4 აპრილს, 11:00 საათზე კონსტიტუციის 42- მუხლმა პრესკონფერენცია გამართა პატიმრის წამებისა და ცემის შესახებ.

შემთხვევა 22 მარტს მდინარე ალაზანზე მოხდა. თორნიკე ტურიაშვილი და უჩა ილაშვილი მდინარის აკრძალულ ტერიტორიაზე ნავით თევზაობდნენ, როდესაც მათ გარემოს დაცვის ინსპექციის თანამშრომელმა ბესიკ შუბითიძემ ცეცხლი გაუხსნა.

მოგვიანებით მოთევზავეები დააკევეს. თორნიკე ტურიაშვილს დაკავებისას 5 ცეცხლნასროლი დაზიანება ჰქონდა მიღებული. ამ ფაქტის მიჩქმალვის მიზნით გარემოს დაცვის ინსპექციის თანამშრომლება ბრაკონიერს დააბრალეს პირველად ცეცხლის გახსნა. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ არცერთ გამომძიებელს არ დაუსვამს კითხვა, თუ რატომ ჰქონდა დაკავებულს ტყვიების უმეტესობა ზურგის არეში მოხვედრილი.

მეორე დაკავებულ უჩა ილაშვილს პოლიციელები მთელი ღამის განმავლობაში ცემით აიძულებდნენ მიეცა მეგობრის საწინააღმდეგო ჩვენება. უშედეგო მცდელობის შემდეგ მას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის 173- მუხლით შეუდგინეს დაკავების ოქმი და ყვარელის დროებითი განთავსების იზოლატორში გადაიყვანეს. სწორედ, დროებითი განთავსების იზოლატორის თანამშრომლების დროული რეაგირების შედეგად დაფიქსირდა სხვადასხვა დაზიანებები ილაშვილს სხეულზე. მოგვიანებით დაკავებულები სასამართლომ გაფრთხილების საფუძველზე გაათავისუფლა.

26 მარტს უჩა ილაშვილი ხელმეორედ დააკავეს განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის შეუტყობინებლობის ბრალდებით და აღკვეთის ღონისძიებად პატიმრობა მოითხოვეს. უჩა ილაშვილი ამჟამად გირაოთია გათავისუფლებული.

პრესკონფერენციაზე დასახელდა კონკრეტული მაღალჩინოსანი პოლიციელების ვინაობა, რომელთაც ეს უკანონო ქმედებები ჩაიდინეს. ამასთანავე წარმოდგენილი იყო სხეულის დაზიანებების ამსახველი ოფიციალური დოკუმენტებიც.

ორგანიზაცია ,,კონსტიტუციის 42- მუხლი’’ მოუწოდებს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას უზრუნველყოს მომხდარის დროული და ეფექტიანი გამოძიება, გამოძიების დასრულებამდე კი თანამდებობიდან გათავისუფლდნენ ის პოლიციელები და გარემოს დაცვის თანამშრომელები, რომელთაც შესაძლოა ხელი შეუშალონ ობიექტურ გამოძიებას და კიდევ ჩაიდინონ მსგავსი დანაშაული.

პოლიციელების მიერ ნაცემი პირის ინტერესებს "კონსტიტუციის 42- მუხლის იურისტი არჩილ ჩოფიკაშვილი იცავს.


„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ეხმიანება 31 მარტს, ჭავჭავაძის #5-ში დაღუპული ორი მუშის გარდაცვალების ფაქტს და ამ ფაქტთან დაკავშირებით,  2019 წლის 1 აპრილს, შემთხვევის ადგილას აქტივისტების მიერ გამართულ მშვიდობიან აქციას და მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ ვერ მოახერხა შეკრებილი ადამიანიების ფუნდამენტური უფლებების რეალიზება.

დასაქმების ადგილას მუშათა გარდაცვალების ფაქტი წლებია სახელმწიფოს მხრიდან სათანადო ყურადღების მიღმა რჩება; საფრთხის შეცველ სამუშაოზე ადმიანების სიცოცხლე და ჯანმრთელობა დაუცველი და სარისკოა, დაღუპული და დაშავებული მუშების რიცხვი კი საგანგაშო.[1] პრობლემად რჩება დასაქმების ადგილზე მომხდარი გარდაცვალებისა და ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევების ეფექტურად გამოძიება, შესაბამისი კვალიფიკაცია და პასუხისმგებელ პირთა დაუსჯელობა.[2] სახელმწიფოს შრომითი პოლიტიკა მინიმალური დაცვის გარეშე ტოვებს სოციალურად ყველაზე დაუცველ ფენას, რომელიც ფიზიკური შრომით მოიპოვებს საარსებო წყაროს.  

სახელმწიფოს შრომითი პოლიტიკის გასაკრიტიკებლად გამართული გუშინდელი მანიფესტაცია, რომლის მშვიდობიანი სახით ჩატარება პოლიციას უნდა უზრუნველეყო, 6 პირის დაკავებით დასრულდა. აქტივისტები, რომლებიც გარდაცვლილებისათვის სოლიდარობის გამოხატვის მიზნით ჭავჭავაძის ქუჩის დაკავებას ცდილობდნენ, საზოგადოებრივი წესრიგისა და პოლიციელის კანონიერი მოთხოვნის დაუმორჩილებლობისთვის არაპროპორციული ძალის გამოყენებით დააკავეს.

უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და  ამ მიზნით გამოხატული სამოქალაქო პროტესტი საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებებია, რომელთა ხელყოფამ შეიძლება სერიოზულად დააზარალოს სახელმწიფოს დემოკრატიულობის ხარისხი. ამიტომ, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ მოუწოდებს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს:

·        უმოკლეს ვადებში იქნას ყველა ზომა მიღებული შრომითი ინსპექციის სწრაფი და ეფექტური ამოქმედებისათვის

·        შეფასდეს და გადაისინჯოს პრევენციის სახელმწიფო პოლიტიკის არსებული სხვა მექანიზმების ეფექტიანობა

·        დროეულად და ეფექტურად იქნას გამოძიებული ჭავჭავაძის N5-ში მომხდარი შემთხვევა, შესაბამისი კვალიფიკაცია მიეცეს ორი ადამიანის გარდაცვალების ფაქტს და დადგეს დამნაშავე პირთა პასუხისმგებლობა

·        სახელმწიფო ორგანოებმა პატივი სცენ და უზრუნველყონ პროტესტის მშვიდობიანი გამოხატვის კონსტიტუციით დაცული უფლება

·        საერთო სასამართლოებმა უზრუნველყონ აქციაზე დაკავებული 6 პირის საქმის სრული და ყოველმხრივი განხილვა, საქართველოს კონსტიტუციითა და ევროპული კონვენციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს ყველა პრინციპის დაცვით.



[1] საქართველოს სახალხო დამცველის ანგარიშის თანახმად, 2018 წელს წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევების შედეგად დაიღუპა 59 და დაშავდა 199 ადამიანი. ანგარიში ხელმისაწვდომია http://www.ombudsman.ge/res/docs/2019033019563052300.pdf?fbclid=IwAR1VRwsh2AXgdoGLwlnQaPBpXxzX399LL1MrCZDYCqei-l1XuLO1OlgrKhU

[2] წარმოებაში მომხდარ უბედურ შემთხვევებთან დაკავშირებით საქალაქო და რაიონულმა სასამართლოებმა მხოლოდ 35 საქმე განიხილეს და მათგან რეალური სასჯელის სახედ თავისუფლების აღკვეთა მხოლოდ 2 შემთხვევაში განისაზღვრა. წყარო: სახალხო დამცველის 2018 წლის საპარლამენტო ანგარიში.


შეშფოთებას იწვევს 
სანდრო გირგვლიანის საქმის განმხილველი მოსამართლის ლევან მურუსიძის განცხადება, რომ ის კანონის ფარგლებში ვერ შეძლებდა აღნიშნულ საქმეზე განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღებას. გვსურს აღვნიშნოთ სხვა ალტერნატივებთან ერთად ლევან მურუსიძეს შეეძლო გამოეყენებინა 2007 წელს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 50-ე მუხლი, რომელიც ადგენდა შემდეგს:

1. სასამართლოს სათანადო საფუძვლის არსებობისას გამოაქვს კერძო განჩინება (დადგენილება), რომლითაც სახელმწიფო ორგანოს, საზოგადოებრივი ორგანიზაციის, პოლიტიკური გაერთიანების ან თანამდებობის პირის ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ კანონის დარღვევის ფაქტზე, დანაშაულის ჩადენის მიზეზსა და ხელშეწყობ პირობებზე, რომლებიც საჭიროებს სათანადო ზომების მიღებას.

2. კერძო განჩინება (დადგენილება) შეიძლება აგრეთვე გამოიტანოს სასამართლომ მოქალაქეთა უფლებების დარღვევისა თუ კანონის სხვა დარღვევათა გამოვლენისას, რომლებიც დაშვებული იყო წინასწარი გამოძიების ან ქვემდგომი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას.

 

სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით ამ გადაწყვეტილების მიღება არ საჭიროებდა მხარის შუამდგომლობას და სასამართლოს მისი მიღება შეეძლო საკუთარი ინიციატივით. შესაბამისად, ყველა ის შეშფოთება, რომელიც გამოხატა ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ გირგვლიანის საქმეში არსებული დარღვევების გამო ლევან მურუსიძეს კერძო განჩინების სახით დაეფიქსირებინა, რაც მან  არ გააკეთა. აქედან გამომდინარე, მისი მტკიცება რომ ის ვერ შეძლებდა საქმეში არსებულ დარღვევებზე სამართლებრივ რეაგირებას (ასევე ამ მიზეზის გამო) საფუძველს მოკლებულია. 

კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მიერ მომზადებული კვლევა კერძო და საჯარო სექტორში შშმ პირთა დასაქმების ხელისშემშლელი ფაქტორების შესახებ. კვლევა მომზადდა ფრიდრიხ ებერტის ფონდის მხარდაჭერით.

შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა შრომა დამსაქმებელთა თვალთახედვით

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ინდივიდუალური საჩივრების საფუძველზე გაერთიანებულ საქმეზე „ბერძენიშვილი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ დღეს, 26 მარტს მიღებული გადაწყვეტილებით, რუსეთის ფედერაციას, საქართველოს მოქალაქეების სასარგებლოდ დააკისრა კომპენსაციის გადახდა. საქმე შეეხება რუსეთის ფედერაციის მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დარღვევას საქართველოს მოქალაქეების მიმართ, რომლებიც დაექვემდებარნენ დაკავების, დაპატიმრების და რუსეთის ფედერაციიდან გამოძევების ადმინისტრაციულ პრაქტიკას 2006 წლის ოქტომბრიდან 2007 წლის იანვრამდე პერიოდში.

ააიპ კონსტიტუციის 42- მუხლი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში რუსეთის ფედერაციიდან იძულებით დეპორტირებული 7 დაზარალებული პირის ინტერესებს წარმოადგენდა. 2016 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ევროპულმა სასამართლომ გააერთიანა აღნიშნული საჩივრები ერთ ჯგუფად საქმეში „ბერძენიშვილი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (no. 14594/07, 14597/07, 14976/07, 14978/07, 15221/07, 16369/07 and 16706/07) და დაადგინა კონვენციით დაცული სხვადასხვა უფლების დარღვევა, თუმცა, დაზარალებულთა სამართლიანი დაკმაყოფილების საკითხი ღიად დატოვა, სახელმწიფოთა შორის დავის გადაწყვეტამდე.

სახელმწიფოთაშორის დავაზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“, კოლექტიურად გამოძევებული საქართველოს მოქალაქეების მიმართ კომპენსაციის გადახდის საკითხი გადაწყდა 2019 წლის იანვარში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებით (იხ. ორგანიზაციის განცხადება). რუსეთის ფედერაციას არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 10 000 000 ევროს გადახდის ვალდებულება. სახელმწიფოთაშორის დავაზე კომპენსაციის გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ ევროპულმა სასამართლომ ასევე იმსჯელა და გადაწყვეტილება გამოიტანა ინდივიდუალურ საქმეებზე მომჩივნების სამართლიანი დაკმაყოფილების (კომპენსაციის) შესახებ.

კომპენსაციის ოდენობა განისაზღვრა ინდივიდუალურ შემთხვევებში დარღვევის ხასიათის და სიმძიმიდან გამომდინარე, თუმცა ევროპულმა სასამართლომ გაიზიარა სახელმწიფოთაშორის დავაზე დიდი პალატის მიერ დადგენილი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის პრინციპი:

·        იმ მომჩივნებისთვის რომელთა მიმართაც ადგილი ჰქონდა მხოლოდ კონვენციის მე-4 დამატებითი ოქმის მე-4 მუხლის დარღვევას (უცხოელთა კოლექტიური გაძევების აკრძალვა) კომპენსაცია განისაზღვრა 2 000 ევროს ოდენობით (ორგანიზაციის დაცვის ქვეშ მყოფი 2 მომჩივანი)

·        იმ მომჩივნებისთვის, რომელთა მიმართაც ასევე ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის (თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება; სამართლებრივი დაცვის საშუალების არარსებობა) და კონვენციის მე-3 მუხლის (წამების აკრძალვა) დარღვევებს, კომპენსაციის ოდენობა განისაზღვრა 10 000 ევროდან 15 000 ევრომდე, მომჩივნების დაკავების პერიოდის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით (ორგანიზაციის დაცვის ქვეშ მყოფი 5 მომჩივანი)

ამავე გადაწყვეტილებით, ევროპულმა სასამართლომ არ დაადგინა უცხოელთა კოლექტიური გაძევების აკრძალვის პრინციპის დარღვევა იმ მომჩივანთა მიმართ, რომლებმაც საკუთარი ნებით დატოვეს რუსეთის ფედერაცია და მათ მიმართ არ ყოფილა რუსეთის სასამართლოს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს ოფიციალური გადაწყვეტილება გაძევების შესახებ. ასევე, სასამართლომ არ დაადგინა უცხოელთა გაძევებასთან დაკავშირებული პროცედურული გარანტიების (მე-7 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი) დარღვევა იმ მომჩივანთა მიმართ, რომლებიც არაკანონიერად ცხოვრობდნენ რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე.

ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შევა გადაწყვეტილების გამოტანიდან სამი თვის გასვლის შემდეგ, თუ აღნიშნულ ვადაში მხარეები არ მოითხოვენ საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემას. რუსეთის ფედერაციას კომპენსაციების გადახდის ვალდებულება ეკისრება გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან სამი თვის განმავლობაში. თავის მხრივ, რუსეთის ფედერაციის მიერ ამ ვალდებულების შესრულებას ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტი ზედამხედველობს.


ვის: ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის სამართლის მეშვეობით (ვენეციის კომისია)

ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტების და ადამიანის უფლებების ბიურო (OSCE/ODIHR)

 

1. შესავალი

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის“ სახელით (შემდგომში „კოალიცია“), მოგმართავთ საკანონმდებლო ცვლილებებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება საქართველოს ორგანულ კანონს საერთო სასამართლოების შესახებ (შემდგომში „კანონპროექტი“), საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტსა და საქართველოს კანონს საჯარო სამსახურში ინტერესთა კონფლიქტის და კორუფციის შესახებ და მიზნად ისახავს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის წესის განსაზღვრას. კოალიცია აერთიანებს 39 არასამთავრობო ორგანიზაციას. კოალიციის მიზანია ადამიანის უფლებების სფეროში მოღვაწე ორგანიზაციების, პროფესიული და ბიზნეს ასოციაციებისა და მედიის წარმომადგენლების ძალისხმევის გაერთიანება დამოუკიდებელი, გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული მართლმსაჯულების სისტემის შესაქმნელად. კოალიცია 2011 წლიდან მოყოლებული აქტიურიადა საუბრობს საქართველოს მართლმსაჯულების წინაშე არსებულ ფუნდამენტურ გამოწვევებზე,  რაც გვაძლევს უნიკალურ შესაძლებლობას თვალი ვადევნოთ და შევაფასოთ საქართველოს მთავრობის მიერ განხორციელებული რეფორმები. შესაძლებლობა

კოალიცია ხაზგასმით აცხადებს, რომ საქართველოს სასამართლო სისტემა იმყოფება მწვავე კრიზისში, რაც გამოწვეულია წლების განმავლობაში წარუმატებლად განხორციელებული რეფორმის ტალღებით, რაც თავის მხრივ აძლიერებს ეჭვს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო (შემდგომში „საბჭო“) იმართება გავლენიან მოსამართლეთა ჯგუფის მიერ, რომელიც მიკერძოებულად და დაუსაბუთებლად ნიშნავს მოსამართლეებს. ეს კრიზისი გამწვავდა 2018 წლის დეკემბერში, როდესაც საბჭომ პარლამენტს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატები წარუდგინა ყოველგვარი შერჩევის პროცედურის ან შერჩევის პროცესის გამჭვირვალობის გარეშე. საზოგადოების აღშფოთების, საპროტესტო  გამოსვლებისა და პეტიციების ფონზე,  ეს პროცესი შეჩერდა და მმართველმა პარტიამ აიღო საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებების მოემზადების ვალდებულება.

კოალიციას სურს, თქვენი ყურადღება გაამახვილოს მდგომარეობის სიმწვავეზე. წერილობითი მოსაზრებები, ეფუძნება ჩვენ მრავალწლიან გამოცდილებას, საბჭოს გადაწყვეტილების მიღების პროცესისა და მართლმსაჯულების რეფორმის მრავალი ტალღის დაკვირვებასა და ანალიზს.[1] ამ მომართვის მიზანია, გააცნოს ვენეციის კომისიას ის ზოგადი კონტექსტი, რომლის ფარგლებშიც უნდა მოხდეს წარმოდგენილი საკანონმდებლო ცვლილებების შეფასება და შესთავაზოს იმ კონკრეტული საფრთხეების დეტალური განმარტება, რომლებსაც პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ ინიცირებული კანონპროექტი ქმნის.

2. არსებული მდგომარეობის (კონტექსტის) აღწერა

2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ხელისუფლებაში მოვიდა ახალი მთავრობა, რომელმაც განაცხადა, რომ განსაკუთრებულ აქცენტს გააკეთებდა სასამართლოს გათავისუფლებაზე პოლიტიკური გავლენებისგან და მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფაზე. აქედან გამომდინარე, საქართველოს მთავრობამ აღიარა, რომ სასამართლო ხელისუფლებაში ფუნდამენტური პრობლემები არსებობდა და აუცილებელი იყო ძირეული რეფორმების გატარება.

რეფორმების განხორციელების პროცესში აშკარა გახდა, რომ მთავრობამ ვერ გამოავლინა ძლიერი პოლიტიკური ნება ხელშესახები და თანმიმდევრული ცვლილებების მოსატანად. რეფორმის ე.წ. სამი ტალღის ფარგლებში გატარებულმა ღონისძიებებმა ვერ შექმნა ძლიერი და დამოუკიდებელი სასამართლო ხელისუფლება. დამოუკიდებელი სასამართლო ხელისუფლების ჩამოყალიბებისთვის მნიშვნელოვან დაბრკოლებას წარმოადგენს გაბატონებული მოსამართლეების ჯგუფი, რომლის წევრებსაც მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული თანანმდებობები უკავიათ სასამართლო სისტემაში. ამ ჯგუფის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები თვითნებურია და ისინი თანამდებობებს იყენებენ სისტემაში საკუთარი გავლენის გასაძლიერებლად.

ამ წარუმატებლობის ფონზე,  2017 წლის საკონსტიტუციო რეფორმის ფარგლებში, მნიშვნელოვნად შეიცვალა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის წესი. კერძოდ, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებს ასახელებს არა საქართველოს პრეზიდენტი, არამედ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო.

2017 წლის მაისში კოალიციამ ვენეციის კომისიას, სასამართლო ხელისუფლების შესახებ კონსტიტუციის ნორმებთან დაკავშირებით, მოსაზრება  წარუდგინა. კოალიციამ გააკრიტიკა რამდენიმე ცვლილება, მათ შორის,  უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის პროცედურაც [2] კოალიცია თვლიდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსთვის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების დასახელების ექსკლუზიური უფლებამოსილების მინიჭება, ზიანს მოუტანდა სასამართლო სისტემის განვითარებას, რადგან საბჭო (მათ შორის, საბჭოს წევრობის და საქმიანობის მარეგულირებელი ნორმები) არ აკმაყოფილებდა ვენეციის კომისიისა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ დადგენილ დამოუკიდებლობის, გამჭვირვალობის და ეფექტურობის სტანდარტებს.

კოალიცია მიიჩნევდა, რომ საქართველოში არსებული კონტექსტის გათვალისწინებით,იუსტიციის საბჭოსთვის მოსამართლეობის კანდიდატების დასახელების უფლებამოსილების გადაცემით ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების მიზანი - სასაამართლოს დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფა - ვერ მიიღწეოდა. უფრო პირიქით, ეს კიდევ უფრო გაამყარებდა საბჭოს ხელში კონცენტრირებულ ისედაც ფართო და უკონტროლო ძალაუფლებას და საბჭოს წარსული გამოცდილების გათვალისწინებით, წარმოდგენილი ცვლილება ვერ უზრუნველყოფდა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის მაღალი სტატუსის შესაფერისი კანდიდატების შერჩევას. 

2018 წლის 16 დეკემბერს კონსტიტუციური ცვლილებები ძალაში შევიდა. თუმცა, მოქმედი  კანონმდებლობა ვერ უზრუნველყდა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის და თავმჯდომარის თანამდებობებზე დასანიშნი კანდიდატების შერჩევის და წარდგენის გამჭვირვალე პროცედურას.  

2018 წლის 24 დეკემბერს, კონსტიტუციის ცვლილებების ამოქმედებიდან ერთი კვირის თავზე, იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ პარლამენტს წარუდგინა კანდიდატთა სია, რომელიც დახურულ კარს მიღმა,  რამდენიმე მოსამართლის მიერ იყო შედგენილი. კანდიდატების შერცევა ყოველგვარი პროცედურის გარეშე მოხდა. შედეგად, დასახელებული კანდიდატების უმრავლესობას წარმოადგენდნენ მოსამართლეები, რომელთა გადაწყვეტილებებსაც საზოგადოება უკანონოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნევდა.

ყველა დასახელებული კანდიდატი იყო მოქმედი მოსამართლე, ხოლო ორი მათგანი - იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მოსამართლე წევრი. ეს ფაქტი ცხადად მიუთითებს, რომ საბჭოს წევრებმა პირადი ინტერესებისთვის, ბოროტად გამოიყენეს მათი მაღალი თანამდებობა. გაუგებარია, რა კრიტერიუმებით შეირჩნენ ეს მოსამართლეები ან/და რატომ გამოირიცხა სხვა დაინტერესებული პირების თანასწორად მონაწილეობა სამართლიან, ღია და გამჭვირვალე კონკურსში.

შედეგად, ათივე კანდიდატი საბჭოს 11 წევრის მიერ იქნა დასახელებული. ამასთან, საბჭოს დანარჩენმა წევრებმა, არაფერი იცოდნენ კენჭისყრაზე წარდგენილი კანდიდატების შესახებ. არ მომხდარა ამ კანდიდატების ბიოგრაფიების განხილვა ისევე, როგორც ეს ათი მოსამართლე თვითნებურად გამოარჩიეს დანარჩენი მოსამართლეებისგან.  ეს გარემოება მიუთითებს კორუფციის და ფავორიტიზმის მაღალ ალბათობაზე.

შესაბამისად, 2018 წლის დეკემბერში კანდიდატების დასახელების პროცესმა ცხადყო, რომ მოსამართლეთა გაბატონებული ჯგუფი, მიზნად ისახავდა, სასამართლო სისტემაზე სრული კონტროლის ხელში აღების გზით, საკუთარი გავლენის დამყარებას სასამართლო ხელისუფლების უმაღლეს ინსტანციაზე.

2018 წლის 26 დეკემბერს, სხვადასხვა საზოგადოებრივი ჯგუფის პროტესტის შედეგად, პარლამენტის თავმჯდომარემ პროცესი პარლამენტის საგაზაფხულო სესიისთვის გადადო. მოგვიანებით ყველა ზემოაღნიშნულმა მოსამართლეობის კანდიდატმა საკუთარი კანდიდატურა უკან გაიწვია.

2019 წლის იანვარში სამუშაო ჯგუფმა პარლამენტის თავმჯომარის ხელმძღვანელობით დაიწყო უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის წესის შესახებ კანონპროექტის შემუშავება. მაგრამ აშკარა გახდა, რომ კანონპროექტის მომზადება მიზნად არ ისახავდა მნიშვნელოვანი ცვლილებების მოტანას და მისი ერთადერთი დანიშნულება პროცესის კოსმეტიკური შელამაზება იყო.  

ამასთანავე, სამუშაო ჯგუფში არ იყვნენ სამართლიანად წარმოდგენილი სხვადასხვა პროფესიული და დაინტერესებული წრეები. ჯგუფის წევრების უმრავლესობას  ისევ იუსტიციის საბჭოს ის წევრები და მოსამართლეები შეადგენდნენ, რომლებიც პირდაპირ იყვნენ დაინტერესებული ამ სიის დაჩქარებული წესით განხილვით და დამტკიცებით. პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ ჩატარებული შეხვედრის არადემოკრატიული ფორმატი და დღის წესრიგი სხვადასხვა დაინტერესებული მხარის მიერ იქნა გაპროტესტებული.

კრიტიკის ფონზე სამუშაო ჯგუფის ფორმატმა მცირედი ცვლილებები განიცადა, მაგრამ ცხადი იყო, რომ კანონპროექტის შემუშავების პროცესი ემსახურებოდა გავლენიანი მოსამართლეების ჯგუფის ინტერესებს, ხოლო მმართველი პარტია ამ ჯგუფს უპირობო მხარდაჭერას უცხადებდა. შედეგად, არსებული კანონპროექტიც მიზნად ისახავს სასამართლო ხელისუფლებაში გაბატონებული ჯგუფის გავლენის გაძლიერებას და პირდაპირ მორგებულია ამ ჯგუფის საჭიროებებზე.  

3. ანალიზი

3.1. უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის მოთხოვნები

კანონპროექტის თანახმად, პირი ჩაითვლება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატად, თუ ის არის მოქმედი მოსამართლე, ყოფილი მოსამართლე ან ადვოკატი, რომელსაც აქვს გამორჩეული კვალიფიკაცია, არანაკლებ 5 წლიანი პროფესიული საქმიანობის გამოცდილება და ჩაბარებული აქვს ან გეგმავს მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარებას. ამდენად, კონკურსი შეზღუდულია იმ კანდიდატებით, რომლებსაც უკვე ჩაბარებული აქვთ მოსამართლეობის გამოცდა ან აპირებენ მის ჩაბარებას ვაკანსიაზე განაცხადის შეტანიდან 1 თვის ვადაში[3]

მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდა ორი ნაწილისგან შედგება: ა) ტესტური ტიპის გამოცდა და ბ) წერილობითი დავალება.[4] ამასთან, ეს გამოცდა წინაპირობაა ქვედა ინსტანციის (პირველი ინსტანციის და სააპელაციო) სასამართლოებში მოსამართლეების გამწესებისთვის. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ გამოცდის ჩაბარების მოთხოვნა მანამდე არასოდეს შეხებია უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს.  

ვენეციის კომისიის სტანდარტების მიხედვით, ინსტიტუციური წესები იმგვარად უნდა შემუშავდეს, რომ უზრუნველყოფდეს მაღალი კვალიფიკაციის მქონე და პიროვნულად სანდო მოსამართლეების შერჩევას.[5] გარდა ამისა, რაც შეეხება უშუალოდ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს, ვენეციის კომისია მიიჩნევს, რომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, სისტემა გაიხსნას ანალიტიკურად მოაზროვნე ადამიანებისთვის, რომლებსაც ექნებათ კანონის ინტერპრეტაციის რთული და მნიშვნელოვანი უნარები. შესაბამისად, საკასაციო ინსტაციის სასამართლოსთვის სასურველი და სასარგებლო შენაძენი იქნება სხვადასხვა სამართლებრივი გამოცდილების მქონე ადამიანების შემოყვანა სასამართლო სისტემის გარედან, როგორიცაა სამართლის პროფესორები, ყოფილი ადვოკატები და ყოფილი პროკურორები.[6] ამასთანავე, გამოცდა არ არის და არც უნდა იყოს კანდიდატების შეფასების ერთადერთი საშუალება, არამედ მათი შერჩევისას მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული პირადი თვისებები, კომუნიკაციის უნარები და სხვა უნარები.[7] დაბოლოს, ევროპელ მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს #1 (2001) დასკვნის თანახმად, „ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც ეხება მოსამართლის დანიშვნას ან კარიერას, უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ კრიტერიუმებს...“

კოალიცია მიიჩნევს, რომ სამოსამართლო გამოცდა არ უნდა განვიხილოთ, როგორც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატისთვის წაყენებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნა. გამოცდა არ შეიძლება იყოს კანდიდატის კვალიფიკაციის დადგენის ერთადერთი საშუალება. კანდიდატები უნდა შეფასდნენ იმის მათი სუფთა პროფესიული წარსულითა და დადასტურებული კომპეტენცით, რაც უნდა დადგინდეს მიუკერძოებელი და გამჭვირვალე შერჩევის პროცედურების შედეგად.

ამასთანავე, საქართველოს სასამართლო სისტემაში განვითარებული მოვლენების გათვალისწინებით (კანდიდატების წარდგენა 2018 წლის დეკემბერში, რაზედაც ზემოთ იყო საუბარი), სასამართლო სისტემის გარედან მოსული კანდიდატებისთვის მოსამართლეთა გამოცდის ჩაბარების მოთხოვნა, მიზნად ისახავს სხვადასხვა სამართლებრივი გამოცდილების მქონე მაღალპროფესიონალი კანდიდატების დაბლოკვას. ამ შემთხვევაში, საქართველოს კანონმდებელი ცდილობს არაგონივრული დაბრკოლებების დაწესებას კანდიდატებისთვის ვითომდა მათი კომპეტენციის და კვალიფიკაციის შემოწმების მოტივით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კოალიცია მიიჩნევს, რომ მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდა, როგორც სავალდებულო კრიტერიუმი, უნდა გაუქმდეს. აშკარაა, რომ ამით კანონპროექტი ქმნის დამატებით დაბრკოლებას, რომელიც განსაკუთრებით შეუშლის ხელს იმ ადამიანების დანიშვნას უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე, რომლებსაც არ აქვთ სამოსამართლო გამოცდილება.

3.2. ინტერესთა კონფლიქტი

კანონპროექტის თანახმად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრს უფლება აქვს, იყოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატი და მონაწილეობა მიიღოს კონკურსში. წარმოდგენილი საკანონმდებლო ცვლილება საბჭოს წევრს არ აძლევს საკუთარი თავის სასარგებლოდ ხმის მიცემის უფლებას, მაგრამ მას შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს სხვა კანიდატების (კონკურენტების) ხმის მიცემის პროცესში, გაეცნოს კანდიდატთან დაკავშირებულ ყველა ინფორმაციას, მონაწილეობა მიიღოს შეფასების პროცესში და ამასთანავე ჩაატაროს გასაუბრებები.

მრავალი ევროპული ქვეყნის მსგავსად საქართველომაც ნეიტრალური იუსტიციის უმაღლესი საბჭო სწორედ იმიტომ შემოიტანა თავისი სამართლის სისტემაში, რომ დაეცვა და გაეძლიერებინა სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობა. [8] სამოსამართლო საბჭოს როლს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მოსამართლეთა დანიშვნის პროცესში. ამიტომ აუცილებელია, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები იყვნენ ნეიტრალურები, დამოუკიდებელები და მიუკერძოებლები. იმის ხაზგასასმელად, თუ რაოდენ დიდი მნიშვნელობა აქვს ასეთი საბჭოს წევრობას, ვენეციის კომისიამ ისიც კი გამოიკვლია, თუ რა  დრო უნდა დაუთმოს ასეთი ორგანოს წევრმა საბჭოს საქმიანობას იმისათვის, რომ საბჭომ ნორმალურად და სათანადოდ შეასრულოს თავისი ფუნქციები. [9]

კოალიცია მიიჩნევს, რომ თუ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრი გადაწყვეტს საკუთარი კანდიდატურის დასახელებას უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე, მაშინ მან აღარ უნდა მიიღოს მონაწილეობა გადაწყვეტილების მიღების პროცესში არანაირი ფორმით. ანუ თუ საბჭოს წევრი ერთდროულად იქნება გადაწყვეტილების მიმღებიც და კანდიდატიც - ეს შექმნის ინტერესთა კონფლიქტის მდგომარეობას. ეს კონფლიქტი იმდენად აშკარაა, რომ ის სერიოზულ საფრთხეს უქმნის კონკურსის მიუკერძოებლად ჩატარებას და აჩენს სხვა კანდიდატების არათანაბრად და არასამართლიანად მოპყრობის შესაძლებლობას.

კანონპროექტის ავტორები ამ ნორმის დასაბუთებისას ცდილობენ მიუთითონ ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციურ პრინციპზე და იუსტიციის საბჭოს საქმიანობაში პარლამენტის ჩარევის შეზღუდულ შესაძლებლობაზე . ავტორები არაკონსტიტუციურად მიიჩნევენ, საბჭოს წევრების მიერ  სხვა კანდიდატების შეფასებისა  და მათ კენჭისყრაში მონაწილეობის აკრძალვას.

კოალიციის აზრით, კონსტიტუციური ჩარჩო და ამ ორი კონსტიტუციური ორგანოს - პარლამენტისა და იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს - უფლებამოსილებები ხელს არ უშლის პარლამენტს იმაში, რომ საბჭოს დაუდგინოს პროცედურები, რომლითაც მოხდება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევა და წარდგენა, მათ შორის დაადგინოს ინტერესთა კონფლიქტის გამომრიცხავი წესები.

კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის 25-1 მუხლის თანახმად, „საქართველოს ყოველ მოქალაქეს აქვს უფლება დაიკავოს ნებისმიერი საჯარო თანამდებობა, თუ იგი აკმაყოფილებს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს.“ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, აღნიშნულ უფლებაში მოიაზრება მოსამართლის თანამდებობის დაკავების უფლებაც, რადგან კონსტიტუციის მიზნებისთვის, ტერმინი „საჯარო თანამდებობა“ მოიცავს ყველა ინსტანციის სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობას.[10] ამასთანავე, სხვადასხვა საჯარო თანამდებობის დასაკავებლად საჭირო მოთხოვნების განსაზღვრისას პარლამენტი ვალდებულია იმოქმედოს თანასწორობის პრინციპის გათვალისწინებით და თანაბარი შესაძლებლობები მიანიჭოს ყველა კანდიდატს, რომელსაც სურს წარდგენილი იქნას უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე.

ამასთან, თავად კონსტიტუციაც ადგენს, რომ იუსტიციის საბჭო ყველა ინსტანციის მოსამართლეს შეარჩევს და წარადგენს კეთილსინდისიერების და კომპეტენტურობის ნიშნით. [11] ამიტომ, კანონპროექტის ავტორთა მტკიცების საპირისპიროდ, საქართველოს კონსტიტუცია მთელი თავისი სტრუქტურით (მათ შორის ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი თავისი არსით) აშკარად მიუთითებს, რომ პარლამენტს და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს აქვთ არა დისკრეცია, არამედ ვალდებულება იმისა, რომ ყველა კანდიდატი უზურნველყონ თანასწორი შესაძლებლობებით, თუ ისინი აკმაყოფილებენ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის დასაკავებლად კონსტიტუციით და კანონით დაწესებულ მოთხოვნებს.  

კანონპროექტის ავტორთა მტკიცება მისაღები იქნებოდა, მოსამართლეობის კანდიდატის წარდგენა წმინდად პოლიტიკური ხასიათის რომ იყოს (მაგალითად, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებს პრეზიდენტი რომ ასახელებდეს) ან ვაკანტური თანამდებობის დაკავება მხოლოდ იმავე ორგანოს წევრებს რომ შეეძლოთ (მაგალითად, როდესაც საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯომარე იმავე სასამართლოს 9 მოსამართლისგან აირჩევა). ამ შემთხვევაში ცხადია საჭირო აღარ არის ინტერესთა კონფლიქტის რეგულირება, რადგან შესაძლო კანდიდატების წრე ბუნებრივად შეზღუდულია და ყველა წევრს აქვს თანაბარი შესაძლებლობა, კენჭი უყაროს ერთდროულად საკუთარ თავსაც და სხვასაც.

მაგრამ ამ შემთხვევაში იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უფლებამოსილება და ვალდებულება ის კი არ არის, რომ საკუთარი წევრებიდან შეარჩიოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები, არამედ უზრუნველყოს საუკეთესო კანდიდატების შერჩევა მათი დამსახურების და კეთილსინდისიერების მიხედვით. კანონპროექტის შემუშავების პროცესის არცერთ ეტაპზე, არცერთ დაინტერესებულ მხარეს, სადავოდ არ გაუხდია, რომ კომპეტენტურობის და კეთილსინდისიერების შეფასების საუკეთესო საშუალება სწორედ ღია და გამჭვირვალე კონკურსია.

ამიტომ, თუ ზოგადად პარლამენტი უფლებამოსილია დაადგინოს, რომ მოსამართლეები უნდა შეირჩნენ კონკურსის გზით, მაშინ გაუგებარია, რატომ არ შეიძლება კანონმდებლობაში სრულყოფილად გაიწეროს ინტერესთა კონფლიქტის მარეგულირებელი წესები, როგორც ყველა კონკურსის აუცილებელი შემადგენელი კომპონენტი.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, კოალიცია მიიჩნევს, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის მიერ  განაცხადის წარმოდგენის შემთხვევაში, კონკურსის მთელი პერიოდის განმავლობაში, მისი უფლებამოსილების შეჩერების საკითხი, კანონპროექტით უნდა განისაზღვროს.

3.3. კანდიდატების პირველადი სიის (გრძელი სიის) შედგენა

კანონპროექტის 341(7) მუხლის თანახმად, კანდიდატთა მიერ ფორმალური მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემდეგ, იუსტიციის უმაღლესი საბჭო კანდიდატთა წრის დასავიწროვებლად ატარებს ფარულ კენჭისყრას, ფარდობითი უმრავლესობის პრინციპით. უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ეტაპზე საბჭოს წევრებისთვის ცნობილია მხოლოდ ის ფაქტი, რომ კანდიდატი აკმაყოფილებს ფორმალურ მოთხოვნებს ვაკანტური თანამდებობის დაკავებისთვის.

მართალია, კანდიდატების გრძელი სიის შექმნა შეიძლება ლეგიტიმურ მიზნებს ემსახურებოდეს, კოალიციას მიაჩნია, რომ ეს პროცედურა ზედმეტად ბუნდოვანია და მთლიანად დამოკიდებულია საბჭოს ცალკეული წევრების სურვილებზე და სუბიექტურ ინტერესებზე. ევროპელ მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს #1 (2001) დასკვნის თანახმად, „ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც ეხება მოსამართლის დანიშვნას ან კარიერას, უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ კრიტერიუმებს...“ თუმცა გააჩნია როგორი იქნება ეს „ობიექტური“ კრიტერიუმები და რამდენად არის ისინი კავშირში „სუბიექტურ“ ელემენტებთან.

ამასთანავე, ვენეციიის კომისიას თავის დასკვნაში „ყაზახეთის უმაღლესი სამოსამართლო საბჭოს რეფორმირების კონცეფციის“ თაობაზე ნათქვამი აქვს: „კონკურსის ეტაპზე კანდიდატის დასახელების გადაწყვეტილებას იღებს სამოსამართლო საბჭო. ამ გადაწყვეტილებაში აუცილებლად აისახება  (სამოსამართლო საბჭოს წევრების) სუბიექტური შეხედულებები კანდიდატის მორალურ და პროფესიულ მახასიათებლებთან დაკავშირებით. არაფერია ცუდი იმაში, რომ დანიშვნის გადაწყვეტილება ნაწილობრივ ეფუძნებოდეს ასეთ სუბიექტურ შეხედულებებს. მაგრამ აუცილებელია, რომ კანონში გაწერილი იყოს კავშირი უფრო „ობიექტურ“ და უფრო „სუბიექტურ“ ელემენტებს შორის კანდიდატის მთლიანობაში შეფასების მიზნებისთვის.“ [12]

აღნიშნული პრინციპისგან განსხვავებით, წარმოდგენილი კანონპროექტი არ შეიცავს არცერთ კრიტერიუმს ან ზოგად მითითებას იმის თაობაზე, თუ არა მხოლოდ მათი სუბიექტური შეხედულებები, სხვა როგორ უნდა მიიღონ საბჭოს წევრებმა კანდიდატთა გრძელ სიაში პირის შეყვანის გადაწყვეტილება. ამიტომ აღნიშნულ ეტაპზე კანდიდატთა შერჩევის ყველა პროცედურას აქვს ერთი მთავარი ხარვეზი: ბუნდოვანება და გაურკვევლობა. ეს უკანასკნელი დამატებით დემოტივატორის როლს ითამაშებს პროფესიონალი კანდიდატებისთვის და  მათ საერთოდ წაართმევს ამ შესარჩევ პროცესში მონაწილეობის მოტივაციას.  

3.4. საბოლოო შერჩევა და კანდიდატების დასახელება

მოკლე სიაში შეყვანილ კანდიდატებზე კენჭისყრის დასრულების შემდეგ იუსტიციის საბჭო ხმათა 2/3-ით ატარებს საბოლოო კენჭისყრას და იღებს გადაწყვეტილებას კანდიდატთა დასახელების შესახებ. კოალიცია იზიარებს ვენეციის კომისიის მიერ მრავალ დასკვნასა და ანგარიშში დაფიქსირებულ პოზიციას, რომ უმაღლესი სამოსამართლო საბჭოების შემადგენლობა უნდა უზრუნველყოფდეს სამართლიან ბალანსს, ერთი მხრივ სასამართლოს დამოუკიდებლობას და თვითმმართველობას და მეორე მხრივ, სასამართლო ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებას შორის. ეს უკანასკნელი აუცილებელია, რათა თავიდან ავიცილოთ სასამართლო ხელისუფლებაში ნაცნობობით უპირატესობის მინიჭება და კორპორატივიზმი.[13]

ქართული რეალობის და  იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან დაკავშირებით 2018 წლის დეკემბერში განვითარებული მოვლენების გათვალისწინებით, რაზედაც ზემოთ იყო საუბარი, კოალიცია თვლის, რომ კანდიდატების შერჩევის და დასახელების თაობაზე საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იქნას საბჭოს მოსამართლე წევრების 2/3-ისა და არამოსამართლე წევრების 2/3-ის მიერ. ამასთან, ეს გადაწყვეტილება უნდა იყოს სათანადოდ დასაბუთებული. ამ მოსაზრებას ერთსულოვნად ეთანხმება ყველა ადგილობრივი დაინტერესებული მხარე, ხოლო ევროსაბჭოს ოფისი, ევროკავშირის დელეგაცია და აშშ-ს საელჩო საქართველოში მას მხარს უჭერენ, როგორც არსებული კრიზისიდან ყველაზე შესაფერის გამოსავალს.

3.5. დასაბუთებული გადაწყვეტილების არარსებობა

გარდა ამისა, კანონპროექტი არ ავალდებულებს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, რომ მიიღოს დასაბუთებული კოლექტიური გადაწყვეტილება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატურების შერჩევისა და დასახელების თაობაზე. მაგრამ კოალიციის აზრით, ეს სასიცოცხლო მნიშვნელობის ელემენტია იმისათვის, რომ გადაწყვეტილების მიღება უფრო გამჭვირვალე იყოს საზოგადოებისთვის.

ამიტომ კოალიცია იზიარებს ვენეციის კომისიის პოზიციას, რომელიც მოცემულია ვენეციის კომისიის დასკვნაში „ჩრდილოეთ მაკედონიის სამოსამართლოს საბჭოს შესახებ კანონპროექტთან დაკავშირებით“. კერძოდ, კანონპროექტი უნდა შეიცავდეს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების შერჩევისა და დასახელების შესახებ გადაწყვეტილების დასაბუთების სავალდებულო მოთხოვნას, ეს გადაწყვეტილება უნდა ასახავდეს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უმრავლესობის პოზიციას და თან უნდა ახლდეს  წევრების განსხვავებული მოსაზრებები, თუ მათ სურთ ცალკე დაასაბუთონ თავიანთი განსხვავებული მოსაზრება. [14]

3.6. დასახელებული კანდიდატების შეფასება პარლამენტის მიერ

კოალიციის რეკომენდაციის საფუძველზე პარლამენტის რეგლამენტი უკვე ითვალისწინებს სამუშაო ჯგუფის შექმნას კანონმდებლობასთან კანდიდატების შესაბამისობის დადგენის ხელშეწყობის მიზნით. [15] მაგრამ წარმოდგენილი საკანონმდებლო ინიციატივა არ ითვალისწინებს სამუშაო ჯგუფის შემადგენლობის და მოვალეობების რეგულირებას.

იმისათვის, რომ შემცირდეს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ კონკურსის მიკერძოებულად ჩატარების რისკები, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პარლამენტის სამუშაო ჯგუფის მიუკერძოებლობას. კოალიცია თვლის, რომ სამუშაო ჯგუფი უნდა შედგებოდეს მაღალი რეპუტაციის მქონე დამოუკიდებელი წევრებისგან, რომლებიც გამოიკვლევენ კანდიდატების შესახებ ინფორმაციის სისრულეს და სისწორეს, გამოითხოვენ დამატებით ინფორმაციას ყველა შესაძლო წყაროდან საჭიროებისდამიხედვით, მოამზადებენ დასკვნას თითოეულ დასახელებულ კანდიდატთან დაკავშირებით და წარუდგენენ მას იურიდიულ საკითხთა კომიტეტს.

დასკვნა

ქართული რეალობის და ბოლოდროინდელი მოვლენების გათვალისწინებით, კოალიციას მიაჩნია, რომ პარლამენტის თავმჯდომარის მიერ ინიცირებული კანონპროექტის მიღება და კანდიდატების დასახელება წარმოდგენილი პროცედურების მიხედვით საზიანო იქნება საქართველოს სასამართლო ხელისუფლებისთვის.

ახალი კონსტიტუციის თანახმად, რომელიც ძალაში 2018 წლის დეკემბერში შევიდა, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა რაოდენობა 28-მდე გაიზარდა. აქედან გამომდინარე, ცვლილებები „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ინიცირებულია იმისათვის, რომ შეირჩეს მოსამართლეთა საკმაოდ მნიშვნელოვანი რაოდენობა (სულ 18) და მოხდეს მათი დანიშვნა საპენსიო ასაკამდე ვადით. სწორედ ამიტომ, ეს პროცესი არის ისტორიული, მისი მნიშვნელობის და შედეგების თვალსაზრისით.

ვიმედოვნებთ, რომ ვენეციის კომისია და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტების და ადამიანის უფლებების ბიურო გულდასმით გაეცნობა არსებულ მდგომარეობას და წარმოდგენილ კანონპროექტებზე  დასკვნის მომზადებისას მხედველობაში მიიღებს სასამართლო ხელისუფლებაში არსებულ კრიზისს.

 

[1] კოალიციის საქმიანობის შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ http://coalition.ge/index.php?article_id=1&clang=1

[2] კოალიციის მოსაზრება საქართველოს კონსტიტუციის პროექტთან დაკავშირებით, 18 მაისი 2017წ, http://coalition.ge/files/coalition_opinion_on_const._provisions_regarding_judiciary_-_for_venice_commission.pdf

[3] კანონპროექტის 34-ე მუხლი

[4] საერთო სასამართლოების შესახებ საქართველოს კანონი, მუხლი 53(3)

[5] CDL-AD(2010)004, პუნქტი 8

[6] CDL-AD(2018)032, პუნქტი 71

[7] ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს (CCEJ) დასკვნა #10 (2007), პუნქტი 56

[8] CDL-AD(2007)028, პუნქტი 28

[9] CDL-AD(2017)019, პუნქტი 93

[10] იხ. გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ომარ ჯორბენაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, 3/1/659, 15 თებერვალი 2017წ.

[11] საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლები 61 და 63

[12] CDL-AD(2018)032, პუნქტი 63

[13] იხ. CDL-AD(2007)028, პუნქტი 27

[14] CDL-AD (2019)008, პუნქტი 18

[15] მუხლი 205(2)

19 მარტს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის ორგანიზებით, თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლის საკონფერენციო დარბაზში გაიმართა სამუშაო შეხვედრა არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებთან.

შეხვედრაზე განიხილეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და გაეროს ადამიანის უფლებათა სახელშეკრულებო ორგანოების მიერ საქართველოს წინააღმდეგ ინდივიდუალურ საქმეებზე მიღებული გადაწყვეტილებების აღსრულების პრობლემური საკითხები.

ამ საკითხის ირგვლივ გაიმართა დისკუსია და იყო მსჯელობა ამ მექანიზმების გაუმჯობესების გზებზე.

არასამთავრობო ორგანიზაციებმა, გამოთქვეს სურვილი, ითანამშრომლონ ევროსაბჭოს მინისტრთა კომიტეტის და საქართველოს პარლამენტის აღსრულების ზედამხედველობის მექანიზმის ფარგლებში, ერთობლივი კომუნიკაციების და ალტერნატიული ანგარიშების წარდგენის მიმართულებით.

შეხვედრა ჩატარდა ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) და აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის (EWMI-PROLoG) მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოების გადაწყვეტილებების აღსრულების გაუმჯობესება ადვოკატირებისა და კვლევების გზით“.

13-14 მარტს "კონსტიტუციის 42- მუხლმა" ქუთაისიში ტრენინგები და იურიდიული კონსულტაციები ჩაატრარა.

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი ახორციელებს პროექტს ,,ქალი მსჯავრდებულებისთვის, რომელთაც განუცდიათ ძალადობა და დისკრიმინაცია, და მათი დაუცველი შვილებისთვის სერვისების მიწოდების გაუმჯობესება“.

პროექტის საერთო მიზანია ქალი მსჯავრდებულების გაძლიერება, რომლებიც არიან ძალადობის და დისკრიმინაციის მსხვერპლი და ასევე მათი დაუცველი შვილების თანადგომა, მხარდაჭერის სერვისებზე გაუმჯობესებული ხელმისაწვდომობის საშუალებით.

პროექტის ფარგლებში ხორციელდება შესაბამისი სარეაბილიტაციო და რეინტეგრაციის მხარდამჭერი სერვისების მიწოდება ქალი მსჯავრდებულებისათვის, რომლებიც იყვნენ ძალადობის, სტიგმის და დისკრიმინაციის მსხვერპლი.

მხარდამჭერი სერვისების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება იმ მოწყვლადი ბავშვებისთვის, რომლებზეც გავლენა იქონია დედების პატიმრობამ ან მსჯავრდებამ.

სახელმწიფო და არასახელმწიფო სერვისების მიმწოდებლების შესაძლებლობების და კოორდინაციის გაუმჯობესება, რათა უკეთ მიეწოდოთ სერვისები დაუცველ ქალებს და მათ შვილებს.

პროექტის ფარგლებში ფსიქო-სოციალური, სამედიცინო, იურიდიული და საგანმანათლებლო სერვისები სულ მიეწოდებათ 300 ბენეფიციარ ქალს (პატიმარი, ყოფილი პატიმარი და პრობაციონერი).

პროექტი ,,ქალი მსჯავრდებულებისთვის, რომელთაც განუცდიათ ძალადობა და დისკრიმინაცია, და მათი დაუცველი შვილებისთვის სერვისების მიწოდების გაუმჯობესება“ ხორციელდება ევროკავშირის ფინასური მხარდაჭერით.

 

 

კონსტიტუციის 42-ე მუხლში 24 საათიან რეჟიმში ამოქმედდა ცხელი ხაზი თავშესაფრის მაძიებლების, ლტოლვილებისა და ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირებისთვის.

თავშესაფრის მოთხოვნის პროცედურებზე, თავშესაფრის მაძიებელთა, ჰუმანიტარული სტსტუსის მქონეთა და ლტოლვილთა უფლებების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად, დარეკეთ: 593 111 405.

ცხელი ხაზი მოქმედებს გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისიარიატის მიერ მხარდაჭერილი პროექტის  „ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირების დაცვა და გაძლიერება საქართველოში“ ფარგლებში. 

საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის დღევანდელ სხდომაზე გამოსვლისას, „თიბისი ბანკის“ დამფუძნებელმა მამუკა ხაზარაძემ განაცხადა, რომ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურის წინ მუქარის შემცველი წერილი მიიღო შინაგან საქმეთა მინისტრ გიორგი გახარიასგან, რომელიც მისგან გარკვეული მოთხოვნების შესრულებას მოითხოვდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ქვეყნის შიგნით და გარეთ რეპუტაციის შელახვით დაემუქრა. ასევე, მან დაახასიათა ეროვნული ბანკის მხრიდან წარმოებული პროცესი როგორც შანტაჟი, და გაიხსენა, რომ, მასთან შეხვედრის დროს, ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი მიანიშნებდა ზეწოლაზე პოლიტიკოსებისა და სხვა გავლენიანი პირების მხრიდან, რომლის მიზანი ხაზარაძისა და ბადრი ჯაფარიძის მიერ „თიბისი ბანკის“ სამეთვალყურეო საბჭოს დატოვება იყო. მისი განცხადებით, სახეზეა ხელისუფლებისა და ხელისუფლებასთან დაკავშირებული პირების მიერ ორკესტრირებული კამპანია, რომლის ფარგლებშიც ისინი სამართალდამცავ უწყებებსა და ეროვნულ ბანკს იყენებენ. ეჭვს ასეთი კამპანიის შესახებ ამყარებს ის გარემოებაც, რომ საპარლამენტო უმრავლესობამ რამდენიმე დღის წინ  უარი თქვა ხაზარაძისა და ჯაფარიძის მოსმენაზე ეროვნული ბანკის წარმომადგენლების თანდასწრებით და მხოლოდ ამ საკითხის გარშემო საჯარო სკანდალის შემდეგ დათანხმდა, რომ მათთვის საკომიტეტო ტრიბუნა დაეთმო.

აღსანიშნავია, რომ ბოლო წლების განმავლობაში ეს არ არის პირველი შემთხვევა, როდესაც ბიზნესმენები ხელისუფლების წარმომადგენლებისა თუ მმართველ პარტიასთან დაკავშირებული გავლენიანი პირების მხრიდან ზეწოლაზე საუბრობენ. თუ ხაზარაძის განცხადებას უფრო ფართო კონტექსტში განვიხილავთ, ის კიდევ უფრო ამყარებს ჩვენ მიერ არაერთხელ გამოთქმულ შეშფოთებას არაფორმალური მმართველობის ნიშნებისა და სახელმწიფოს მიტაცების მზარდი ტენდენციის შესახებ, რაც მოიცავს დიდი ძალაუფლების კონცენტრაციას მმართველი პარტიისა და გავლენიანი პირების არაფორმალური დაჯგუფების ხელში და მათ მიერ საჯარო ინსტიტუტების გამოყენებას კერძო მიზნებისა და ინტერესებისთვის.
ეს ტენდენცია არსებითად შეუთავსებელია დემოკრატიული მმართველობის პრინციპებთან და საფრთხეს უქმნის კონსტიტუციურ წესრიგს. აქედან გამომდინარე, და რადგან არ გვაქვს იმედი რომ სამართალდამცავ უწყებები მოახდენენ მამუკა ხაზარაძის განცხადებებზე ადექვატურ რეაგირებასა და მიუკერძოებელ გამოძიებას მოვუწოდებთ საქართველოს პარლამენტს - შექმნას დროებითი საგამოძიებო კომისია, რომელიც უზრუნველყოფს საკითხის დეტალურ შესწავლას საჯარო სხდომებზე.

ამასთან, მოვლენებისათვის მეტი სიცხადის მოსაფენად, მნიშვნელოვანია მამუკა ხაზარაძემ გაასაჯაროოს შს მინისტრის , გიორგი გახარიას მიერ მისთვის გაგზავნილი წერილი.

მზად ვართ საკითხის მნიშვნელობიდან გამომდინარე შევხვდეთ მამუკა ხაზარაძეს და ბადრი ჯაფარიძეს მათი სურვილის შემთხვევაში.
 

საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო

სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი