დასრულებული პროექტები
1999 წლის 27 აპრილს, სტრასბურგში, საქართველო ოფიციალურად აღიარეს ევროპის საბჭოს 41-ე წევრად. ხელი მოეწერა საქართველოს ევროპის საბჭოში გაწევრიანების პროტოკოლს, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპულ კონვენციასა და ევროპის კონვენციას სამრთლებრივ საკითხებში ურთიერთდახმარების შესახებ. ევროპის საბჭოში გაწევრიანების შემდეგ, საქართველომ მოახდინა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის რატიფიცირება, რითაც საქართველომ იკისრა ვალდებულება, აღიაროს და უზრუნველყოს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებათა განუხრელი დაცვა. აღნიშნული კონვენცია, საქართველოს შიდა კანონმდებლობის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს და მას შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე სავალდებულო იურიდიული ძალა გააჩნია. ამიტომაც, გაჩნდა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული მექანიზმების მცოდნე ადვოკატების საჭიროება.

ნიდერლნდების საგარო საქმეთა სამინისტროსა და ღია საზოგადოების სამართლებრივი ინსტიტუტის დაფინანსებით, ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა” 2001-2003 წლებში განახორციელა პროექტი “პრაქტიკული ტრეინინგის კურსი ადამიანის უფლებათა დამცველი ადვოკატებისათვის”. პროექტის პარტნიორები იყვნენ ,,ინტერაიტსი”(დიდი ბრიტანეთი) და ნიდერლანდების ჰელსინკის კომიტეტი.
პროექტის მიზანი: 21 ადვოკატის მომზადება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსადმი მიმართვის პროცედურულ საკითხებში.
ტრეინინგში მონაწილეობის მისაღებად, შერჩეულ იქნა 21 პრაქტიკოსი ადვოკატი, რომლებიც დაეუფლნენ ევროსასამართლოში საქმის გასაჩივრების წესსა და პროცედურულ საკითხებს.

ტრეინინგები ხუთ ეტაპად ჩატარდა. თითოეული სესიის ხანგრძლივობა 5 დღეს შეადგენდა და ეძღვნებოდა ევროპის ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციის მუხლებს:

სიცოცხლის უფლება (მე-2 მუხლი);
წამების აკრძალვა (მე-3 მუხლი);
თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება(მე-5 მუხლი);
სამართლიანი სასამართლოს უფლება (მე-6მუხლი);
პირადი და საოჯახო ცხოვრების უფლება (მე-8 მუხლი);
აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლება (მე-9 მუხლი);
გამოხატვის თავისუფლება (მე-10 მხლი);
შეკრებებისა და გაერთიანების უფლბა (მე-11-მუხლი ).

ტრეინიგებზე მოწვეულები იყვნენ უცხოელი და ქართველი ექსპერტები. ყოველი სესიის ბოლოს, ტარდებოდა იმიტირებული პროცესი, რომელსაც წარმართავდა ექსპერტებისა და მონაწილეებისაგან შემდგარი ,,სასამართლო”.

სესიების ბოლოს, გაიმართა ორი მრგვალი მაგიდა, რომელთა მიზანსაც იმის გარკვევა წარმოადგენდა, თუ რამდენად ეფექტურად იყენებდნენ ადვოკატები ტრეინინგებზე მიღებულ ცოდნას. შეხვედრებზე გამართულ დისკუსიებს ექსპერტები ხელმძღვანელობდნენ.
ეს იყო უნიკალური პროექტი, ვინაიდან აქამდე საქართველოში, პრაქტიკოს ადვოკატებს არ ჰქონიათ შესაძლობლობა, შეესწავლათ ევროსასამართლოს სპეციფიკური პროცედურა და ვრცელი ინფორმაცია მიეღოთ სასამართლოს საქმიანობაზე. ეს პროექტი უნიკალურია იმითაც, რომ მის ფარგლებში შეიქმნა ადამიანის უფლებათა დამცველი ადვოკატების ქსელი.
2008-2009 წლებში, ორგანიზაცია “კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა” განახორციელა პროექტი “დევნილი მოსახლეობის სამართლებრივი დახმარება ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში” ფონდ “ღია საზოგადოება–საქართველოს” (OSGF) ფინანსური მხარაჭერით.
პროექტის ძირითადი მიზნებს წარმოადგენდა:

საქართველოში ადამიანის უფლებათა დაცვის მდგომარეობის გაუმჯობესება;
აგვისტოს მოვლენების შედეგად, დაზარალებულ პირთა სამართლებრივი
დახმარება.

პროექტის ამოცანები იყო:

2008 წლის აგვისტოს მოვლენების შედეგად, დაზარალებულ პირთათვის კვალიფიციური სამართლებრივი დახმარების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა;
დევნილთა საქმეების დარღვევის ფაქტებზე მტკიცებულებათა შეგროვება, ევროპულ სასამართლოში გასაგზავნი საჩივრის მომზადება და შეტანა სასამართლოში;
მტკიცებულებათა ანალიზის საფუძველზე ანგარიშის მომზადება, რომელიც გახდა დევნილთა საქმეებზე მომუშავე 5 სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციის კოალიციის მიერ მომზადებული საერთო ანგარიშის შემადგენელი ნაწილი.

პროექტის ფარგლებში, ორგანიზაციის ადვოკატებმა განახორციელეს ვიზიტები ქ. თბილისსა და გორში, ასევე გორის რაიონის სოფლებში, კონფლიქტის შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის გამოსაკითხად. ჩამოართვეს ახსნა-განმარტებები, გაუწიეს კონსულტაციები, მოიპოვეს მათ ხელთ არსებული ყველა მტკიცებულება, დაუწერეს განცხადებები სხვა აუცილებელი მტკიცებულებების მოსაპოვებლად.
ზემოაღნიშნული ვიზიტებისა და რამდენიმე თვის მანძილზე დაზარალებულთა გამოკითხვის შედეგად,პროექტის ფარგლებში, შერჩეული იქნა 30 საქმე, რომელიც გაიგზავნა ევროპის სასამართლოში. აღნიშნული 30 საქმიდან, ნაწილი წარმოადგენს ინდივიდუალურ, ხოლო ნაწილი, – კოლექტიური ფორმის განაცხადს.

ეს საქმეები შეეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციითა და მისი დამატებითი ოქმებით გარანტირებული ფუნდამენტური შემდეგი უფლებების დარღვევას:

ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლით გარანტირებული სიცოცხლის უფლება;
ევროკონვენციის მე-3 მუხლით აკრძალული წამება, არაადამიანური და ღირსების შემლახავი მოპყრობა;
ევროკონვენციის მე-4 მუხლით აკრძალული მონური შრომა;
ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლით გარანტირებული თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება;
ევროკონვენციის მე-8 მუხლით დაცული პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემა;
ევროკონვენციის მე-13 მუხლით გარანტირებული სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი საშუალებების უფლება;
ევროკონვენციის მე-14 მუხლით გარანტირებული დისკრიმინაციის აკრძალვა;
ევროპული კონვენციის 1-ლი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება;
ევროკონვენციის მე-4 დამატებითი ოქმის მე-2 მუხლით გარანტირებული თავისუფალი მიმოსვლის უფლება.

2006 წლის 1 ნოემბრიდან “კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა” არასამთავრობო ორგანიზაცია “თანადგომასთან“ ერთად, საქართველოში ეუთოს მისიის ფინანსური მხარდაჭერით, განახორციელა პროექტი – ტრეფიკინგის მსხვერპლთა იდენტიფიკაციისა და დახმარების ხელშეწყობა საქართველოში (განსაკუთრებით აჭარის რეგიონში).

პროექტის მიზნებია:

მოახდინოს ტრეფიკინგის მსხვერპლთათვის მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობისა და ადამიანით მოვაჭრეთა მიმართ ეფექტური სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელების ხელისშემშლელი გარემოებების ანალიზი;
ხელი შეუწყოს მსხვერპლთა იდენტიფიკაციას და დახმარებას ადგილობრივი რეფერალური მექანიზმის განვითარების გზით;
მოახდინოს მსხვერპლთა ცნობიერების ამაღლება მათი უფლებების შესახებ და გახადოს მართლმსაჯულება მათთვის უფრო ხელმისაწვდომი;
გააძლიეროს ტრეფიკინგის საკითხებზე მომუშავე არასამთავრობო და სამთავრობო ორგანოების თანამშრომლობა როგორც საქართველოში, ისე მეზობელ ქვეყნებში, მსხვერპლთა იდენტიფიკაციისა და დახმარების მიზნით.

პროექტის ძირითადი ამოცანები იყო:

1. იურიდიული დახმარებისა და კონსულტაციების გაწევა ტრეფიკინგის სავარაუდო და იდენტიფიცირებულ მსხვერპლთათვის;
2. საქართველოში ტრეფიკინგის მსხვერპლთათვის მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის ხელისშემშლელი გარემოებების ანალიზი, მსხვერპლთათვის მათ უფლებებთან დაკავშირებით, ცნობიერების ამაღლებისა და მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების სტრატეგიის შემუშავება (აჭარის რეგიონზე ყურადღების გამახვილებით). ამოცანა შეიძლება განხორციელებულ იქნას ასევე მსხვერპლთა, მათ შორის საზღვარგარეთიდან დაბრუნებულთა, გამოცდილების გაზიარებით;
3. მრგვალი მაგიდის ორგანიზება სამთავრობო და არასამთავრობო სტრუქტურებისთვის მიღებული შედეგების გასაცნობად და მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის დამაბრკოლებელი გარემოებების განსახილველად.
2006 წლის 1 ივნისიდან ორგანიზაცია ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლი”პარტნიორ ორგანიზაცია ,,ასოციაცია მწვანე ალტერნატივასთან” ერთად, მონაწილეობდა პროექტში ,,საზოგადოების მიმართ ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებების გაზრდა და კანონის უზენაესობის ხელშეწყობა საქართველოში”. პროექტი დაფინანსებულია ფონდ ,,ღია საზოგადოების ინსტიტუტის” მიერ.

პროექტი მიზნად ისახავს ბუნებრივი რესურსების მოპოვების შედეგად დაზარალებული მოსახლეობის უფლებების დაცვასა და,,სახელმწიფოს ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის ანალიზის მომზადებას, საკონსტიტუციო სარჩელების ინიცირებას და მიმდინარე პრივატიზების პროცესის კვლევას.

პროექტის ფარგლებში განხორციელდა სხვადასხვა ღონისძებები, კერძოდ:

ორდღიანი ვიზიტი ჭიათურაში, რომელიც მიზნად ისახავდა ს/ს ,,ჭიათურმანგანუმის” მიერ ბუნებრივი წიაღისეულის მოპოვების შედეგად დაზარალებულ მოსახლეობასთან შეხვედრასა და იურიდიული კონსულტაციების გაწევას. ადვოკატები გაეცნენ იქ არსებულ პრობლემატიკას. ვიზიტმა ცხადყო, რომ წიაღისეულის მოპოვების შედეგად, არაერთი ოჯახია დაზარალებული;
მომზადდა ბროშურა სახელწოდებით ,,იცოდეთ თქვენი უფლებები თუ განიცადეთ მატერიალური ზიანი წიაღისეულის მოპოვების შედეგად”, რომელშიც პოპულარულ ენაზეგანმარტებულია კანონი და მითითებულია იმ საშუალებებზე, რომელთა დახმარებითაც მოსახლეობამ უნდა დაიცვას საკუთარი უფლებები.
ვიზიტი ბოლნისში, რომლის ფარგლებშიც ჩატარდა კვლევა და შესწავლილ იქნა, თუ რამდენად არის დაცული კონკრეტულ რეგიონში ადამიანთა უფლებანი წიაღისეულისმოპოვების პროცესში.

გარდა ზემოთ აღწერილი აქტივობებისა, პროექტის ფარგლებში მიმდინარეობდა აქტიური მუშაობა პრივატიზების პროცესთან დაკავშირებული კანონმდებლობის ანალიზზე.
2006 წლის მაისიდან ,,ბრიტანეთის საბჭომ” ევროკავშირის დაფინანსებით, განახორციელა პროექტი ,,პროკურატურის რეფორმის მხარდამჭერი პროექტი (II ფაზა). პროექტის პარტნიორები არიან ,,ბრიტანეთის საბჭო”, ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლი” და ,,ალტაირ ასესორის”.
პროექტის ძირითადი ამოცანა იყო მენეჯმენტის სფეროს ხელშეწყობით, საინფორმაციო ტექნოლოგიების და ინსტიტუციონალური მართვის გაუმჯობესების გზით, არსებითი წვლილის შეტანა პროკურატურის სისტემის რეფორმირების პროცესში: ინფორმაციულ-ტექნოლოგიური მენეჯმენტის ხარისხის ზრდა-განვითარება; არსებული ტრეინინგ ცენტრის გაფართოება; მენეჯმენტის გაძლიერების გზით, ორგანიზაციული უნარის გაუმჯობესება.
პროექტის ფარგლებში ჩამოყალიბდა ტექნიკური და საორგანიზაციო კომიტეტები, რომელთა საქმიანობაც უშუალოდ დაკავშირებული იქნება პროექტის იმპლემენტაციასთან.
პროექტი შედგება სამი კომპონენტისაგან: მართვისა და კომუნიკაციების სისტემების განვითარება; ადამიანური რესურსების განვითარება; სტრუქტურული და ინსტიტუციონალური რეფორმა.
ორგანიზაცია ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლი” პროექტის ფარგლებში განახორციელა შემდეგი აქტივობები: ტრეინინგის მოდულების განვითარებაში მონაწილეობა და ტრეინინგის ფასილიტატორობა. კერძოდ, სრულყოფილი გამოძიების წარმოება და სტანდარტების დანერგვა, მოწმეებთან მოპყრობა, მტკიცებულებათა მოპოვებისა და აღმოჩენის წესები.
პროექტი მოიცავდა თბილისსა და საქართველოს სხვა რეგიონებსაც.