პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას არასათანადოდ იყო განხილული და შეფასებული.
ხელმომწერი ორგანიზაციები:
„ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)“,
„ფონდი ღია საზოგადოება - საქართველო (OSGF)“,
„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“,
„პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)“,
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო“,
„ადამიანის უფლებათა ცენტრი, სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)“.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის პარლამენტს მიმართავს და საკანონმდებლო წინადადებებს წარუდგენს, რომელიც დამატებით ორ მიმართულებას, იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებლობის გაძლიერებასა და სასამართლოების თავმჯდომარეთა არჩევის წესის და მათი როლის ცვლილებას, მოიცავს. კოალიციამ ასევე შესთავაზა პარლამენტს წინადადებები მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის სისტემასთან დაკავშირებითაც.

1. იუსტიციის უმაღლესი სკოლის რეფორმა

იუსტიციის უმაღლესი სკოლა, დღესდღეობით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსგან დამოუკიდებელი არ არის. კერძოდ, სკოლა დამოუკიდებლად ვერ წყვეტს სკოლაში მისაღები კონკურსის გამოცხადების საკითხს, მსმენელთა რაოდენობას, არ არჩევს მსმენელებს და ..

არსებულმა ვითარებამ ერთხელ უკვე დააზიანა სასამართლო სისტემა. 2015-2017 წლებში, როდესაც არაერთ მოქმედ მოსამართლეს ეწურებოდა უფლებამოსილების ვადა, საბჭომ სკოლაში მსმენელთა ჩარიცხვა ხელოვნურად შეაჩერა, რის შედეგადაც, ახალი კადრების შედინების ნაცვლად, ვაკანტურ თანამდებობაზე კვლავ ყოფილი მოსამართლეები დაინიშნენ.

კოალიცია მიიჩნევს, რომ სასამართლოს რეფორმის მეოთხე ტალღამ აუცილებლად უნდა მოიცვას სკოლის საბჭოსგან დისტანცირების საკითხი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, რეფორმას რეალური შედეგი ვერ ექნება.

კოალიცია პარლამენტს ცვლილებებს რამდენიმე მიმართულებით სთავაზობს:

  • სკოლაში მსმენელების მიღების პროცესი საბჭოსგან დამოუკიდებლად უნდა მიმდინარეობდეს. უმნიშვნელოვანესია, რომ სკოლას მიეცეს უფლებამოსილება თავად (იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან კონსულტაციის გზით) მიიღოს გადაწყვეტილებები მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩატარების, სკოლაში მისაღები მსმენელების რაოდენობის, მისაღები კონკურსის გამოცხადების და მსმენელების შერჩევის თაობაზე.
  • იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებელი საბჭოს წევრების ოდენობა და მისი დაკომპლექტების წესი უნდა შეიცვალოს. დღეს სკოლის მართვის ორგანოში 6 წევრია, რომელთაგანაც თავმჯდომარეს მოსამართლეთა კონფერენცია ირჩევს, ხოლო დანარჩენ 5- (რომელთაგან ერთი იუსტიციის საბჭოს არამოსამართლე წევრი უნდა იყოს) იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ნიშნავს. იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებლობის გარანტიების გასაძლიერებლად, აუცილებელია დამოუკიდებელ საბჭოში წევრები გარე აქტორების მონაწილეობით ინიშნებოდნენ. კერძოდ, დამოუკიდებელი საბჭოს შემადგენლობა უნდა განისაზღვროს 5 წევრით, საიდანაც:

· 3 წევრს აირჩევს მოსამართლეთა კონფერენცია;

· 1 არამოსამართლე წევრს, ხმათა უმრავლესობით, აირჩევენ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრები;

· 1 წევრს აირჩევს სახალხო დამცველი, აკადემიურ წრეებთან და სამოქალაქო სექტორთან კონსულტაციის გზით.

 

  • იუსტიციის უმაღლესი სკოლის მსმენელის სტიპენდია და სწავლის ხანგრძლივობა უნდა გაიზარდოს. ასევე, აუცილებელია სკოლამ უზრუნველყოს საღამოს სწავლებაც, რათა მსმენელებს შეეძლოთ აირჩიონ მათთვის სასურველი გრაფიკი. სწავლების 10-თვიანი ვადა უნდა გაიზარდოს იმგვარად, რომ მოსამართლეობის კანდიდატებმა შეძლონ ჯეროვანი და საერთაშორისო სტანდარტებზე დამყარებული პროგრამის წარმატებით გავლა.

2. სასამართლოების ადმინისტრირება - თავმჯდომარეების არჩევა და როლი

წლებია, სასამართლოს თავმჯდომარეები მოსამართლეების უფროსებად და მაკონტროლებლებად მიიჩნევიან, რასაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მათი თანამდებობაზე დანიშვნის ბუნდოვანი და გაუმჭვირვალე წესიც განაპირობებს. ამასთან, სასამართლოში ადმინისტრაციულ თანამდებობებს, როგორც წესი, ერთი და იგივე პირები იკავებენ, რაც მოსამართლეთა შორის პრივილეგირებული ჯგუფების ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს.

კოალიცია მოუწოდებს პარლამენტს განახორციელოს შემდეგი ცვლილებები:

  • სასამართლოს თავმჯდომარის თანამდებობა არჩევითი უნდა გახდეს. სასამართლოს თავმჯდომარე იმავე სასამართლოს მოსამართლეებმა ფარული კენჭისყრით უნდა აირჩიონ. ამასთან, კანონმა ერთი და იმავე პირის თავმჯდომარედ ორი თანმიმდევრული ვადით არჩევა უნდა გამორიცხოს.
  • თავმჯდომარის უფლებამოსილებები უნდა შეიზღუდოს. სასამართლოს თავმჯდომარის როლი და ფუნქციები წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით უნდა შემოიფარგლოს და არა უმეტესად მენეჯერული საქმიანობით, როგორც ეს ამჟამად არის. თავმჯდომარეს ასევე არ უნდა ჰქონდეს უფლება მოსამართლეს საქმის განხილვა დაავალოს ამავე სასამართლოს სხვა სპეციალიზირებულ შემადგენლობაში. ასევე, მნიშვნელოვანია კანონმა დაადგინოს, რომ ვიწრო სპეციალიზაციების შექმნის შემთხვევაში, მათი შემადგენლობა განსაზღვროს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ და არა სასამართლოს თავმჯდომარემ.
  • იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში თავმჯდომარეების კვოტა უნდა გაუქმდეს. კერძოდ, საბჭოში არჩეულ წევრს, რომელიც იმავდროულად იკავებს სასამართლოს თავმჯდომარის/მოადგილის, კოლეგია/პალატის თავმჯდომარის პოზიციას, არჩევისთანავე უნდა უწყდებოდეს ადმინისტრაციული თანამდებობა.

პრესრელიზის შინაარსზე პასუხისმგებელია კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის. ის შეიძლება არ ასახავდეს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის, USAID-ის ან აშშ-ის მთავრობის შეხედულებებს.

ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ უსამძიმრებს 5 აპრილს, ტყიბულის შახტაში მომხდარი შემთხვევის დროს დაღუპულთა ოჯახებს.

შრომის უსაფრთხო პირობები ქვეყანაში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ რიგი საწარმოები იღებენ გარკვეულ ზომებს უსაფრთხო სამუშაო პირობების შესაქმნელად, მძიმე და მავნე პირობებიან სამუშაო ადგილებზე დაღუპულთა და დაშავებულთა რიცხვი არ მცირდება. ამის მაგალითია სწორედ ტყიბულში, 5 აპრილს მომხდარი შემთხვევა, სადაც კომპანიის ხელმძღვანელთა განცხადებით, არაერთი ზომა მიიღეს, მათ შორის ტექნიკური აღჭურვილობის შეძენის, გასამაგრებელი სამუშაოების თუ ტექნიკის გაუმჯობესების თვალსაზრისით, რასაც შრომისათვის უკეთესი გარემო უნდა შეექმნა; თუმცა, მსგავსი მასშტაბის, მძიმე შედეგის თავიდან აცილება ვერ მოხდა.

ეს გარემოებები კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ განსაკუთრებით მსგავს, საშიშპირობებიანი დასაქმების ადგილების მუდმივი შემოწმება და ყველა დადგენილ სტანდარტთან შესაბამისობის წინმსწრებად შეფასებაა აუცილებელი, რათა მსგავსი შემთხვევევის პრევენცია მოხდეს. ამასთან, არ არის საკმარისი ამგვარი შემოწმება მხოლოდ კომპანიის მიერ ტარდებოდეს, არამედ აუცილებელია დამოუკიდებელი, შრომის ინსპექციის თანამშრომლები ამ ობიექტებს ამოწმებდნენ პრევენციულად; ამასთან, აუცილებელია მსგავსი შემოწმება ობიექტურად და სრულყოფილად ჩატარდეს, ხოლო გაცემული რეკომენდაციები კომპანიისთვის იყოს სავალდებულოდ შესასრულებელი.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღება მართალია არის წინგადადგმული ნაბიჯი, თუმცა, რჩება მთელი რიგი საკითხები, რაც დამატებით გადახედვას საჭიროებს, ამ მექანიზმის ეფექტურობისათვის.

მედია საშუალებებით გავრცელებული ინფორმაციით, 5 აპრილს მომხდარ ფაქტზე გამოძიება საქართველოს სს კოდექსის 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დაიწყო, რაც სამთო, სამშენებლო ან სხვა სამუშაოების წარმოებისას უსაფრთხოების წესების დარღვევას გულისხმობს.

საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ მინდელის შახტის მფლობელი კომპანიის, „საქნახშირის“ წარმომადგენლები, ისე რომ არ ჩატარებულა სრულყოფილი ექსპერტიზა, უკვე საუბრობენ შემთხვევის გამომწვევ მიზეზებზე და მას სამთო დარტყმას უკავშირებენ, მაშინ როცა შრომის ინსპექტორები ჯერ საბოლოო შეფასებას მოვლენასთან დაკავშირებით ვერ აკეთებენ.

ამ პირობებში აუცილებელია, ყველა პასუხისმგებელმა სახელმწიფო უწყებამ ობიექტურად და სრულყოფილად შეისწავლოს 5 აპრილს მომხდარი შემთხვევის მიზეზები, კერძოდ:

1. შემთხვევის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი ექსპერტიზა, მათ შორის უცხოელი ექსპერტების და დარგის აღიარებული სპეციალისტების ჩართულობით;

2. შრომის უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი უწყების მიერ შემოწმდეს, მინდელის შახტაში ხომ არ აქვს ადგილი „შრომის უსაფრთოების კანონით“ გათვალისწინებულ შრომის უსაფრთხოების ნორმების დაცვის კრიტიკულ შეუსაბამობას, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს დასაქმებულთა სიცოცხლისათვის საშიში გარემო; ამგვარი კრიტიკული შეუსაბამობის აღმოჩენის შემთხვევაში, შეჩერდეს სამუშაო პროცესი, შეუსაბამობის აღმოფხვრამდე, დასაქმებულთა ინტერესების დაცვისა და სოციალური გარანტიების შენარჩუნებით;

3. მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, საგამოძიებო ორგანოებმა და შრომის ინსპექტორებმა პროაქტიულად გაასაჯაროონ ინფორმაცია მიმდინარე გამოძიების, შესწავლის შედეგებისა და ექსპერტიზის დასკვნების შესახებ;

4. კომპანია „საქნახშირმა“ უზრუნველყოს დაზარალებული ოჯახების დახმარება, მათ შორის მარჩენალდაკარგულთათვის სამართლიანი გრძელვადიანი ფინანსურის დახმარების სახით;

5. გადაიხედოს სახელმწიფოს შრომის უსაფრთხოების პოლიტიკა იმგვარად, რომ შრომის უსაფრთხო პირობებზე ზედამხედველობა განხორციელდეს დამოუკიდებლად, ობიექტურად და სრულყოფილად.



უკიდურესად შემაშფოთებელია 8 აპრილის საღამოს დიღმის მასივში შავკანიან სტუდენტებზე თავდასხმის ფაქტი. გავრცელებულ კადრებში ჩანს თავდამსხმელთა რასისტული განცხადებები და მოტივები. ეს ინციდენტი ბოლო პერიოდში გამოვლენილ შეუწყნარებლობის საფუძველზე ჩადენილ სხვა დანაშაულებთან ერთად, სახელმწიფოს მიერ თანმიმდევრული და სისტემური ანტიდისიკრიმინაციული პოლიტიკის გატარების აუცილებლობაზე მიუთითებს.

როგორც გავრცელებული კადრებიდან იკვეთება, ბელიაშვილის ქუჩაზე, სპორტული მოედნის მიმდებარე ტერიტორიაზე მყოფ რამდენიმე შავკანიანს თავს დაესხნენ, ფიზიკურად გაუსწორდნენ და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს. სტუდენტების განცხადებით, მათ წინააღმდეგ ჩადენილი ძალადობრივი ქმედებების მოტივი მათი კანის ფერი იყო. ძალადობის დროს თავდამსხმელები მოითხოვდნენ, რომ მათ დაეტოვებინათ საქართველოს ტერიტორია.

განსაკუთრებით საგანგაშოა გავრცელებული ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ადგილზე მისულმა სამართალდამცავებმა სტუდენტებს მომხდარის დავიწყება ურჩიეს და სამართლებრივი რეაგირება მომხდარზე არ მოუხდენიათ. მიგვაჩნია, რომ პოლიციის თანამშრომლების სამსახურებრივი გულგრილობა წარმოადგენს სსკ 342 მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულს და პროკურატურის შესწავლის საგანი უნდა გახდეს. უნდა აღინიშნოს, რომ აზიისა და აფრიკის ქვეყნების წარმომადგენელ ახალგაზრდებთან ჩატარებულ ინტერვიუებში, ისინი ხშირად ჩივიან, სამართალდამცავების მხრიდან გამოვლენილ გულგრილობასა და არაეფექტიან რეაგირებაზე, რაც თანასწორობის დაცვის მიმართულებით სამართალდამცავი სისტემების არაჯეროვანი ფუნქციონირებისა და დისკრიმინაციული საპოლიციო კულტურის პრობლემაზე უთითებს.

შსს-ს განცხადებით, ამ ეტაპზე გამოძიება სსკ-ს 126-ე მუხლით არის დაწყებული (ცემა ან სხვაგვარი ძალადობა, რამაც დაზარალებულის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია), თუმცა, გამოძიების მიერ არ არის გამოკვეთილი რასის საფუძველზე შეუწყნარებლობის მოტივი, რომელსაც მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსი საგანგებოდ უსვამს ხაზს (სსკ-ის 53 პრიმა მუხლი) და დისკრიმინაციული მოტივით ჩადენილ დანაშაულებს დამამძიმებელ გარემოებაში ჩადენილ დანაშაულად განიხილავს.

მისასალმებელია შსს-ს მიერ ბოლო დროს განხორციელებულ ინსტიტუციურ რეფორმები, მათ შორის, ადამიანის უფლებების დაცვის დეპარტამენტის შექმნა. თუმცა, მნიშვნელოვანია სამინისტრომ გრძელვადიან ცვლილებებთან ერთად (inter alia, პოლიციის თანამშრომლების სათანადო ცოდნითა და სენსიტიურობით აღჭურვა, დისკრიმინაციული დანაშაულების სტატისტიკის და ყოვლისმომცველი ანალიზის ჩატარება, სხვა რელევანტურ უწყებებთან ერთად კომპლექსური პრევენციული პოლიტიკის დაგეგმვა და განხორციელება, მსხვერპლების სამართლებრივი და სოციალური დაცვის ეფექტიანი სისტემის შექმნა), ადეკვატური რეაგირება მოახდინოს მიმდინარე დანაშაულის ფაქტებზე, უზრუნველყოს მსხვერპლების ეფექტიანი დაცვა და ამით აჩვენოს მისი პრინციპული პოლიტიკური ნება დისკრიმინაციულ დანაშაულებთან ბრძოლის პროცესში.

უნდა აღინიშნოს, რომ განსაკუთრებით აფრიკისა და აზიის ქვეყნებიდან საქართველოში მყოფი ადამიანები ხშირად ხდებიან ქსენოფობიისა და რასობრივი დისკრიმინაციის მსხვერპლები, მათ შორის, საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, საჯარო სივრცეში, საბანკო და სხვა კომერციულ დაწესებულებში მომსახურების მიღების დროს. მსგავსი დისკრიმინაციული სოციალური პრაქტიკების აღმოფხვრისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განათლების სისტემაში მკაცრი ანტიდისკრიმინაციული პოლიტიკის გატარება, რომელიც საჯარო სკოლებში სასწავლო პროცესს და სოციალურ გარემოს დაცლის ეთნოცენტრისტული, რასისტული, ქსენოფობიური შინაარსისგან და მრავალფეროვნებისა და თანასწორობის კულტურას წაახალისებს. ასევე მნიშვნელოვანია, უმაღლესი განათლების დაწესებულებებმა გაატარონ ეფექტიანი ანტიდისკრიმინაციული პოლიტიკა მათ სისტემებში. ამ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მთავრობისა და პოლიტიკური ჯგუფების მხრიდან თანასწორობის მხარდამჭერი პოზიტიური დისკურსის გაჩენას.

 

ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოვუწოდებთ

შინაგან საქმეთა სამინისტროს:

1. მიიღოს ადეკვატური და დროული ზომები 8 აპრილის ინციდენტთან დაკავშირებით და სათანადოდ დასაჯოს დამნაშავე პირები. ამ კუთხით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დანაშულის რასისტული მოტივის იდენტიფიცირება;

2. სათანადოდ შეისწავლოს პოლიციის თანამშრომლების მიერ გამოვლენილი სამსახურეობრივი გულგრილობის ფაქტი და უზრუნველყოს შესაბამისი სამსახურის თანამშრომლებისთვის მსგავსი ინციდენტების დროს მოქმედების სწორი ინსტრუქციის მიცემა;

3. სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულების ეფექტიანი პრევენციის, გამოძიებისა და მსხვერპლების დაცვისთვის დროულად გაატაროს ყოვლისმომცველი პოლიტიკა, რომელიც პოლიციის თანამშრომლების გადამზადებასთან ერთად, მსგავსი დანაშაულების სისტემური მიზეზების ანალიზს და კომპლექსური პრევენციული სამუშაოების განხორციელებას გულისხმობს.

საქართველოს პროკურატურას:

1. შეისწავლოს და რეგაირება მოახდინოს პოლიციის თანამშრომლების მიერ განხორციელებულ სამსახურებრივი გულგრილობის სავარაუდო ფაქტზე.

საქართველოს მთავრობას:

1. უზრუნველყოს საჯარო სამსახურში, ასევე განათლების სისტემაში ყოვლისმომცველი ანტიდისკრიმინაციული პოლიტიკის გატარება, რომელიც მათ შორის, მოიცავს კომპლექსურ საგანმანათლებლო მუშაობას რასიზმის, ქსენოფობიის, ჰომოფობიის, ეთნოცენტრიზმის აღმოსაფხვრელად;

2. შეისწავლოს ის სისტემური მიზეზები, რომელიც დისკრიმინაციულ დანაშაულებსა და დამოკიდებულებებს განაპირობებს საზოგადოებაში და კომპლექსური მიდგომებით უზრუნველყოს მათი აღმოფხვრა.

 

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)

საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)

ტოლერანტობის და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)

მედიის განვითარების ფონდი (MDF)

ფონდი ღია საზოგადოება- საქართველო (OSGF)

სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)

ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)

კავშირი საფარი

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

თანასწორობის მოძრაობა

შავი და ბალტიის ზღვის ალიანსი -საქართველო

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი (IDSD)

ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG)

პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისათვის (PHR)

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 26 მარტის სხდომაზე მოსამართლე წევრმა, სერგო მეთოფიშვილმა, განაცხადა, რომ აპირებს დღის წესრიგში დააყენოს საბჭოს სხდომების დახურვის საკითხი. აღსანიშნავია, რომ საბჭოს მოსამართლე წევრის ეს ინიციატივა ეწინააღმდეგება როგორც კანონს, ისე დემოკრატიული მართვის პრინციპებს. ამგვარი ინიციატივა მხოლოდ დამაზიანებელი შეიძლება იყოს საბჭოს საქმიანობის გამჭვირვალობის, საბჭოში განსხვავებული მოსაზრებების გამოთქმის და სასამართლოს რეპუტაციისთვის.

იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არის კოლეგიური ორგანო, რომელზეც ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მესამე თავის მოთხოვნები. კერძოდ, კანონის თანახმად, საბჭო ვალდებულია ღიად და საჯაროდ წარმართოს თავისი სხდომები. საბჭოს მოსამართლე წევრის ინიციატივა საბჭოს სხდომების დახურულად წარმართვის შესახებ ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს, კოლეგიური ორგანოს ბუნებას და საჯაროობის პრინციპს.

იუსტიციის უმაღლესი საბჭო უნდა იყოს ანგარიშვალდებული საზოგადოების წინაშე. აღნიშნულს, უპირველეს ყოვლისა, სწორედ საბჭოს სხდომათა საჯაროობის და გამჭვირვალობის პრინციპები ემსახურება. ევროპელ მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს მე-10 დასკვნის თანახმად, „უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მართლმსაჯულების საბჭოს მიერ განხორციელებული მოქმედებების გამჭვირვალობა. გამჭვირვალობა არის ძირითადი ფაქტორი იმ ნდობაში, რომელიც მოქალაქეებს აქვთ სასამართლო სისტემის ფუნქციონირებისადმი და წარმოადგენს გარანტიას პოლიტიკური გავლენის საფრთხის ან მართლმსაჯულების შიგნით პირადი ინტერესების გატარების, პირადი პროტექციისა და ქრონიზმის წინააღმდეგ.“

სასამართლო სისტემაში გავლენიანი ჯგუფის არსებობა და მისი მოქმედებები, რაც სასამართლოს დამოუკიდებლობის ერთ-ერთი მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორია, სწორედ საბჭოს საჯარო სხდომებზე დაკვირვების შედეგად იქნა გამოვლენილი. ასევე, საბჭოს საჯარო სხდომებზე დაკვირვების შედეგად გამოვლენილი იქნა არაერთი საკანონმდებლო ხარვეზი მართლმსაჯულების სისტემაში, საბჭოს საქმიანობაში არსებული მნიშვნელოვანი პრობლემები და კონკრეტული მიმართულებებით რეფორმების განხორციელების საჭიროება. მოსამართლე სერგო მეთოფიშვილის ინიციატივა მხოლოდ საბჭოს საქმიანობაში არსებული სიღრმისეული პრობლემების და გამოწვევების შესახებ ინფორმაციის დამალვის და საბჭოში კრიტიკული აზრის ჩახშობის მიზანს შეიძლება მოემსახუროს.

გარდა ამისა, სასამართლოს რეპუტაციისთვის დამაზიანებელია საბჭოს მოსამართლე წევრის მიერ საჯაროობის პრინციპისადმი უპატივცემლობის გამოხატვა და სურვილი, რომ საბჭოს სხდომები დახურულ კარს მიღმა წარიმართოს. მოსამართლე, რომელიც თავად უნდა იყოს სასამართლოში საჯარო განხილვის უფლების უმთავრესი დამცველი, საბჭოს სხდომების ღიად და საჯაროდ წარმართვის წინააღმდეგ გამოდის, რაც სერიოზულ ზიანს აყენებს სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტს და მის მიმართ ნდობას.

მოვუწოდებთ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს სათანადოდ შეაფასოს მოსამართლე სერგო მეთოფიშვილის ინიციატივის დამაზიანებელი ეფექტი სასამართლოს დამოუკიდებლობის, მის მიმართ ნდობის, სასამართლოს რეპუტაციის და დემოკრატიული მართვის პრინციპებისათვის. საჯაროდ დააფიქსიროს თავისი პატივისცემა სამართლის ძირითადი პრინციპების დაცვისადმი და არ დაუშვას მათი ხელყოფა.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის მიმართავს პარლამენტს და წარუდგენს საკანონმდებლო წინადადებას მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძვლების დახვეწისა და დამოუკიდებელი ინსპექტორის ინსტიტუტის რეფორმის მიზნით.

იმ ფონზე, როცა დისციპლინური სამართალწარმოების მოქმედი საფუძვლები არაერთხელ გამხდარა ადგილობრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციების მწვავე კრიტიკის საგანი, კოალიცია პარლამენტს ცვლილებებს რამდენიმე მიმართულებით სთავაზობს:

დამოუკიდებელი ინსპექტორის ინსტიტუტის რეფორმა

  • ინსპექტორის დამოუკიდებლობის გარანტიების ამაღლების მიზნით, მნიშვნელოვანია ცვლილება შევიდეს მისი დანიშვნა/გათავისუფლების წესში, ასევე დაიხვეწოს ინსპექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძვლები და გასაჩივრების წესები. მიგვაჩნია, რომ ინსპექტორის არჩევა/გათავისუფლება უნდა ხდებოდეს იუსტიციის საბჭოს სრული შემადგენლობის არა უბრალო, არამედ -იანი უმრავლესობით, რაც ინსტიტუციურ დონეზე უზრუნველყოფს, იუსტიციის საბჭოს არამოსამართლე წევრების რეალურ გავლენას ინსპექტორის შერჩევა/გათავისუფლების პროცესზე;
  • ინსპექტორის თანამდებობრივი სარგო კანონით განისაზღვროს, ხოლო ინსპექტორს მისი აპარატის წევრთა რაოდენობისა და მათი თანამდებობრივი სარგოების განსაზღვრის უფლებამოსილება თავად მიენიჭოს;
  • ინტერესთა კონფლიქტის გამოსარიცხად, შესაძლებელია ინსპექტორს თანანმდებობრივი შეზღუდვა დაუწესდეს და უფლებამოსილების ამოწურვის შემდგომ, გარკვეული გონივრული ვადით, მას არ მიეცეს სასამართლო სისტემაში მუშაობის დაწყების შესაძლებლობა;
  • ინსპექტორს უნდა განესაზღვროს ინფორმაციის მოძიების სათანადო საშუალებები (გარკვეულ ელექტრონულ ბაზებზე წვდომა), რათა შესაძლო დისციპლინური გადაცდომის გამოკვლევა ეფექტიანად და სრულყოფილად მოხდეს;
  • კანონმდებლობით მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს, რომ მოკვლევის ეტაპზე დანაშაულის ნიშნების აღმოჩენის შემთხვევაში, ინსპექტორს, საბჭოს თანხმობის გარეშე, პროკურატურისათვის მიმართვა შეეძლოს;
  • კანონით ნათლად უნდა ჩამოყალიბდეს ინსპექტორის მიერ საბჭოსათვის რეკომენდაციით მიმართვის შესაძლებლობა დისციპლინური დევნის დაწყების ან არ დაწყების თაობაზე ;
  • მნიშვნელოვანია, ინსპექტორს კანონით განესაზღვროს ინფორმაციის სამ თვეში ერთხელ პროაქტიულად, ხოლო წლის ბოლოს ერთჯერადად გამოქვეყნების ვალდებულება, სადაც თავს მოიყრის გადაცდომის საფუძვლებისა და დამოუკიდებელი ინსპექტორის მიმართვის საფუძველზე საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების შესახებ ინფორმაცია.

დისციპლინური სამართალწარმოების საფუძვლების რეფორმა

  • კანონით ნათლად უნდა განისაზღვროს დისციპლინური პასუხისმგებლობის მიზნები და ფარგლები. მნიშვნელოვანია, რომ დისციპლინური სამართალწარმოება ვრცელდებოდეს მხოლოდ უხეშ და უპატიებელ პროფესიულ გადაცდომებზე და არ ეხებოდეს კანონის განსხვავებულ ინტერპრეტაციებსა და სასამართლო შეცდომებს;

  • ნათლად და ამომწურავად განისაზღვროს ეთიკის კოდექსის ის ნორმები, რომელთა დარღვევაც ჩაითვლება დისციპლინურ გადაცდომად;

  • დაკონკრეტდეს და დადგინდეს სტანდარტი რა მიიჩნევა მოსამართლისათვის შეუფერებელ ქმედებად, რომელიც ბღალავს სასამართლოს ავტორიტეტს”, რადგან ეს ფორმულირება იმდენად ზოგადია, რომ აჩენს პრაქტიკაში მისი შერჩევითად და ზედმეტად ფართოდ გამოყენების საფრთხეს;

  • დაკონკრეტდეს საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ საქართველოს კანონის რომელი ნორმები მიიჩნევა მოსამართლეთა მიერ დისციპლინური გადაცდომის საფუძვლად. მოქმედი კანონმდებლობით აღნიშნული კანონი სრულად წარმოადგენს მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძველს, რაც პრაქტიკაში მისი არაგანჭვრეტად გამოყენების საფრთხეს ქმნის;
  • მოსამართლესთან აკრძალული კომუნიკაციის შემთხვევაში, მოსამართლის მიერ სათანადო პირისათვის ინფორმაციის შეუტყობინებლობა უნდა განისაზღვროს დისციპლინირების საფუძვლად დისციპლინური სამართალწარმოების კანონის მე-2 მუხლში.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭირვალე მართლმსაჯულებისათვის შეშფოთებას გამოხატავს ბოლო პერიოდში გავრცელებულ სექსუალური შევიწროების სავარაუდო შემთხვევების გამო. კოალიცია დაუშვებლად მიიჩნევს ქალთა სექსუალურ შევიწროებას დასაქმების ადგილას თუ სხვა სივრცეში, მიაჩნია რა, რომ გენდერული ძალადობისგან დაცვა არის ადამიანის ფუნდამენტური უფლება. კოალიცია თანადგომას უცხადებს ყველა ქალს, რომელმაც განიცადა სექსუალური შევიწროება ნებისმიერი პირისგან და მიიჩნევს, რომ მათი უფლებები დაცული უნდა იყოს ეფექტიანი სამართლებრივი მექანიზმებით, რისთვისაც მნიშვნელოვანია ამ ფაქტების განხილვა და შესწავლა შესაბამის ფორმატებში გაგრძელდეს.

ბოლო პერიოდში გავრცელებული ინფორმაცია, სამოქალაქო სექტორში სავარაუდო სექსუალური შევიწროების ფაქტების შესახებ, განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გვაკისრებს სათანადო რეაგირება მოვახდინოთ მომხდარზე, მათ შორის, გავაძლიეროთ თვითრეგულირების მექანიზმები. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ სექსუალური შევიწროვების შესაძლო შემთხვევების პრევენციისა და გამოვლენის მიზნით, შესაბამისი ზომები იყოს მიღებული სახელმწიფო უწყებებში, პოლიტიკური პარტიებსა და კერძო სექტორში დასაქმებულ პირებთან დაკავშრებით. ბოლო პერიოდში მედიაში გავრცელებული ინფორმაცია, რომელიც სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოში სექსუალური შევიწროვების, როგორც დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენას ეხება, კიდევ ერთხელ მიუთითებს იმ პრობლემის აქტუალურობაზე სახელმწიფო უწყებებში. აუცილებელია, აღნიშნულ სექტორში გადაწყვეტილების მიმღებმა პირებმა გააცნობიერონ სექსუალური შევიწროვების, როგორც გენდერული დისკრიმინაციის არსი, მოახდინონ არა შერჩევითი, არამედ ობიექტური და მიუკერძოებელი რეაგირება და დაიცვან მსხვერპლთა უფლებები.

ეროვნულ კანონმდებლობაში სექსუალურ შევიწროებისგანა დაცვის შესაძლებლობა ჯერ კიდევ არ არის ინტეგრირებული, რაც საჭიროებს დაუყოვნებლივ საკანონმდებლო ცვლილებებს. მნიშვნელოვანია, საქართველოს პარლამენტმა გაიზიაროს პასუხისმგებლობა იმის თაობაზე, რომ არასრული საკანონმდებლო მოწესრიგება ქვეყნის მოქალაქეებს ართმევს სექსუალური ძალადობისგან დაცვის შესაძლებლობას.

ამავე დროს, მნიშვნელოვანია, არასამთავრობო სექტორში არსებულმა ყველა არასამთავრობო ორგანიზაციამ, რომელთაც ჯერ კიდევ არ აქვთ შემუშავებული სექსუალური შევიწროებისგან დაცვის შიდა ორგანიზაციული მექანიზმები, შეიმუშაონ ასეთი მექანიზმი. აღნიშნულმა მექანიზმმა არასამთავრობო ორგანიზაციაში დასაქმებულ ყველა პირს უნდა შეუქმნას სექსუალური შევიწროებისგან თავისუფალი და უსაფრთხო გარემო, დროულად და საფუძვლიანად გამოიკვლიოს სექსუალური შევიწროვების შესახებ არსებულის საჩივარი, უზრუნველყოს შესაბამისი პირის მიმართ პასუხისმგებლობის დაკისრება სექსუალური შევიწროვების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭირვალე მართლმსაჯულებისათვის გამოხატავს მზადყოფნას არასამთავრობო ორგანიზაციებს მხარი დაუჭიროს სექსუალური შევიწროებისგან დაცვის შიდა ორგანიზაციული მექანიზმის დანერგვაში. აღნიშნული მექანიზმი უზრუნველყოფს მომავალში ქალთა უფლებების დარღვევის პრევენციას და შევიწროების მსხვერპლთათვის მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობის მხარდაჭერას.

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ იცავს ყოფილი მოსამართლის, მაია ბაქრაძის, ინტერესებს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წინააღმდეგ სასამართლო დავაში. სასამართლოში, კოალიცია, მაია ბაქრაძის სახელით, მოითხოვს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენას. კოალიცია მიიჩნევს, რომ მაია ბაქრაძის მიმართ განსხვავებული მოპყრობა ასოციაცია „მოსამართლეთა ერთობის“ თავმჯდომარეობითა და სასამართლო სისტემისადმი კრიტიკული შეხედულებებით არის განპირობებული.

დღესდღეობით, სწორედ განსხვავებული აზრის ნაკლებობა და რეალური დისკუსიის არარსებობა წარმოადგენს, როგორც სასამართლოს, ისე იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევას. სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლები ერიდებიან სისტემაში არსებულ პრობლემებზე საჯაროდ საუბარს, საზოგადოების მხრიდან გამოთქმული კრიტიკის გამო კი, ღიად აფიქსირებენ უკმაყოფილებას. მოსამართლეების მხრიდან განსხვავებული აზრის და კრიტიკის ღიად დაფიქსირება საბჭოს მწვავე რეაგირების საფუძველი ხდება, რისი ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითიც არის ყოფილი მოსამართლისთვის თანამდებობაზე გამწესებაზე უარის თქმა სწორედ მისი კრიტიკული განწყობების და საქმიანობის გამო.

„საქართველოს მოსამართლეთა ერთობის“ თავმჯდომარემ, მაია ბაქრაძემ, სამოსამართლო უფლებამოსილების ამოწურვის შემდეგ, მონაწილეობა მიიღო მოსამართლეთა შესარჩევ ორ კონკურსში, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ის აკმაყოფილებდა კანონმდებლობით მოსამართლეობისათვის დადგენილ ყველა კრიტერიუმს, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით თანამდებობაზე ვერ დაინიშნა. მასთან, როგორც მოსამართლეობის კანდიდატთან, ჩატარებული გასაუბრებები ემსახურებოდა არა განსაზღვრული კრიტერიუმებით მის შეფასებას, არამედ საზოგადოების წარმომადგენელთა მიერ გამოთქმული კრიტიკული მოსაზრებების მიმართ კანდიდატის დამოკიდებულების გამჟღავნებას.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს მართლმსაჯულებისთვის ამ საკითხის მნიშვნელობის გათვალისწინებით, საქალაქო სასამართლოს, „სასამართლოს მეგობრის“ მოსაზრება წარუდგინა საქართველოს სახალხო დამცველმა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მაია ბაქრაძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სამწუხაროდ, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წინააღმდეგ დავის განხილვის სირთულის გათვალისწინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმის განხილვისას ვერ უზრუნველყო პროცესის წარმართვა ობიექტურად და მიუკერძოებლად. სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ეფუძნება საქმისათვის მნიშვნელოვანი ყველა გარემოების სრულყოფილ გამოკვლევას და შეფასებას.

ყოველივე ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ სააპელაციო სასამართლოში ასაჩივრებს.