განცხადებები
თერთმეტი არასამთავრობო ორგანიზაცია რუსეთ-საქართველოს ომის 10 წლის თავზე პოლიტიკოსების მხრიდან გაკეთებულ განცხადებებს ეხმაურება და რუსული პროპაგანდის გავლენაზე საუბრობს.

რამდენიმე წელია სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო ომის დროს საქართველოს ტერიტორიაზე ჩადენილი სამხედრო დანაშაულების გამოძიებით დაინტერესდა. საქართველოსთვის და ომის მსხვერპლთათვის უმნიშვნელოვანესია გამოძიების შედეგები.

ხელმომწერი ორგანიზაციები, ვეხმაურებით რუსეთ-საქართველოს ომის 10 წლისთავს და ბოლო პერიოდში განვითარებულ მოვლენებს. პირველ რიგში, ვიხსენებთ ომის მსხვერპლებს. კიდევ ერთხელ თანადგომას ვუცხადებთ მათ ოჯახებსა და სხვა დაზარალებულ პირებს.

2008 წელს განხორციელდა ფართომასშტაბიანი სამხედრო ინტერვენცია საერთაშორისო სამართლის ნორმების უხეში დარღვევით, რომლის შედეგადაც, დაზარალდა ათასობით ადამიანი. სამხედრო აგრესია მიმართული იყო ეთნიკურად ქართველი მოსახლეობისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ, რასაც შედეგად მოჰყვა ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ანექსია. ოკუპაციისა და ქართველი ხალხის დევნის პროცესი დღესაც გრძელდება. ასევე, რუსეთის ფედერაციის მხრიდან, არ სრულდება 2008 წლის 12 აგვისტოს მიღწეული ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებები.

საზოგადოებას შევახსენებთ, რომ აგვისტოს ომის პირველივე დღეებიდან, არასამთავრობო ორგანიზაციები აქტიურად ვიყავით ჩართულნი პროცესებში. კერძოდ,  ვეხმარებოდით დაზარალებულებს და ვუწევდით მათ პირველად დახმარებას; რუსული პროპაგანდისა და კომუნიკაციების დახშობის ფონზე, არსებულ ვითარებას ვაცნობებდით საერთაშორისო მედიას და პარტნიორებს.

მოგვიანებით, ათასობით ომში დაზარალებულისთვის უზრუნველვყავით ფსიქოსოციალური რეაბილიტაციის მომსახურება და გავუწიეთ უფასო იურიდიული დახმარება, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში საჩივრების წარდგენის პროცესში. აღვწერეთ 1000-ზე მეტი ომგამოვლილი ადამიანის ისტორია, რაც ანგარიშის სახით გამოვეცით და სწორედ აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს ერთერთ მთავარ დოკუმენტს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის საქართველოს ტერიტორიაზე ჩადენილი დანაშაულების გამოძიების პროცესში.

ზემოხსენებულის ფონზე, შემაშფოთებელია, აგვისტოს ომიდან 10 წლისთავზე, პოლიტიკოსების მხრიდან, წინაასარჩევნო თუ სხვა პოლიტიკური მიზნებისთვის გაკეთებული განცხადებები, რომლის მიხედვით 2008 წლის ომის დაწყებაში ბრალი საქართველოს მიუძღვის.

მიგვაჩნია, რომ მსგავსი განცხადებების გაკეთება განსაკუთრებით საშიშია იმ ფონზე, როდესაც აგვისტოს ომის დროს ჩადენილ დანაშაულებს იძიებს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო. სასამართლოს უკვე მიმართა ათასობით დაზარალებულმა, რომლებიც ცალსახად მიუთითებენ რუსი და ოსი სამხედროებისა და შეიარაღებული პირების მხრიდან ჩადენილ სასტიკ დანაშაულებზე.  ამასთანავე, რუსეთის ფედერაცია არ თანამშრომლობს სასამართლოსთან, რაც კიდევ უფრო ართულებს გამოძიების პროცესს და ჭეშმარიტების დადგენას საქმის შესახებ.

ამ ვითარებაში, დაუშვებელია, საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილე პოლიტიკური სუბიექტებისა და კანდიდატების მხრიდან 2008 წლის ომის საკითხებით სპეკულირება. ამან, შესაძლოა, გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს ომით დაზარალებული პირებისთვის სამართლიანობის აღსრულებას.

მსგავსი პოლიტიკური შეფასებები სრულ თანხვედრაშია რუსულ პროპაგანდასთან, რომელიც წლების განმავლობაში ცდილობს ომის დროს ჩადენილი დანაშაულების უგულვებელყოფას და პასუხისმგებლობის პოლიტიკურ არენაზე გადატანას.

მოვუწოდებთ საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილე ყველა კანდიდატს და პოლიტიკურ სუბიექტს, პატივი სცენ საერთაშორისო სასამართლოში მიმდინარე გამოძიების პროცესს და თავი შეიკავონ მსგავსი შეფასებებისა და გამონათქვამებისგან,  გადაუმოწმოებელი ან/და დამახინჯებული ფაქტების გავრცელებისგან.

###

განცხადებას ხელს აწერენ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს კოალიციის წევრი ექვსი ორგანიზაცია და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციები:

წევრები:

1. ღია საზოგადოების ფონდი

2. კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

3. საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

4. ადამიანის უფლებათა ცენტრი

5. წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი

6. Justice International (ჰააგა)

საერთაშორისო გამჭვირვალობა

ფსიქოსოციალური რეაბილიტაციისა

სამართლიანი არჩევნები

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა

პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვი

სასამართლო სისტემაში შექმნილი სავალალო მდგომარეობის ფონზე, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მიერ მოულოდნელად თანამდებობის დატოვება საზოგადოებაში არაერთ კითხვას აჩენს. მიუხედავად იმისა, რომ თანამდებობაზე ყოფნის 3 წლიან პერიოდში ნინო გვენეტაძე არასაკმარისად რეაგირებდა სისტემაში არსებულ პრობლემებთან დაკავშირებით, მაინც ცხადი იყო მასსა და მოსამართლეთა გავლენიანი ჯგუფის წარმომადგენლებს შორის არსებული დაპირისპირება.

საკონსტიტუციო ცვლილებების ძალაში შესვლამდე, რომელიც ახალი პრეზიდენტის ფიცის დადების მომენტიდან უნდა ამოქმედდეს, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეობის კანდიდატს საქართველოს პრეზიდენტი წარადგენს, ხოლო მას თანამდებობაზე პარლამენტი ნიშნავს. ცლილებების ამოქმედების შემდეგ კანდიდატის წარდგენის უფლებამოსილება იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კომპეტენცია გახდება, რაც მნიშვნელოვნად გაზრდის სისტემაში არსებული გავლენიანი მოსამართლეების ხელში ძალთა კონცენტრაციისა და სისტემის კიდევ უფრო ჩაკეტილობის რისკებს.

შექმნილ ვითარებაში, მოვუწოდებთ საქართველოს პრეზიდენტსა და პარლამენტს სწორად გაიაზრონ სისტემაში არსებული მძიმე მდგომარეობა და უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის პოზიციაზე დროულად უზრუნველყონ ისეთი კანდიდატის დასახელება და დანიშვნა, რომელიც ობიექტურად აფასებს სასამართლო ხელისუფლებაში არსებულ ვითარებას და გადადგამს პრინციპულ ნაბიჯებს მათ მოსაგვარებლად.


საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო
საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)
კონსტიტუციის 42-ე მუხლი
ადამიანის უფლებათა ცენტრი (HRC)
ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)
პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)
ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI)
სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები ვუერთდებით მართლმსაჯულების საერთაშორისო დღისა და რომის სტატუტის მეოცე წლისთავის აღნიშვნას. ამავდროულად, გამოვხატავთ სოლიდარობას 2008 წლის კონფლიქტის დროს დაზარალებულ პირთა მიმართ.

ბოლო ათწლეულის განმავლობაში, კონფლიქტის შედეგად დაზარალებული ბევრი ადამიანი გარდაიცვალა, ათასობით დევნილი პირი ცხოვრობს მძიმე პირობებსა და მუდმივ შიშში. ომის დროს უშუალოდ დაზარალებული პირები, მათ შორის, დაღუპულ პირთა ოჯახის წევრები კარგავენ სამართლიანობის აღდგენის იმედს.

გვსურს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს ახალ ხელმძღვანელობას და დაზარალებულთა ნდობის ფონდს გავუზიაროთ 10 ძირითადი რეკომენდაცია, რომელიც ჩვენი აზრით, მიმდინარე პროცესს დაზარალებულებისა და მათი თემებისათვის მნიშვნელოვანს გახდის.

სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლომ 2016 წლის იანვარში დაიწყო საქართველოს სიტუაციის გამოძიება, რამაც გააჩინა იმედის ნაპერწკალი. თუმცა, საზოგადოებაში, მათ შორის, დაზარალებულებსა და მათ თემებში, ასევე მედიაში, არსებობს დეტალური და დაბალანსებული ინფორმაციის მიწოდების კრიტიკული საჭიროება. გამოძიებისა და სასამართლოს უფლებამოსილების შესახებ დღემდე უამრავი პასუხგაუცემელი კითხვა არსებობს.

სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურატურის ოფისს (OTP) ახლახანს დასდეს ბრალი ცალმხრივ გამოძიებაში, საქართველოს ყოფილი სახელმწიფო თანამდებობის პირების წინააღმდეგ. საზოგადოებაში მასობრივად ვრცელდება შეცდომაში შემყვანი და არასწორი ინფორმაცია გამოძიების შესახებ. ეს ხდება, დიდწილად, ადგილზე არსებული საინფორმაციო ვაკუუმის გამო. სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები ვცდილობთ შევავსოთ ეს სივრცე, მაგრამ ჩვენ ვერ ჩავანაცვლებთ სასამართლოს ფუნქციებს ცნობიერების ამაღლების მიმართულებით, განსაკუთრებით, იმ მდგომარეობაში, როდესაც მსხვერპლთა უფლებების დამცველი და სამართლიანობისთვის მებრძოლი სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები თავად არიან ბრალდებებისა და შეტევის სამიზნე.

მართალია, მივესალმებით სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს ადგილობრივი ოფისის გახსნას საქართველოში, მაგრამ, ვწუხვართ, რომ ოფისის შესაძლებლობები, განახორციელოს ეფექტური ცნობიერების ამაღლების აქტივობები და იმოქმედოს, როგორც სასამართლოს თვალსაჩინო წარმომადგენლობამ საქართველოში, შეზღუდულია სასამართლოს მხრიდან ფინანსური უზრუნველყოფის, ხოლო რომის სტატუტის წევრი სახელმწიფოების მხრიდან მხარდაჭერის, მათ შორის, ფინანსური, ნაკლებობით.

დადგა დრო, რომ საზოგადოებამ გააცნობიეროს, თუ რისი გაკეთება შეუძლია სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს საქართველოში. ჩვენ გვჯერა, რომ სასამართლოს აქტიური ჩართულობა ცნობიერების ამაღლებისა და საინფორმაციო აქტივობებში უმნიშვნელოვანესია, პროცესის შესახებ ბუნდოვანების მოხსნისა და ძლიერი მხარდაჭერის მიღების მიზნით. თუმცა, შესაბამისი ადამიანური და ფინანსური რესურსების გარეშე, ვშიშობთ, რომ ადგილობრივი ოფისი და სასამართლოს აქტივობები საქართველოში ვერ მიაღწევს ზემოაღნიშნულ შედეგს.

მოვუწოდებთ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს, ეფექტურად განახორციელოს საკუთარი მანდატი:
განავითაროს სრულფასოვანი სტრატეგია საქართველოში მის ჩართულობასთან დაკავშირებით, მათ შორის, უზრუნველყოს, რომ მის თითოეულ ორგანოს ჰქონდეს ხედვა, თუ როგორ დაძლიოს არსებული გამოწვევები და უზრუნველყოს სასამართლოს მანდატის ეფექტური იმპლემენტაცია დაზარალებულებისათვის სამართლიანობის უზრუნველყოფის კუთხით;
ჩამოაყალიბოს მრჩეველთა ჯგუფები სამოქალაქო საზოგადოებიდან, სამართლებრივი, დიპლომატიური და აკადემიური წრეებიდან ადგილობრივი ექსპერტების შემადგენლობით, რომლებიც დაეხმარებიან სასამართლოს საკუთარი ექსპერტიზით საქართველოსა და რეგიონში მიმდინარე აქტივობებთან დაკავშირებით;

პროკურორს:
მიაწოდოს ინფორმაცია საზოგადოებას, მათ შორის, სამოქალაქო საზოგადოებასა და რელევანტურ აქტორებს გამოძიების პროგრესის შესახებ რეგულარულად;
საჯაროდ უპასუხოს პირდაპირ ბრალდებებს მიკერძოებულობის შესახებ, რათა უზრუნველყოს საზოგადოების ნდობა და მხარდაჭერა;

რეგისტრს:
უზრუნველყოს ადგილობრივი ოფისი საქართველოში შესაბამისი ადამიანური და ფინანსური რესურსით, მათ შორის, კვალიფიციური ადგილობრივი კადრებით, რომლებიც საუბრობენ ადგილობრივ ენებზე, შეუძლიათ თემთან ურთიერთობა და ადგილობრივ დონეზე განვითარებულ სიახლეებზე აქტიური რეაგირება;
უზრუნველყოს დაზარალებულთა უფლებების სრული იმპლემენტაცია, მათ შორის, მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს სამართალწარმოებაში მონაწილეობისა და ადეკვატური წარმომადგენლობის კუთხით;
დანიშნოს მსხვერპლთა მონაწილეობისა და წარმომადგენლობის სექციიდან წარმომადგენელი ადგილობრივ ოფისში, რომელიც დაამყარებს დაზარალებულებთან კავშირს ადგილობრივ დონეზე;
უზრუნველყონ შესაძლებლობა ადგილობრივი იურისტებისათვის, ICC-ის ადვოკატთა სიაში შეყვანისათვის, მათ შორის, ტრენინგების და საინფორმაციო სესიების ადგილობრივ ენებზე ორგანიზების გზით.

ICC-ის ადგილობრივი ოფისის ხელმძღვანელს:
განახორციელოს ცნობიერების ამაღლების სრულფასოვანი სტრატეგია საქართველოში, ჩამოაყალიბოს რეგულარული და სპეციფიკური კომუნიკაციის ინსტრუმენტები სამოქალაქო საზოგადოებასთან და მედიასთან; უპასუხოს დეზინფორმაციასა და ყალბ ნიუსებს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსა და საქართველოში სასამართლოს როლის შესახებ; ადგილობრივი და რეგიონალური განვითარების შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს სასამართლოს სათაო ოფისს.

ნდობის ფონდს:
სასწრაფოდ განახორციელოს 2017 წელს საქართველოში ვიზიტის შემდგომი ღონისძიებები, დანიშნოს წარმომადგენელი ადგილობრივ დონეზე და განახორციელოს მხარდაჭერის მანდატის პროგრამები, რათა პასუხი გაეცეს იმ ზიანს, რაც მსხვერპლებსა და მათ ოჯახებს 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად მიადგათ.


ხელმომწერი ორგანიზაციები:

ადამიანის უფლებათა ცენტრი
„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“
„საერთაშორისო სამართლიანობა“
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი

განცხადებაზე ხელმომწერი ორგანიზაციები ვეხმიანებით, მთავარი პროკურორის კანდიდატურის შერჩევის მიზნით, დღეს გამართულ საპროკურორო საბჭოს სხდომას და კიდევ ერთხელ გვსურს ხაზი გავუსვათ, რომ აუცილებელია პროცესი შეჩერდეს კონსტიტუციური ცვლილებების ამოქმედებამდე.

მთავარი პროკურორის არჩევის მოქმედი წესი მნიშვნელოვან ხარვეზებს შეიცავს. კერძოდ, საპროკურორო საბჭოს კანდიდატებს წარუდგენს იუსტიციის მინისტრი. მინისტრი ასევე გვევლინება საბჭოს თავმჯდომარედ. საბჭოს წევრები არიან პარლამენტარები და საპარლამენტო უმრავლესობის მხრიდან არჩეული 2 არაპროკურორი წევრი. ამ რეჟიმში, საბჭო ვერ უზრუნველყოფს, მთავარი პროკურორის კანდიდატად პიოლიტიკურად ნეიტრალური პირის შერჩევას, რაც კიდევ ერთხელ დადასტურდა დღეს განვითარებული მოვლენებით.

მთავარი პროკურორის შერჩევის მიმდინარე პროცესმა საწყისი ეტაპიდანვე არაერთი კითხვა გააჩინა, მათ შორის, კონსულტაციების ეტაპთან დაკავშირებით. კონსულტაციებისთვის განსაზღვრული ვადის ამოწურვის შემდეგ, მთავარი პროკურორობის სამი კანდიდატი იუსტიციის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებმა (მინისტრის მოადგილემ) დაასახელა. დასახელებულ სამ კანდიდატს შორის აღმოჩნდა მოქმედ იუსტიციის მინისტრთან ნათესაურ კავშირში მყოფი პირი, რამაც ამ პროცესში ინტერესთა კონფლიქტის რისკები დამატებით გამოკვეთა. საპროკურორო საბჭომ დღევანდელ სხდომაზე გადაწყვეტილება სწორედ ამ კანდიდატის სასარგებლოდ მიიღო. საპროკურორო საბჭოს სხდომაზე, იუსტიციის მინისტრის მხრიდან გაკეთებული განმარტება, რომ ის არ მიიღებდა მონაწილეობას კანდიდატურების კენჭისყრაში, კიდევ ერთხელ მიუთითებს კანდიდატურების დასახელების ეტაპზე ინტერესთა კონფლიქტის არსებობის პრობლემაზე. ამ ფონზე, საპროკურორო საბჭომ მხარი არ დაუჭირა პროცესში გამჭვირვალობის ელემენტის შეტანის სურვილს და კანდიდატებთან გასაუბრება დახურულ ფორმატში წარმართა. შესაბამისად, საზოგადოებისთვის ჯერ-ჯერობით უცნობი რჩება რის მიხედვით მიიღო გადაწყვეტილება საპროკურორო საბჭომ.

მთავარი პროკურორის შერჩევის პროცესში ამ დრომდე განვითარებული მოვლენები ნათლად აჩვენებს მთავარი პროკურორის შერჩევის წესის ხარვეზიანობას და პროცესის ლეგიტიმაციის ხარისხის პრობლემას, რაც შესაბამისად აისახება ამ გზით არჩეული მომავალი მთავარი პროკურორის და პროკურატურის სისტემის მიმართ ნდობაზე.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, განცხადებაზე ხელმომწერი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ ხელისუფლებას, შეაჩეროს მოქმედი წესით მთავარი პროკურორის თანამდებობაზე დანიშვნის პროცესი და უზრუნველყოს გენერალური პროკურორის არჩევა ახალი კონსტიტუციური მოდელის შესაბამისად, რომელიც გამორიცხავს ამ პროცესში პოლიტიკურ მონაწილეობას და ზრდის ამ თანამდებობაზე პოლიტიკურად ნეიტრალური და მიუკერძოებელი პირის არჩევის შესაძლებლობას.

ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)

ღია საზოგადოების ფონდი

ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI)

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)

სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)

ადამიანის უფლებათა ცენტრი

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

ადამიანის უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაციები ვეხმიანებით საქართველოს მთავრობის ინიციატივას სსიპ რელიგიის საკითხთა სახელმწიფო სააგენტოს გაუქმებისა და მისი ფუნქციების შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში სახელმწიფო მინისტრის აპარატში ინტეგრირების თაობაზე. ხელმომწერი ორგანიზაციები მივიჩნევთ, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება გარკვეულწილად ეხმიანება რელიგიის საკითხთა სახელმწიფო სააგენტოს მიმართ დაგროვებულ კრიტიკას, თუმცა მოვუწოდებთ მთავრობას მიმდინარე პროცესს არ მისცეს მხოლოდ ფორმალური სტრუქტურული ცვლილების ხასიათი და არსებითად გადასინჯოს რელიგიის თავისუფლების დაცვის სფეროში მთავრობის პოლიტიკა.

2014 წელს სსიპ რელიგიის საკითხთა სახელმწიფო სააგენტოს (შემდგომში სააგენტო) შექმნა, ისევე როგორც მისი შემდგომი საქმიანობა მკვეთრად იყო გაკრიტიკებული ადამიანის უფლებებზე მომუშავე ადგილობრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციების, ასევე რელიგიური გაერთიანებების მიერ. საწყის ეტაპზევე რელიგიის თავისუფლების საკითხებზე არამონაწილეობითი ცენტრალიზებული ბიუროკრატული რგოლის გაჩენა, ასევე უწყების მიერ წარმოდგენილი სტრატეგიის დოკუმენტის პროექტი და მისი ხელმძღვანელობის წარსული გამოცდილება აჩენდა ეჭვებს, რომ აღნიშნული უწყება რელიგიის თავისუფლების დაცვის სფეროში უსაფრთხოების, კონტროლის მიდგომებს გააძლიერებდა და რეგრესული გამოცდილებების დამკვიდრებას შეუწყობდა ხელს. 4 წლის განმავლობაში აღნიშნული უწყების საქმიანობის შეფასების შედეგები არსებულ კრიტიკას არსებითად ადასტურებს, მათ შორის:

- უწყება, მათ შორის, რელიგიური ორგანიზაციების დაფინანსების, მათთვის ქონებრივი ბენეფიტების მინიჭებით ცდილობდა რელიგიური ორგანიზაციების ლოიალობის ან მათზე კონტროლის მოპოვებას, რასაც ზოგიერთ შემთხვევაში ადგილობრივ თემს/მრევლსა და ფორმალურ რელიგიურ ინსტიტუციას შორის გაუცხოების მძიმე სოციალური შედეგი მოჰყვა;

- პრემიერ-მინისტრის უშუალოდ დაქვემდებარებაში ფუნქციონირებისა და კონფლიქტების რეგულირების პირდაპირი მანდატის მიუხედავად, უწყებამ ვერ შეძლო მიმდინარე რელიგიური ხასიათის დავების სამართლიანი გადაწყვეტა. მათ შორის, დღემდე ვერ მოხერხდა სამთაწყაროში, მოხეში, ქობულეთში მუსლიმი თემის უფლებრივი მდგომარეობის ჯეროვანი აღდგენა;

- ოთხი რელიგიური ორგანიზაციის დაფინანსება, რომელიც სააგენტოს საქმიანობის მნიშვნელოვან კომპონენტს მოიცავდა, მისი დისკრიმინაციული შინაარსისა და არასეკულარული ანაზღაურების და ხარჯვის კონტროლის მიდგომების გამო პრობლემურია და რელიგიური ორგანიზაციების შიდა საქმეებში ჩარევის მაღალ რისკებს შეიცავს. დაფინანსების არსებული პრაქტიკა არა ერთი კრიტიკის მიუხედავად, არ გადასინჯულა;

- სააგენტოს მიერ ზოგიერთი რელიგიური ორგანიზაციისთვის ისედაც მოქმედი საკულტო ნაგებობების დროებითი სარგებლობის უფლებით გადაცემის პრაქტიკა არ შეიძლება შეფასდეს, როგორც საბჭოთა პერიოდში ჩამორთმეული ქონების დაბრუნება (რესტიტუცია), რადგან სახელმწიფოს არადომინანტი რელიგიური გაერთიანებებისთვის ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების ნება არ გამოუვლენია, ასევე არ მომხდარა რესტიტუციის ვალდებულების კანონმდებლობის დონეზე მოწესრიგება. მეტიც, ადამიანის უფლებათა დაცვის სამოქმედო გეგმაში გაწერილი ცალკეული ვალდებულებების მიუხედავად, სააგენტოს არ შეუქმნია პოლიტიკის დოკუმენტი, რომელიც რესტიტუციის პოლიტიკის ხედვას გაწერდა. არა ერთი დავისა და რეკომენდაციის მიუხედავად, მთავრობის მიერ ასევე არ გამოინახა სადავოდ გამხდარი ისტორიული საკულტო ნაგებობების საკითხის გადაჭრის გზები და მექანიზმები. მიმდინარე წლებში მოხეში მდებარე ისტორიული შენობის კონფესიურ წარმომვალობასთან დაკავშირებული დავის, ასევე თბილისში მდებარე ისტორიული სომხური ეკლესიის - თანდოიანცის ყოველგვარი შესწავლის გარეშე საპატრიარქოსთვის თვითნებური გადაცემის ფაქტები, არსებული დისკრიმინაციული და თვითნებური პოლიტიკის შედეგი და ნათელი მაგალითებია;

- საკულტო ნაგებობის მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცესში სააგენტოს ე.წ. სარეკომენდაციო როლი, რელიგიის თავისუფლებაში სახელმწიფოს ჩარევის და მშენებლობის ნაბართვის მოპოვების სეკულარული წესის შეზღუდვის იარაღი გახდა. ამ პირობებში, მაგალითად, მუსლიმი თემი წლების განმავლობაში ვერ ახერხებს ბათუმში ახალი მეჩეთის მშენებლობას. მედიაციური მანდატის მიუხედავად, სააგენტომ ბათუმში ახალი მეჩეთის მშენებლობის პროცესში პოზიტიური და ადამიანის უფლებების მხარდამჭერი როლის შესრულება ფორმალურადაც კი ვერ მოახერხა;

- კვლევითი სამუშაოების ჩატარების ვალდებულების მიუხედავად უწყებას არ შეუქმნია რელიგიის თავისუფლების კუთხით უფლებრივი მდგომარეობის ყოვლისმომცველი დოკუმენტი, რომელიც არადომინანტი რელიგიური ჯგუფების გამოწვევებს, საჭიროებებს, წუხილებსა და ინტერესებს ასახავდა. სააგენტო არასდროს გამხდარა რელიგიური ორგანიზაციების დემოკრატიული და თავისუფალი მონაწილეობის სივრცე;

- კანონმდებლობის რევიზიაზე მუშაობის მანდატის მიუხედავად, სააგენტოს არ უღიარებია ისეთი დისკრიმინაციული ჩანაწერების არსებობა კანონმდებლობაში, რომელზეც წლების განმავლობაში სახალხო დამცველი თუ სხვა ავტორიტეტული სააერთაშორისო ორგანიზაციები უთითებს და როელიც მათ შორის დადასტურდა, 2018 წლის 3 ივლისს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ მიღებული ორი უმნიშვნელოვანესი გადაწყვეტილებით;

- უწყების მიერ დაორგანიზებული ცნობიერების ამაღლების სამუშაოები ფრაგმენტული ხასიათის იყო და არსებითად ვერ უზრუნველყო საჯარო სამსახურში რელიგიური ნეიტრალიტეტისა და თანასწორობის პრინციპების დამკვიდრების ხელშეწყობა და ამავდროულად ორგანიზებული კამპანიები რელიგიური ორგანიზაციების იერარქიზების ნიშნებს შეიცავდა;

- საერთაშორისო და ადგილობრივი ორგანიზაციების არა ერთი რეკომენდაციის მიუხედავად, უწყებამ ვერ მოახერხა სახალხო დამცველთან არსებულ რელიგიათა საბჭოსთან თანამშრომლობის პლატფორმების შექმნა და დემოკრატიულ პრინციპებზე დაფუძნებით საკუთარი პოლიტიკის დაგეგმვა და წარმართვა.

სამწუხაროა, რომ რელიგიის თავისუფლების კუთხით არსებული არა ერთი გამოწვევის მიუხედავად, რომელმაც კიდევ უფრო ფართედ დააყენა არადომინანტი რელიგიური ჯგუფების პოლიტიკური და სოციალური გარიყულობის პრობლემა, ეს საკითხები მთავრობის დღის წესრიგში სათანადოდ არ დამდგარა და არც ჯეროვანი რეაგირების საგანი გახდა. რელიგიის თავისუფლებასთან დაკავშირებული საკითხები მთავრობის მიერ არსებითად მხოლოდ სააგენტოს გადაებარა, რამაც ამ უწყების პრობლემური მიდგომების გათვალისწინებით, შექმნილი მდგომარეობის ადამიანის უფლებებზე და თანასწორობაზე დაფუძნებული მიდგომებით შეცვლის შესაძლებლობები კიდევ უფრო შეზღუდა და ჩაკეტა.

ზემოთ აღნიშნული კრიტიკული შეფასებების გათვალისწინებით აშკარაა, რომ პრობლემურია არა მხოლოდ სააგენტოს მსგავსი ცენტალიზებული, არამონაწილეობითი ინსტიტუციური რგოლის არსებობა მთავრობაში, არამედ მისი საქმიანობის სტრატეგია და მიდგომები, რომელიც მთავრობის მიერ სათანადოდ უნდა იქნას გააზრებული და შეცვლილი.

ამ მიზნით ხელმომწერი ორგანიზაციები მოვუწოდებთ მთავრობასა და შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში სახელმწიფო მინისტრს ინტენსიური კონსულტაციები გამართოს სახალხო დამცველთან და მასთან არსებულ რელიგიათა საბჭოსთან, ასევე ადამიანის უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაციებთან რელიგიის თავისუფლების სფეროში არსებული გამოწვევების დაძლევის გზებთან და უკვე სახელმწიფო მინისტრის აპარატის შიგნით მონაწილეობითი სამუშაო პროცესის ორგანიზების ფორმებთან დაკავშირებით.

ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)

ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG)

თანასწორობის მოძრაობა

მედია განვითარების ფონდი (MDF)

პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ პარლამენტს მოსამართლეთა შერჩევა/დანიშვნის პროცესის სათანადოდ დარეგულირებისათვის საკანონმდებლო წინადადებით მიმართავს. ცვლილებების მიზანია, მოსამართლეთა დანიშვნის ყველა წესი, მიუხედავად იმისა, გამოსაცდელი ვადით ინიშნება თანამდებობაზე თუ უვადოდ, იყოს დასაბუთებული, აკმაყოფილებდეს ობიექტურობისა და გამჭვირვალობის მოთხოვნებს, ეფუძნებოდეს დამსახურების პრინციპს.

არსებული ხარვეზების გამოსწორების მიზნით, კოალიცია კამპანია „მინდა ვენდო სასამართლოს“ ფარგლებში, ცვლილებებს შემდეგი მიმართულებებით ითხოვს:

მოსამართლეობის კანდიდატების ქულებით შეფასება უნდა გახდეს დასაბუთებული, დადგინდეს კანდიდატების შეფასების დეტალური წესი. დეტალურად უნდა განისაზღვროს თუ რა ინფორმაციის საფუძველზე შეიძლება საბჭოს წევრმა გადაწყვიტოს, კონკრეტული კანდიდატი აკმაყოფილებს კანონით დადგენილი კომპეტენტურობისა და კეთილსინდისიერების კრიტერიუმებს თუ ვერა. ქულათა სისტემის შემოღების მიუხედავად, კვლავ არ არსებობს კანდიდატის შეფასების დასაბუთების ვალდებულება, რაც უნდა შეიცვალოს.

კანონით უნდა დადგინდეს კანდიდატებთან გასაუბრება საბჭოს ღია სხდომაზე და გასაუბრების ხვედრითი წილი კანდიდატის შეფასებაში. მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრების დახურულ სხდომაზე ჩატარების შესაძლებლობა დადგენილია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით. მიგვაჩნია, რომ აღნიშნული სერიოზულ ზიანს აყენებს მოსამართლეთა შერჩევის პროცესის გამჭვირვალობას, შესაბამისად გასაუბრების ღიაობა უნდა დადგინდეს ორგანული კანონით. გარდა ამისა, კანდიდატთან გასაუბრების პროცესი არ არის საკმარისად ფორმალიზებული, რაც იძლევა გასაუბრების ეტაპზე თვითნებობის ფართო შესაძლებლობას.

კენჭისყრის პროცედურა უნდა გაუქმდეს და მოსამართლის თანამდებობაზე უნდა დაინიშნოს საუკეთესო შეფასების მქონე კანდიდატი. კანონი ითვალისწინებს მოსამართლის თანამდებობაზე პირის დანიშვნის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას კენჭისყრით, რაც საშუალებას აძლევს საბჭოს წევრებს, ხმის მიცემისას არ გაითვალისწინონ ობიექტური შეფასების შედეგები, კანდიდატის მიერ მიღებული ქულები და დაუსაბუთებლად, სუბიექტური გადაწყვეტილებით დანიშნონ მოსამართლეები. მიზანშეწონილია, მოსამართლის დანიშვნის შესახებ საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღებოდეს კანდიდატის მიერ მიღებული ქულების შესაბამისად.

როგორც გამოსაცდელი ვადით დანიშვნის, ისე უვადოდ დანიშვნისას, კანონით უნდა დადგინდეს მოსამართლის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ საბჭოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების ეფექტური მექანიზმი. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია კანონით დადგინდეს, რომ მოსამართლის დანიშვნასთან დაკავშირებულ დავას საკვალიფიკაციო პალატა განიხილავს „საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონით დადგენილი წესით, ხოლო თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ვრცელდება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესები.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების ნომინირება

საქართველოს კონსტიტუციაში შეტანილი ცვლილებების თანახმად, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარდგინებით უვადოდ ირჩევს პარლამენტი. კოალიციას მიაჩნია, რომ იქამდე, ვიდრე უსტიციის უმაღლეს საბჭოს მიენიჭება უფლებამოსილება ნომინირება მოახდინოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების, მნიშვნელოვანია, რეფორმას დაექვემდებაროს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობა, საბჭოს მიერ მოსამართლეთა შერჩევის და გადაწყვეტილებების მიღების წესი. კანონმდებლობით ასევე გათვალისწინებულ იქნას საბჭოს საქმიანობის გამჭვირვალობის, ობიექტური და დამსახურების პრინციპზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების მიღების საკანონმდებლო გარანტიები.

საერთო სასამართლოების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონით, დამატებით მოწესრიგებას საჭიროებს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების საბჭოს მიერ ნომინირების საკითხი:

საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონით დადგენილი მოსამართლის შერჩევის კრიტერიუმები უნდა გავრცელდეს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის დანიშვნაზეც. ამასთან, უნდა დადგინდეს დამატებით მოთხოვნები, რაც მხოლოდ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატს წაეყენება.

კანდიდატების შერჩევა უნდა მოხდეს ღია კონკურსის საფუძველზე. საბჭოს მიერ დამუშავებული და მიღებული ნებისმიერი ინფორმაცია კანდიდატების შესახებ უნდა იყოს ღია. კონკურსის გაგრძელება კანდიდატების რეგისტრაციიდან მხოლოდ 2 თვის შემდეგ უნდა იყო შესაძლებელი, რათა კანდიდატების შესახებ საზოგადოებაში გაიხსნას დისკუსია და შესაძლებელი იყოს მათ შესახებ გარკვეული ინფორმაციის მოძიება, დამუშავება, მოპოვებული ინფორმაციის საბჭოსთვის მიწოდება. გარდა ამისა,დაინტერესებულ პირებს, უნდა მიეცეთ შესაძლებლობა, წინასწარი რეგისტრაციის საფუძველზე, გასაუბრების დროს კითხვები დაუსვან კანდიდატებს.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევა უნდა მოხდეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსამართლეთა შერჩევისათვის დადგენილი პროცედურების მიხედვით, რომელიც თავის მხრივ დასახვეწია. კერძოდ, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებზე გავრცელდეს კომპეტენტურობის და კეთილსინდისიერების კრიტერიუმებით შეფასების ქულათა სისტემა, დადგინდეს შეფასების წყაროები და მტკიცებულებები, კანდიდატებთან გასაუბრება ჩატარდეს საბჭოს ღია სხდომაზე.

ორგანული კანონით დადგინდეს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე საქართველოს პარლამენტს წარუდგენს კანდიდატებიდან საუკეთესო შეფასების მქონე 3 კანდიდატს. საუკეთესო კანდიდატების შერჩევის წესი უნდა იყოს ქვემდგომი სასამართლოების მოსამართლეების შერჩევის წესის ანალოგიური. ამასთან, პარლამენტის მიერ კანდიდატის არარჩევის შემთხვევაში, საბჭოს ერთი და იგივე კანდიდატის მხოლოდ ორჯერ წარდგენა უნდა შეეძლოს.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებზე არ უნდა გავრცელდეს მოსამართლის საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარების და იუსტიციის უმაღლეს სკოლაში სწავლის მოთხოვნა, რაც გაზრდის კონკურენციას და უფრო მეტ პროფესიონალს მისცემს შესაძლებლობას მონაწილეობა მიიღოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების შესარჩევ კონკურსში.

საბჭოს მიერ კანდიდატის შეფასების პროცესი უნდა დაექვემდებაროს გასაჩივრებას უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატაში. თუმცა გასაჩივრებას ვერ დაექვემდებარება საქართველოს პარლამენტის მიერ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე წარდგენილი პირის აურჩევლობა.

კანონით უნდა განისაზღვროს დეტალური პროცედურა, რომლის დაცვითაც უნდა მოხდეს პარლამენტის მიერ კანდიდატების არჩევა. კერძოდ, უნდა დადგინდეს პარლამენტის მიერ კანდიდატურების განხილვის მაქსიმალური ვადა, დაინტერესებული პირების დასწრების და კითხვების დასმის შესაძლებლობა, დაინტერესებული პირების მიერ პარლამენტისთვის კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების ვადა და წესი.

პრეს რელიზის შინაარსზე პასუხისმგებელია კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის. ის შეიძლება არ ასახავდეს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის, USAID-ის ან აშშ-ის მთავრობის შეხედულებებს.



ბოლო დროს ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებმა, კიდევ ერთხელ ცხადყო, რომ პროკურატურის და საგამოძიებო სისტემის მოქმედი მოდელი ვერ პასუხობს დამოუკიდებლობის, მიუკერძოებლობის და პროფესიონალიზმის მიმართულებით არსებულ გამოწვევებს და ძირეულ რეფორმას საჭიროებს. არაერთი საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ორგანიზაციის რეკომენდაციის მიუხედავად, ხელისუფლებამ ამ დრომდე ვერ უზრუნველყო საქართველოს პროკურატურის სრული დეპოლიტიზება და დამოუკიდებლობის გაზრდა, რაც შესაბამისად აისახება საზოგადოების ნდობაში ამ ინსტიტუციის მიმართ.

კოალიციის წევრ ორგანიზაციებს მიგვაჩნია, რომ მთავარი პროკურორის არჩევის მოქმედი წესი და საპროკურორო საბჭოს მოწყობა მნიშვნელოვან ხარვეზებს შეიცავს და ვერ უზრუნველყოფს პოლიტიკური დაინტერესებისგან როგორც ინსტიტუციის, ასევე უშუალოდ მთავარი პროკურორის არჩევის პროცესის დაცვას. ჯერ კიდევ მოქმედი სისტემით, პროკურატურა იუსტიციის სამინისტროს სტრუქტურულ დაქვემდებარებაში და იუსტიციის მინისტრის ხელმძღვანელობის ქვეშ რჩება. შესაბამისად, მაღალია იუსტიციის მინისტრის როლი როგორც მთავარი პროკურორის შერჩევის, ისე საპროკურორო საბჭოს ხელმძღვანელობის საქმეში.

პრემიერ-მინისტრის, მამუკა ბახტაძის, გადაწყვეტილებით, პარლამენტს ამ ეტაპზე ძირითადად მოქმედი მინისტრთა კაბინეტი წარედგინა დასამტკიცებლად[1], ხოლო მნიშვნელოვანი სამთავრობო ცვლილებები მოგვიანებით იგეგმება. მათ შორის, თანამდებობა შეინარჩუნა იუსტიციის მინისტრმა, თეა წულუკიანმა. კოალიცია მიიჩნევს, რომ მთავარი პროკურორის შესარჩევი პროცესის კვლავ თეა წულუკიანის მიერ წარმართვა არ იქნება თავისუფალი პოლიტიკური გავლენებისგან. 2012 წლიდან დღემდე, თეა წულუკიანის მიერ დასახელებული არცერთი მთავარი პროკურორობის კანდიდატი - არჩილ კბილაშვილი, ოთარ ფარცხალაძე, გიორგი ბადაშვილი, ირაკლი შოთაძე - არ გამოირჩეოდა პოლიტიკური ნეიტრალობით, რაც მთავარი პროკურორის ობიექტურობასა და მიუკერძოებლობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა. ყოველივე ზემოთქმული გვიმყარებს რწმენას, რომ იუსტიციის მინისტრის მიერ მთავარი პროკურორის კანდიდატურების შესარჩევი პროცესის ხელმძღვანელობა, ვერც ამჟამად უპასუხებს მთავარი პროკურორის პოსტზე დამოუკიდებელი, მიუკერძოებელი და ეფექტიანი მმართველის წარდგენას. გარდა ამისა, ჯერ კიდევ 2015 წელს, ვენეციის კომისია აღნიშნავდა, მთავარი პროკურორის შერჩევის მოქმედ მოდელში პოლიტიკური ელემენტის დომინირებაზე და ხელისუფლებას იუსტიციის მინისტრის როლის და პოლიტიკური მონაწილეობის ხარისხის შემცირებაზე მიუთითებდა.[2]

არსებული სისტემის კრიტიკასთან ერთად გასათვალისიწინებელია, რომ საქართველოს კონსტიტუციაში განხორციელებული ცვლილებებით, რომელიც საქართველოს პრეზიდენტის მიერ ფიცის დადების მომენტიდან ამოქმედდება, პროკურატურა ყალიბდება სამთავრობო კაბინეტისგან, მათ შორის, იუსტიციის სამინისტროსგან დამოუკიდებელ ორგანოდ. პროკურატურის დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფა რეფორმირებული საპროკურორო საბჭოს მოვალეობა იქნება. ნათელია, რომ ახალი კონსტიტუციის ამოქმედების მომენტიდან, პროკურატურის საქმიანობის და გენერალური პროკურორის არჩევის პროცესში, პოლიტიკური მონაწილეობა არსებითად შემცირდება.

გასათვალისწინებელია, რომ თუ მთავარი პროკურორის არჩევის მოქმედ წესში ახლა არ შევიდა სათანადო ცვლილებები, ახალი კონსტიტუციის ძალაში შესვლის დროს, თანამდებობაზე 6 წლის ვადით უკვე იქნება გამწესებული მთავარი პროკურორი, რომლის არჩევაც განხორციელდება არსებითად ხარვეზიანი წესით.

შესაბამისად, კოალიციის წევრ ორგანიზაციებს მიგვაჩნია, რომ ახალი მთავარი პროკურორის არჩევა მოქმედი მანკიერი წესით, აზრს მოკლებულია და დამაზიანებელი იქნება არსებითად ახალი პროკურატურის სისტემაზე გადასვლის პროცესისთვის. ამდენად, საჭიროა ახალი მთავარი პროკურორის არჩევა მოხდეს რეფორმირებული, ახალ კონსტიტუციურ სტანდარტთან შესაბამისობაში მყოფი წესებით.

პროკურატურის მიმდინარე რეფორმა და ახალი გენერალური პროკურორის არჩევა იქნება განმსაზღვრელი, უახლოეს მომავალში პროკურატურა ჩამოყალიბდება აპოლიტიკურ, კანონის უზენაესობის პრინციპზე დაფუძნებულ ინსტიტუციად, თუ, პირიქით, რეფორმებს არ ექნება რეალური შედეგი და პროკურატურა კვლავ დარჩება პოლიტიკური ნების ამსრულებელ უწყებად, რომლის მიმართ საზოგადოების ნდობა უკიდურესად დაბალია.

შესაბამისად, კოალიციის წევრი ორგანიზაციები მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას:

შეაჩეროს მოქმედი წესით მთავარი პროკურორის შერჩევის პროცესი;

განხორციელდეს ძირეული ცვლილებები მთავარი პროკურორის შერჩევის წესში, რომელიც უზრუნველყოფს პროცესის შესაბამისობას პროკურატურის, როგორც დამოუკიდებელი ორგანოს კონცეფციასთან;

აუცილებელია პროცესს ჩამოშორდეს იუსტიციის მინისტრი. იგი არ უნდა იყოს საპროკურორო საბჭოს წევრი და თავმჯდომარე, მას აღარ უნდა ჰქონდეს მთავარი პროკურორის კანდიდატების დასახელების უფლებამოსილება.

ამერიკის სავაჭრო პალატა არ არის განცხადების ხელმომწერი



[1] თანამდებობები დატოვეს: ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების, ფინანსთა და საგარეო საქმეთა მინისტრებმა.

ხელმომწერი ორგანიზაციები გამოვხატავთ შეშფოთებას ენმ-ს პოლიტსაბჭოს წევრის, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დეპუტატის, ბესიკ ქათამაძის მიმართ განხორციელებული ფიზიკური ანგარიშსწორების ფაქტზე და მოვუწოდებთ სამართალდამცავ ორგანოებს, დროულად და ეფექტურად გამოიძიონ აღნიშნული შემთხვევა, მათ შორის კი გამოავლინონ ინციდენტში მონაწილე ყველა პირი.

გავრცელებული ინფორმაციით ბესიკ ქათამაძე პარტია „ქართული ოცნების“ წევრებმა კაბინეტში დაიბარეს, სადაც მას ფიზიკურად გაუსწორდნენ. მას ტვინის შერყევა და რამდენიმე ჭრილობა აქვს თავის არეში. როგორც თავად ბესიკ ქათამაძემ განაცხადა თავდასხმის მიზეზი სოციალურ ქსელში მისი აქტიურობა იყო. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ აღნიშნულ ფაქტზე გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 126-ე მუხლით დაიწყო, რაც ცემას ან სხვაგვარ ძალადობას გულისხმობს. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით სამართალდამცავებმა ბრალი "ქართული ოცნების" თავმჯდომარეს, ტარიელ აროშიძეს წაუყენეს, რომელიც 2018 წლის 17 ივნისს სასამართლომ 5000 ლარიანი გირაოს სანაცვლოდ გაათავისუფლა. ბესიკ ქათამაძის განცხადებით კი მის გარდა ინციდენტში კიდევ 4 პირი მონაწილეობდა. იგი მათ დასჯასაც ითხოვს.

ხაზგასასმელია, რომ ეს არ არის პოლიტიკურ ოპონენტებზე თავდასხმის პირველი შემთხვევა, ამგვარი ინციდენტები განსაკუთრებით ხშირია წინასაარჩევნო პერიოდებში, მათ შორის აღნიშვნის ღირსია 2016 წლის 22 მაისს კორცხელში განხორციელებული თავდასხმა. თუმცა, არც ერთ წინა შემთხვევაში სამართალდამრღვევი პირების სათანადო დასჯა არ მომხდარა. მსგავს ფაქტებზე არაეფექტური რეაგირება და მოძალადეთა დაუსჯელობა ახალისებს ამგვარ ქმედებებს და ხელს უწყობს არასტაბილური პოლიტიკური გარემოს შექმნას, რაც თავისმხრივ უარყოფით გავლენას ახდენს ქვეყანაში პოლიტიკური პლურალიზმსა და დემოკრატიის ხარისხზე.

ამდენად, კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ სამართალდამცავ უწყებებს ჰქონდეთ მკაცრი პოლიტიკა პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ გამოვლენილი ნებისმიერი ძალადობის აქტზე და დროულად და სრულყოფილად გამოიძიონ თითოეული ასეთი შემთხვევა.

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)

საფარი

ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)

მედიის განვითარების ფონდი (MDF)

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი (IDSD)

თანასწორობის მოძრაობა

საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)

სამი წელი გავიდა 2015 წლის 13-14 ივნისს თბილისში მომხდარი სტიქიური უბედურების შემდეგ, რომელსაც 23 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა და ათეულობით ოჯახის/პირის საკუთრება დააზარალა და გაანადგურა.

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ კიდევ ერთხელ ღრმა მწუხარებას გამოთქვამს და უსამძიმრებს დაღუპულთა ოჯახებს.

13 ივნისის სტიქიამ ნათელი გახადა, რომ არსებული საკანონმდებლო რეგულაციები ცენტრალურ და ადგილობრივ დონეზე არ არის სრულყოფილი ბუნებრივი კატასტროფების შედეგებთან გასამკლავებლად. სწორედ ამან განაპირობა, სტიქიის შემდეგ შემჭიდროვებულ ვადებში, ახალი, სპეციალური რეგულაციების შემუშავება, რომელიც დაზარალებულთა დახმარებას უზრუნველყოფდა. მიუხედავად უწყებათაშორისო კომისიისა და თბილისის ადგილობრივი თვითმმართელობის მუშაობისა, 13-14 ივნისის სტიქიით დაზარალებულთა ნაწილისათვის ზარალის ანაზღაურება ამ დრომდე არ მომხდარა. ისინი დღემდე სასამართლო სამართალწარმოების გზით ცდილობენ საკუთრების უფლების აღდგენას.

. თბილისის მუნიციპალიტეტში, 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად დაზარალებულ პირთა (ოჯახთა) საცხოვრისით უზრუნველყოფის, უძრავი ქონების დათმობისა და სხვა სახის ფულადი დახმარების გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 5 ივლისის N17-66 დადგენილება არ ითვალისწინებს ფულად დახმარებას იმ ოჯახებისათვის ვისაც სტიქიის შედეგად დაუზიანდათ/დაენგრათ დამხმარე სათავსოები (ავტოფარეხები) და მიწის ნაკვეთი. სტიქიის შედეგად დაზარალებულთა ერთიან სიაში დღემდე ასევე არ არიან პირები, რომელთა საცხოვრებელი სახლი უწყებათაშორისი კომისიის მიერ განსაზღვრულ სტიქიის ზონაში არ მოხვდა, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს სახლის სტიქიის შედეგად დაზიანების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. რამდენიმე ასეთი დაზარალებული ოჯახის/პირის საქმეს ორგანიზაცია დღემდე აწარმოებს საერთო სასამართლოებში. ამ ადამიანებისთვის მდგომარეობა არ შეცვლილა თბილისის მერის, კახა კალაძის მიერ 2018 წლის 28 მარტს თბილისის მთავრობის სხდომაზე გაკეთებული განცხადების შემდეგაც, როცა მან თბილისის ვიცე-მერს, ირაკლი ხმალაძეს დაავალა 13 ივნისის ტრაგედიის დროს დაზარალებული ოჯახებისათვის კუთვნილი კომპენსაციის დროულად ჩარიცხვა.

ცალკე აღნიშვნას საჭიროებს, დაზარალებული ოჯახების დაკმაყოფილების პროცესში ცალკეული პირების მიმართ კომპენსაციის გადახდის განსხვავებული რეჟიმის შექმნა. საქართველოს სახალხო დამცველმა 2017 წლის 30 აგვისტოს თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს რეკომენდაციით მიმართა , კანონის მოთხოვნათა დარღვევის გამო, იმ განკარგულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, რომლითაც ..- სტიქიის ზონაში მოხვედრილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევის სანაცვლოდ, საკუთრებაში გადაეცა მუნიციპალურ საკუთრებაში არსებული 515 460 ლარად შეფასებული მიწის ნაკვეთი და ფულადი თანხა 455 800 ლარის ოდენობით.

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ მიერ ჩატარებული მონიტორინგის შედეგად გამოვლინდა ასევე შემთხვევა, როდესაც დაზარალებულთა ერთიან სიაში მყოფმა ერთ-ერთმა დაზარალებულმა 16 კვ. ფართისთვის (რომელიც სტიქიამდე ავტოფარეხად იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, ხოლო სტიქიის შემდგომ, 2015 წლის 15 ივნისის განცხადების საფუძველზე ავტოფარეხი საცხოვრებელ ფართად დარეგისტრირდა) კომპენსაციის სახით მიიღო ანაზღაურება 103 698 ლარის ოდენობით. ზარალის ასანაზღაურებლად, ლ. სამხარაულის სახელობის სახელმწიფო ექსპერტიზის ბიუროს მიერ 1 კვ/ ფართის შეფასება ხდებოდა საშუალოდ (რემონტის, ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით) 1000 დოლარის ოდენობით, ხოლო ამ კონკრეტულ შემთხვევაში 1 კვ. ღირებულებამ 2 500 აშშ დოლარზე მეტი შეადგინა. ეს შემთხვევა ყურადსაღებია იმის გათვალისწინებითაც, რომ ავტოფარეხისა თუ სხვა დამხმარე სათავსოს დაზიანება/განადგურებისათვის კომპენსაციის გადახდა თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 5 ივლისის დადგენილებით გათვალისწინებული ამ დრომდე არ არის.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, ,,კონსტიტუციის 42- მუხლი სტიქიიდან 3 წლის შემდ კვლავ მოუწოდებს . თბილისის მერიას და . თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 13 ივნისის სტიქიის შედეგად დაზარალებულთა საკითხები სამუშაო შეხვედრების ფორმატში განიხილონ, იმისათვის რომ ყველა დაზარალებულის უფლება თანაბრად იყოს აღიარებული და დაცული.

კოალიცია თანასწორობისთვის“ეხმიანება საქართველოს იუსტიციის მინისტრის, თეა წულუკიანის, დისკრიმინაციულ განცხადებას[1]ტრანსგენდერი ადამიანების გენდერის სამართლებრივ აღიარებასთან დაკავშირებით.

კოალიციის შეფასებით, იუსტიციის მინისტრის აღნიშნული განცხადება უკიდურესად შემაშფოთებელია, რადგან აღრმავებს ტრანსგენდერი ადამიანების მიმართ საზოგადოებაში არსებულ სტიგმას და დამატებით უწყობს ხელს მათ მარგინალიზაციას. მინისტრი, ნაცვლად იმისა, რომ იმ მწვავე გამოწვევებს და კრიტიკას პასუხობდეს, რაც სასამართლოს რეფორმის და პროკურატურის საქმიანობასთან დაკავშირებით არსებობს, ყურადღების გადატანას ტრანსგენდერი ადამიანების პრობლემაზე სპეკულირებით ცდილობს. აღნიშნული განცხადება ხელისუფლების მხრიდან ლგბტ ადამიანების ინსტრუმენტალიზების კიდევ ერთი დადასტურებაა და წარმოადგენს პოლიტიკური ჰომოფობიისა და ტრანსფობიის განსაკუთრებით ნეგატიურ შემთხვევას.

ტრანსგენდერი ადამიანები ერთ-ერთ ყველაზე მოწყვლად და დისკრიმინირებულ ჯგუფს წარმოადგენს საქართველოში, რომლებიც ექვემდებარებიან ძალადობას, შევიწროებას, მუქარასა და დისკრიმინაციას ცხოვრების ყველა სფეროში. გენდერის სამართლებრივი აღიარების არარსებობის პრაქტიკა მათთვის კრიტიკულ გამოწვევას წარმოადგენს,რაც მათუმუშევრობის, სოციალური მოწყვლადობისა და უსახლკარობის რისკ ჯგუფად აქცევს.

გენდერის სამართლებრივი აღიარება წარმოადგენს პირად საიდენტიფიკაციო დოკუმენტებში (მათ შორის, პირადობისა და განათლების დამადასტურებელ დოკუმენტებში) სახელისა და სქესის შესახებ ჩანაწერის შეცვლას იმგვარად, რომ არსებული ჩანაწერი თანხვედრაში იყოს პიროვნების გენდერულ იდენტობასა და გამოხატვასთან.აღნიშნული მექანიზმი ტრანსგენდერი ადამიანების კანონის წინაშე თანასწორობის, დისკრიმინაციისგან დაცვის, თვითგამორკვევისა და პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლებათა დაცვის საშუალებაა. გენდერის სამართლებრივი აღიარების მექანიზმით დაცული უფლებების ღირებულების გამო, საერთაშორისო ორგანიზაციები მოუწოდებენ სახელმწიფოებს არ დაუშვან ტრანსგენდერ ადამიანთა უფლებების შელახვა, ევროპის საბჭოს რეკომენდაციის თანახმად, წევრმა სახელმწიფოებმა უნდა უზრუნველყონ „სწრაფი, გამჭვირვალე და ხელმისაწვდომი“ მექანიზმების შექმნა გენდერის სამართლებრივი აღიარებისათვის.[2]

უნდა აღინიშნოს, რომ სახელის შეცვლა ტრანსგენდერი ადამიანებისთვის დაბრკოლებას არ წარმოდგენს და ისინი დაუბრკოლებლად ახერხებენ შეიცვალონ სახელი საპირისპირო სქესის სახელით გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ. თუმცა, საქართველოში არ არსებობს გენდერის სამართლებრივი აღიარების მარეგულირებელი კანონმდებლობა. საქართველოს კანონი „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ ითვალისწინებს სქესის შეცვლის თეორიულ შესაძლებლობას[3], თუმცა საკონონმდებლო დონეზე არ არის განსაზღვრული ‘სქესისი შეცვლის’ დეფინიცია, წინაპირობები და პროცედურები. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ტრანსგენდერი ადამიანები ვალდებულნი არიან სამინისტროს წარუდგინონ სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაცემული „ცნობა სქესის შეცვლის შესახებ“. თუმცა, სამინისტრო სქესის შეცვლის წინაპირობად არსებითად სქესის ქირურგიულ შეცვლას გულისხმობს. აღნიშნული გადაწყვეტილებაზე სასამართლოს მიერ მიღებულმა გადაწყვეტილებამ ასევე დაადასტრურა, რომ „სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში სქესის აღმნიშვნელი მონაცემების შეცვლა, რეალურად მიღწევადია მხოლოდ, მისი თავისუფალი ნების საფუძველზე, განხორციელებული სამედიცინო, ოპერაციული ჩარევის გზით."[4] ნიშანდობლივია, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, 2017 წლის 1 სექტემბრის მდგომარეობით, სქესის შესახებ ჩანაწერის არცერთი ცვლილების აქტი არ განხორციელებულა.[5]

შესაბამისად, საკანონმდებლო ვაკუუმი და შექმნილი ადმინისტრაციული და სასამართლო პრაქტიკა ტრანსგენდერმა ადამიანებს სქესის კვლავმინიჭების ისეთ სამედიცინო პროცედურას სთხოვს, რაც არაადამიანურ და ღირსების შემლახავ მოპყრობას უტოლდება.[6] აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული პრობლემა ასევე გაზიარებულია საქართველოს პარლამენტის გენდერული თანასწორობის საბჭოს ინიციატივით მომზადებულ დოკუმენტში.[7]

აქვე უნდა ითქვას, რომ განსაკუთრებით მწვავედ დგას თავად სქესის კვლავმინიჭების სამედიცინო პროცედურების რეგულირებისა და ხარისხის საკითხი. აღნიშნული პროცედურების ჩატარების სურვილის შემთხვევაშიც კი, ტრანსგენდერ ადამიანებს ხელი არ მიუწვდებათ ხარისხიან სამედიცინო სერვისზე, რადგან საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს არ გააჩნია სქესის კვლავმინიჭების სამედიცინო პროცედურების კლინიკური გაიდლაინი და პროტოკოლი.[8] ხოლო, ქვეყნის ჯანმრთელობის დაცვის სისტემა სრულად უგულებელყოფს ტრანსგენდერი ადამიანების სპეციფიკურ საჭიროებებს.

საკითხის ამგვარი ბუნდოვანება სრულ სამართლებრივ და სოციალურ ვაკუუმში აქცევს საქართველოში მცხოვრებ ტრანსგენდერ ადამიანებს და ქვეყანაში არსებული მაღალი ტრანსფობიური ფონის გამო, სქესის სამართლებრივი აღიარების პროცედურის არ არსებობის პრობლემა აღრმავებს მათ მიმართ დისკრიმინაციას, ძალადობას, დასაქმებას, სოციალურ ექსკლუციას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, „კოალიცია თანასწორობისთვის“მოუწოდებს საქართველოს მთავრობას:

  • არ დაუშვას საჯარო მოხელეთა და განსაკუთრებით მაღალი თანამდებობის მქონე პირთა მიერ ტრანსგენდერ ადამიანებთან დაკავშირებული სტიგმისა და სტერეოტიპების გამყარება და ჯგუფის გამოყენება პოლიტიკური მიზნებისთვის;
  • საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომ, საქართველოსშრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთანკოორდინირებით, უზრუნველყოს სწრაფი, გამჭვირვალე,ხელმისაწვდომი რეგულაციებისა და ადმინისტრაციულიპრაქტიკის შექმნა, რაც ტრანსგენდერ ადამიანებსსაშუალებას მისცემს, შეცვალონ გენდერული მარკერისახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულების მიერ გაცემულ ყველადოკუმენტში. მნიშვნელოვანია, რომ მითითებული პროცედურამკაფიოდ იყოს გამიჯნული სამედიცინო ტრანზიციისპროცესისგან.

კოალიცია თანასწორობისთვის

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ არაფორმალური გაერთიანებაა, რომელიც 2014 წელს ფონდ „ღია საზოგადოება - საქართველოს“ ხელშეწყობით შეიქმნა და რვა არასამთავრობო ორგანიზაციას აერთიანებს.

კოალიციის წევრები არიან: ფონდი „ღია საზოგადოება - საქართველო“, „ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC), “კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“, კავშირი „საფარი“, „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია“, ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG), “პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)” და „იდენტობა“.

[1] ლიბერალი: http://liberali.ge/news/view/37592/tsulukiani-reforma-romelits-ar-gavatare-aris-transgenderi-adamianebistvis-sqesis-aghiareba

[2] რეკომენდაცია მინისტრთა კომიტეტმა 2010 წლის 31 მარტს მიიღო, მინისტრების მოადგილეების 1081-ე შეხვედრაზე. ხელმისაწვდომია ბმულზე: https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1606669 იხ. რეკომენდაციის დანართის 20-22 პუნქტები.

[3] იხ. საქართველოს კანონის „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ 78-ე მუხლის „ზ“ პუნქტი.

[4] თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 1 ნოემბრის განჩინება საქმეზე №N3/ბ-1535-16.

[5] სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2017 წლის 7 სექტემბრის წერილი №01/238186.

[6] 2017 წელს ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერმა ჯგუფმა (WISG) ორი ტრანსგენდერი პირის საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიმართა გენდერის სამართლებრივ აღიარებაზე უარის გამო. განმცხადებლები მიიჩნევენ, რომ საქართველოს სახელმწიფომ მათი გენდერის სამართლებრივ აღიარებაზე უარით დაარღვია კონვენციის მე-3 (წამების აკრძალვა) და მე-8 (პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება) მუხლები, მე-14 (დისკრიმინაციის აკრძალვა) მუხლთან ერთობლიობაში.

[7] მექანიზმის გაუმართაობასა და რეგულირების პრობლემაზე მიუთითებს 2018 წელს საქართველოს პარლამენტის გენდერული თანასწორობის საბჭოს ინიციატივით ჩატარებული კვლევაც: „გენდერული თანასწორობა საქართველოში - ბარიერები და რეკომენდაციები“. კვლევის შედეგად შემუშავდა რეკომენდაცია, რომ „საქართველოს კანონში სამოქალაქო აქტების შესახებ უნდა შევიდეს ცვლილება, რომელიც ტრანსგენდერი პირებისათვის უზრუნველყოფს სახელის, გვარისა და გენდერის შეცვლის ხელმისაწვდომ და მარტივ პროცედურას“.

[8] ე. აღდგომელაშვილი. ნ. გვიანიშვილი. თ. თოდუა. ც. რატიანი. „ტრანსგენდერ ადამიანთა საჭიროებები ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში“, WISG. თბილისი. 2015. გვ: 34. ხელმისაწვდომია აქ: http://women.ge/publications/52/ 2017 წელს WISG-მა თარგმნა და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიაწოდა „ტრანსგენდერთა ჯანმრთელობის მსოფლიოს პროფესიული ასოციაციის“ (WPATH) მიერ შემუშავებული “ზრუნვის სტანდარტები ტრანსსექსუალი, ტრანსგენდერი და გენდერულად არაკონფორმული პირების ჯანმრთელობისთვის”. სამინისტროს ამ დრომდე არ უცნობებია თუ რა ღონისძიებებს გაატარებს ამ სტანდარტების შესაბამისი კლინიკური გაიდლაინებისა თუ პროტოკოლების მომზადების თვალსაზრისით.