17 მაისი ჰომოფობიისა და ტრანსფობიის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო დღეა (აიდაჰო). ეს დღე ადამიანის უფლებების ფართო შინაარსის იდეაზე დგას და ლგბტქი ადამიანების სტრუქტურული ჩაგვრისა და ცხოვრების ყველა სფეროდან სოციალური გარიყულობის აღიარებას მოითხოვს. თუმცა, აიდაჰო დღე ჩვენს რეალობაში შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებისთვის ბრძოლის დღედ მოინიშნა, რომელიც ლგბტქი ადამიანებისა და აქტივისტებისთვის, ფაქტობრივად, ჩამორთმეულ უფლებას წარმოადგენს.

ადამიანის უფლებების გაბატონებულ დღის წესრიგში, რომელიც დანაწევრებული და იერარქიულია, ლგბტქი ადამიანების წინაშე მდგარი გამოწვევები სრულად არ არის წარმოდგენილი, უფრო მეტიც, ისინი მუდმივად ხდებიან პოლიტიკური ინსტრუმენტალიზების, დემონიზებისა და უგულებელყოფის მსხვერპლები.    

საქართველოში ლგბტქი ადამიანებისა და აქტივისტებისთვის ფუნდამენტური უფლებები, ხოლო უფრო ხილვადად, შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლება, ჩამორთმეულ უფლებას წარმოადგენს. 2012 და 2013 წელს კლერიკალური და რადიკალური ჯგუფების მიერ აიდაჰო შეკრების ძალადობრივი დარბევის შემდეგ, ლგბტქი ადამიანები და აქტივისტები ვერ ახერხებენ შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებით სრულყოფილ სარგებლობას. 2014 წლის შემდეგ ქალაქის პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი სივრცეები 17 მაისს კლერიკალურ ჯგუფებს აქვთ დაკავებული, სადაც ისინი აიდაჰო დღის საწინააღმდეგოდ დაწესებული ოჯახის სიწმინდის დღეს აღნიშნავენ.[1] ამასთან, წლების განმავლობაში 17 მაისის პერიოდში იზრდება ჰომო/ტრანსფობიური თავდასხმებიც ლგბტქი თემის წინააღმდეგ, რომელიც წელსაც წარმოშობს ძალადობის ესკალაციისა და თავდასხმის სერიოზულ რისკებს.

თემის წევრების სტრუქტურული ჩაგვრის პირობებში, შეუძლებელი ხდება არამხოლოდ შეკრების თავისუფლებით სარგებლობა, არამედ საჯარო თვითრეპრეზენტაციაც, რაც თემს საკუთარი საჭიროებებისა და გამოწვევების შესახებ პროტესტის გამოხატვისა და საჯარო პოლიტიკაზე გავლენის მოხდენის საშუალებას ართმევს. ამასთან, საჯარო სივრცეებიდან კონკრეტული ჯგუფების გარიყვა აზიანებს დემოკრატიული, პლურალური პოლიტიკური გარემოსა და სამართლიანი საზოგადოების განვითარების პროცესს. მიუხედავად აღნიშნულისა, სამწუხაროდ, სახელმწიფო ხშირად არ აღიარებს ლგბტქი ადამიანების მიმართ ძალადობისა და უფლებების სისტემური დარღვევის პრაქტიკას, რაც არსებული ჰომოფობიური პოლიტიკური და სოციალური გარემოს გარდაქმნას ართულებს. მეტიც, არაეფექტიანი პოლიტიკით სახელმწიფო ირიბად ხელს უწყობს ძალადობისა და დისკრიმინაციის წახალისებას.

აღნიშნულს თან ერთვის მედიაში ჰომო/ტრანსფობიური სიძულვილის ენის გამოყენება და ლგბტქი ადამიანებთან დაკავშირებული საკითხების არაეთიკური გაშუქების პრაქტიკა. ტრანსლირებული სიუჟეტები, რომელთა გადაცემაც უგულებელყოფს ჟურნალისტური ეთიკის სტანდარტებს, ხშირ შემთხვევაში, ხელს უწყობს ლგბტქი ადამიანების მარგინალიზებას და იწვევს ჯგუფის წევრების პირადი ცხოვრების უფლებაში შეუსაბამო ჩარევას. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ პასუხისმგებლიანი მედიის როლი არსებითად დიდია  საჯარო, სასულიერო თუ პოლიტიკური პირების/რესპოდენტების მხრიდან დისკრიმინაციულ, სიძულვილის ენის შემცველ განცხადებებზე ადეკვატური რეაგირების კუთხით, რათა მედიით გაჟღერებული გამონათქვამები არ გახდეს საზოგადოებაში არსებული სტიგმის გაძლიერების წყარო.

ამასთანავე, უნდა აღინიშნოს, რომ ბოლო წლებში სახელმწიფომ დისკრიმინაციის აკრძალვისა და დანაშაულის აღმოფხვრისთვის მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ღონისძიებები შეიმუშავა - ამოქმედდა ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობა და მოხდა სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულებთან ბრძოლის პროცესის ინსტიტუციონალიზება, მაგრამ იმის გამო, რომ სახელმწიფოს პოლიტიკა არ პასუხობს ჰომო/ტრანსფობიის სისტემურ მიზეზებს და განათლების, სოციალური დაცვის, თანასწორობის, ჯანდაცვის პოლიტიკაში არსებული გამოწვევები კვლავ უცვლელი რჩება, ლგბტქი ადამიანების ყოველდღიურობა არსებითად არ იცვლება. შედეგად, ლგბტქი თემი საზოგადოების ერთ-ერთ ყველაზე ღარიბ ჯგუფად ყალიბდება.

2018 წლის 17 მაისისადმი მიძღვნილ კოლექტიურ განცხადებაში ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო ინსტიტუციებმა (CoE, UN Independent Experts/Special Raporteurs, SPT, IACHR, ACHPR) მოუწოდეს სახელმწიფოებს ლგბტქი ადამიანთა დისკრიმინაციის დაგმობისა და მათი საზოგადოებაში ინკლუზიის უზრუნველყოფისკენ, „სახელმწიფოები ვალდებულები არიან მიიღონ ეფექტური ზომები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ არავის მიატოვებენ უფლებებისთვის ბრძოლაში, ეფექტური ღონისძიებები უნდა იქნას მიღებული, რათა აღმოიფხვრას ის სისტემური ბარიერები, რომლებიც ლგბტ ჯგუფის გარიყვას/გამორიცხვას განაპირობებს...“[2]

კოალიცია თანასწორობისთვის მოუწოდებს სახელმწიფოს, სიღრმისეულად გაიაზროს მისი როლი საზოგადოების ყველა წევრის ღირსების, კეთილდღეობისა და უსაფრთხოების დაცვაში. სახელმწიფო ვალდებულია შექმნას რეალური პირობები უფლებებით სარგებლობისთვის, რაც დანაშაულების გამოძიებისა და აღკვეთის პოლიტიკასთან ერთად, გულისხმობს გრძელვადიან სტრუქტურულ ცვლილებებს, მათ შორის, ჯანდაცვის სისტემის სამართლიანობისა და სენსიტიურობის, განათლების სისტემის ხელმისაწვდომობისა და ინკლუზიურობის, ძალადობის პრევენციის პოლიტიკის სისტემურობის მიღწევას. აღნიშნული მიმართულებებით სისტემური და ტრანსფორმაციული პოლიტიკის გარეშე არსებული სოციალური და პოლიტიკური გარემოს გარდაქმნა შეუძლებელია. სხვა შემთხვევაში, მუდმივად მოგვიწევს ძალადობის, დაპირისპირების და გაუცხოების მდგომარეობაში ცხოვრება. 

 

შესაბამისად, „კოალიცია თანასწორობისთვის მოუწოდებს:

·        საქართველოს მთავრობას - გაავრცელოს თანასწორობისა და ადამიანის უფლებების მხარდამჭერი საჯარო განცხადება, რომელიც დაგმობს ლგბტქი ჯგუფის მიმართ განხორციელებულ ძალადობას და ამ გზით ხელს შეუწყობს შესაძლო დანაშაულების პრევენციასა და დაუსჯელობის გარემოს აღმოფხვრას;

·        საქართველოს პარლამენტის წევრებს - თავი შეიკავონ ჰომო/ბი/ტრანსფობიური ენის გამოყენებისგან და დაგმონ ლგბტქი ადამიანების მიმართ ძალადობისა და დისკრიმინაციის პრაქტიკები;

·        საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს - აიდაჰო დღემდე და შემდგომ პერიოდში მოახდინოს ძალადობის წახალისების/მოწოდების ნებისმიერი ფაქტის მონიტორინგი, სათანადოდ შეაფასოს ჰომო/ბი/ტრასფობიური დანაშაულების შესაძლო ესკალაციის რისკები და მოახდინოს შესაძლო მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების ეფექტიანი პრევენცია;

·        მედია - თავი შეიკავონ ლგბტქი ადამიანების მიმართ სტიგმის გაძლიერების წახალისებისგან, აღნიშნულისთვის, ასევე მნიშვნელოვანია, რომ მედიამ ხელი შეუწყოს ჟურნალისტებისთვის ეთიკის კოდექსებისა და ანტისიკრიმინაციული მიდგომების შესახებ ცნობიერებისა და სენსიტიურობის გაზრდას.

 

·        ღია საზოგადოების ფონდი;

·        ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC);

·        კონსტიტუციის 42-ე მუხლი;

·        პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR);

·        საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA);

·        კავშირი საფარი;

·        ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG);

·        ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI);

·        ადამიანის უფლებათა ცენტრი;

·        საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI).



[2] Leave no LGBT person behind, Statement by human rights experts on the International Day against Homophobia, Transphobia and Biphobia - 17 May 2018, იხ: https://www.ohchr.org/en/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=23092&LangID=E

140 წლის წინ, 1879 წლის 15 მაისს, საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი პირველი არასამთავრობო ორგანიზაცია „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება“ შეიქმნა, რომელმაც მნიშვნელოვნად შეცვალა ჩვენი საზოგადოების ყოფა და მას განვითარების ახალი შესაძლებლობა მოუტანა.

დღევანდელი დღე მნიშვნელოვანია არამხოლოდ იმ ნაყოფიერი შრომისა და შედეგის გამო, რაც ამ ორგანიზაციის საქმიანობამ მოიტანა, არამედ იმის გასააზრებლადაც, თუ რა როლი ეკავათ და დღესაც უკავიათ არასამთავრობო ორგანიზაციებს ქართული საზოგადოების განვითარებაში.

თანამედროვე სამყაროში, ისევე როგორც ეს საქართველოში 140 წლის წინ იყო, არასამთავრობო ორგანიზაციები წარმოადგენენ საერთო ინტერესებისა და მიზნების საფუძველზე შექმნილ ორგანიზაციებს, რომლებსაც შეუძლიათ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონიონ ქვეყნის განვითარებზე. დღეს, დამოუკიდებელ საქართველოში, ასობით არასამთავრობო ორგანიზაციაა, რომელთა ძალისხმევა მიმართულია ადამიანის უფლებების დაცვისა და სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლებისკენ, ისინი მოქალაქეებს აწვდიან უფასო სერვისებს, იბრძვიან სუფთა გარემოსთვის, ხელს უწყობენ კანონმდებლობის დახვეწას, ამკვიდრებენ დემოკრატიულ ღირებულებებს და ა.შ. დღეს, როგორც ძველად, არასამთავრობო ორგანიზაციათა საქმიანობას საზოგადოების ნაწილისგან ხშირად თან ახლავს მიუღებლობა და აგრესიაც კი.

„ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ შესაქმნელად პირველი სხდომა სწორედ 140 წლის წინ, დღევანდელ დღეს გაიმართა, სადაც ორგანიზაციის გამგეობის წევრებად აირჩიეს: ილია ჭავჭავაძე, ნიკო ცხვედაძე, იაკობ გოგებაშვილი, ივანე მაჩაბელი, ალექსანდრე სარაჯიშვილი და რაფიელ ერისთავი. საზოგადოების თავმჯდომარე კი დიმიტრი ყიფიანი გახდა. მათ გარდა ორგანიზაციის საქმიანობაში აქტიურად იყვნენ ჩართულები: ეკატერინე გაბაშვილი, ოლღა გურამიშვილი, ბარბარე ჯორჯაძე და სხვები.

ორგანიზაციის დაარსებას მნიშვნელოვანი ბიძგი მისცა ბატონყმობის გადავარდნის შემდეგ გლეხობაში სწავლა-განათლებისა და დედა ენის შეტანის საჭიროებამ. ორგანიზაციამ შექმნა ეროვნული საგანმანათლებლო სისტემა, ქართულენოვანი სკოლები, ახალი მიდგომა პედაგოგიკაში და რაც მთავარია, გაატარა ენის რეფორმა სალიტერატურო ენის დახვეწის მიზნით და ანბანიდან 5 მოძველებული, არქაული ასო-ნიშანი ამოიღო.

წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას საქართველოსთვის ორი უმთავრესი დანიშნულება ჰქონდა:

პირველი - ქართველებისთვის მშობლიური ენის შენარჩუნება. მის თითოეულ წევრს კარგად ესმოდა, თუ რამხელა საშიშროებას წარმოადგენდა რუსეთი და რუსიფიკაციის პოლიტიკა ქართული ენისა და ცნობიერებისთვის. „ეს გარუსება-გადაგვარება სასწავლებლიდან დაიწყეს. ქართული ენა ძაღლის ენად მონათლეს და მასზე ლაპარაკი აკრძალეს. ვინც ქართულად დაილაპარაკებდა, იმას გულზე წითელ ფირფიტას ჩამოჰკიდებდნენ, ზედ რომ ძაღლის ენა იყო გამოხატული." - იხსენებს თავის მოგონებებში დიმიტრი ყიფიანის შვილიშვილი, ნინო ყიფიანი.

და მეორე, ქალთა როლი და მნიშვნელობა იმ საქმეში, რომელსაც ორგანიზაცია ემსახურებოდა. საგულისხმოა, რომ ეს ის პერიოდია, როდესაც ქალთა თანასწორობის იდეა, მოწინავე ევროპულ სახელმწიფოებშიც კი არ იყო სათანადოდ ფეხმოკიდებული.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ „წერა-კითხვის გამავრცელებელთა საზოგადოებამ” ბიძგი მისცა შემდგომში სხვადასხვა სახისა და დანიშნულების ორგანიზაციების ჩამოყალიბებას, წინ წამოსწია თანაბარი უფლებების საკითხი, წერა-კითხვის გავრცელებით საზოგადოებაში განმანათლებლობის იდეებისთვის გზა გაათავისუფლა და მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს „გაწითლებიდან” მალევე, 1923 წელს, არსებობა შეწყვიტა, მაინც მოახერხა და წარუშლელი კვალი დატოვა ჩვენი ქვეყნის ისტორიაში.

დღეს, ჩვენ ვზეიმობთ საქართველოში არასამთავრობო ორგანიზაციების საქმიანობის 140 წლის იუბილეს და სწორედ „ქართველთა-შორის წერა კითხვის გამარცელებელი საზოგადოების“ გაკვალულ გზაზე ვაგრძელებთ სვლას, გზაზე, რომელმაც ჩვენს საზოგადოებას თავისუფლება და პროგრესი, ხოლო სახელმწიფოს დამოუკიდებლობის განმტკიცება და დემოკრატიული განვითარება უნდა მოუტანოს.

 

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)

მედიის განვითარების ფონდი (MDF)

სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი (Article 42)

ღია საზოგადოების ფონდი (OSGF)

საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)

საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო (TI - Georgia)

ადამიანის უფლებათა ცენტრი (HRC)

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი (IDSD)

სატელევიზიო ქსელი

მედიაკლუბი

ბალტიისა და შავი ზღვის ალიანსი (BBSA)

ტოლერანტობის და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)

საქართველოს გაეროს ასოციაცია (UNAG)

საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია

ჭავჭავაძის ცენტრი

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)

თანასწორობის მოძრაობა

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ მიესალმება კანონმდებლობაში განხორციელებულ ცვლილებებს, რომელიც მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს საქართველოში დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლის სამართლებრივ და ინსტიტუციურ გარანტიებს.  იმის გათვალისწინებით, რომ ჩვენს საზოგადოებაში  არსებითი თუ ტრანსფორმაციული თანასწორობის მიღწევას სისტემური პოლიტიკური, სოციალური და ინსტიტუციური გამოწვევები არსებითად ასუსტებს, დისკრიმინაციასთან ეფექტიანად ბრძოლისთვის მნიშვნელოვანია, სულ მცირე, მყარი საკანონმდებლო საფუძველების შექმნა. 2014 წელს დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კანონის მიღების ეტაპზე კანონში რჩებოდა არა ერთი ხარვეზი, რომელიც თანასწორობის მექანიზმების ეფექტიან მუშაობას ართულებდა. მნიშვნელოვანია, რომ განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებები თანასწორობის მექანიზმების და გარანტიების გაძლიერებაზე არის ორიენტირებული.
საკანონმდებლო ცვლილებები შეეხო როგორც პროცესუალურ, ასევე მატერიალურ-სამართლებრივ საკითხებს: გაიზარდა სასამართლოსთვის მიმართვის ვადა, კერძო პირებთან მიმართებით, გაძლიერდა საქართველოს სახალხო დამცველის მანდატი, ასევე, მოხდა სექსუალური შევიწროების რეგლამენტაცია.
სასამართლოსთვის მიმართვის გაზრდილი ვადა
მნიშვნელოვანია, რომ სასამართლოსთვის მიმართვის 3 თვიანი ვადა გაიზარდა 1 წლამდე, რაც მტკიცებულებების მოძიებისა და კვალიფიციური სარჩელის შედგენისთვის ერთ-ერთი წინაპირობაა. ასევე, სამთვიანი ვადის მოქმედების პირობებში, ხშირ შემთხვევაში, სახალხო დამცველი, კანონის მოთხოვნის შესაბამისად, საქმის წარმოებას აჩერებდა, როდესაც მსხვერპლი პარალელურად იმავე ფაქტების შესახებ სასამართლოს მიმართავდა, სასამართლოსთვის მიმართვამდე კი საქმის შესწავლის დასრულება ვერ ესწრებოდა. ამ მხრივ, 1 წელი გონივრული ვადაა, რომლის განმავლობაში სავარაუდო მსხვერპლი ორივე მექანიზმის გამოყენებას შეძლებს. სამწუხაროა, რომ სასამართლოსთვის მიმართვის 1 თვიანი ვადა შენარჩუნებულია შრომით დავებთან მიმართებით, რის გამოც, დისკრიმინაციული საფუძვლით სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევებში, სავარაუდო მსხვერპლს სარჩელის წარდგენა კვლავ შემჭიდროებულ ვადაში მოუწევს, დამატებით სახალხო დამცველის მექანიზმის გამოყენების საკითხი კი კვლავ პრაქტიკულ პრობლემად დარჩება.
საქართველოს სახალხო დამცველის მანდატის გაძლიერება კერძო პირებთან მიმართებით: ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულება და აღსრულების მექანიზმი
არსებითია სახალხო დამცველის, როგორც თანასწორობის ორგანოს მანდატის გაძლიერება კერძო პირებთან მიმართებით. ცვლილებების შედეგად, ფიზიკურ და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს დაეკისრათ ვალდებულება, სახალხო დამცველს სავარაუდო დისკრიმინაციის ფაქტთან დაკავშირებით 10 დღის განმავლობაში მიაწოდონ ინფორმაცია. კერძო პირებს ასევე დაეკისრათ ვალდებულება, სახალხო დამცველს 20 დღის განმავლობაში აცნობონ მათ მიმართ გაცემული რეკომენდაციის ან ზოგადი წინადადების განხილვის შედეგები.
ამასთან, შეიქმნა აღსრულების მექანიზმი, რომლის მეშვეობით, იმ შემთხვევაში, როდესაც კერძო პირი მის მიმართ გაცემულ რეკომენდაციას არ შეასრულებს, სახალხო დამცველი უფლებამოსილია, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, რეკომენდაციის შესრულების მოთხოვნით საერთო სასამართლოებს მიმართოს. სამწუხაროდ, ეს მექანიზმი მხოლოდ კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს ან პირთა გაერთიანებებს მიემართება და არ ვრცელდება ფიზიკურ პირებზე.
კერძო პირებზე პროცედურული ვალდებულებების გავრცელებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს თანასწორობის მექანიზმის ეფექტიანად ფუნქციონირებისთვის. „კოალიცია თანასწორობისთვის“ წევრი ორგანიზაციების სამართალწარმოების პრაქტიკაში არაერთი შემთხვევა გვხვდება, როდესაც სახალხო დამცველის მიერ საქმის შესწავლა სწორედ კერძო პირი მოპასუხის მხრიდან ინფორმაციის გაუცემლობის გამო შეფერხდა, კერძო პირის მიმართ რეკომენდაციის გაცემის შემთხვევაში კი მოპასუხის მიერ დოკუმენტის განხილვის შედეგები უცნობი დარჩა.
სექსუალური შევიწროების რეგულირება
თანასწორობის სრულყოფილი უზრუნველყოფისთვის არსებითად მნიშვნელოვანია სექსუალური შევიწროების დისკრიმინაციის ფორმად აღიარება და შესაბამისი რეგულირება. აღსანიშნავია, რომ 2019 წლის 19 თებერვლის ცვლილებებით დისკრიმინაციის ეს ფორმა „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონში აისახა. გარდა იმისა, რომ ზემოაღნიშნული ცვლილებით შრომით ურთიერთობებში სექსუალური შევიწროების აკრძალვის შესახებ ჩანაწერი დაკონკრეტდა, ეს ქმედება დარეგულირდა ასევე საჯარო სივრცეში და შესაბამისი სანქციები დაწესდა. მნიშვნელოვანია, რომ საჯარო სივრცეში მომხდარი სექსუალური შევიწროების ფაქტის თავისებურების გათვალისწინებით, კომპეტენტურ უწყებად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტრო განისაზღვრა.
განხორციელებული ცვლილებების პარალელურად, კვლავ რჩება საკითხები, რომელიც საკანონმდებლო რეგულირებას საჭიროებს. მაგალითად, უარი გონივრულ მისადაგებაზე, როგორც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანების მიმართ დისკრიმინაციის ფორმა, კანონმდებლობით ჯერ კიდევ არ არის რეგლამენტირებული.
აღსანიშნავია, რომ „კოალიცია თანასწორობისთვის“ ამ და სხვა საკანონმდებლო ცვლილებების შესახებ 2014 წლიდან ადვოკატირებდა. კოალიცია განაგრძობს მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებების პრაქტიკაში განხორციელების შეფასებას და, დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ კანონმდებლობის დახვეწის მიზნით,  მომავალი ცვლილებების ადვოკატირებას.
პოზიტიური საკანონმდებლო ცვლილებების პარალელურად არსებითი თანასწორობის უზრუნველყოფისთვის მთავრობას სჭირდება სისტემური პოლიტიკა, რომელიც კონკრეტული სოციალური ჯგუფების გარიყულობისა და საჭიროებებისა და არსებული პოლიტიკის  ხარვეზების ფუნდამენტურ კვლევას დაეფუძნება და აჩვენებს სახელმწიფოს ურყევ პოლიტიკურ ნებას ხელი შეუწყოს თავისუფალი, თანასწორი და სოლიდარული საზოგადოების მშენებლობას. სამწუხაროდ, ამ დრომდე თანასწორობის მიმართულებით განხორციელებული პოლიტიკა ფორმალური, ნაკლოვანი და წინააღმდეგობრივია. ინსტიტუციური დისკრიმინაცია, რასიზმი, ქსენოფობია კვლავ ფართედ გავრცელებული პრაქტიკებია და სახელმწიფოს არ გააჩნია თანასწორობის ხელშეწყობაზე ორიენტირებული პოზიტიური სპეციალური პოლიტიკები.
 
ღია საზოგადოების ფონდი;
ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC);
კონსტიტუციის 42- მუხლი;
პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR);
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA);
კავშირი საფარი;
ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG);
ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI);
ადამიანის უფლებათა ცენტრი;
საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI).

მოგახსენებთ, რომ საგამოძიებო ჟურნალისტიკის ფარგლებში, „სტუდია მონიტორის” მიერ მომზადებული სიუჟეტით (https://bit.ly/2H3D9Ai) და სხვადასხვა მედია საშუალებებით, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ პარლამენტის მიერ, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ერთ-ერთი არამოსამართლე წევრის, ზაზა ხარებავას არჩევის დროს, დარღვეულ იქნა „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მოთხოვნა. კანონმდებლობით, ამ მოთხოვნის დარღვევა საბჭოს წევრისათვის უფლებამოსილების შეწყვეტის საფუძველია.

კოალიცია დაინტერესდა მოცემული შემთხვევით, შეისწავლა დოკუმენტაცია, რომლის საფუძველზეც ზაზა ხარებავა თანამდებობაზე აირჩიეს და მიაჩნია, რომ ის თანამდებობაზე კანონის დარღვევით იქნა განწესებული. შესაბამისად, მოგმართავთ განცხადებით, პარლამენტმა იმსჯელოს და პარლამენტის რეგლამენტის 212-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე უფლებამოსილება შეუწყვიტოს ზაზა ხარებავას.

პარლამენტის რეგლამენტის 219-ე მუხლის მე-3 პუნქტის,  ზაზა ხარებავას წარდგენის მომენტისთვის (2017 წლის 2 ივნისი), მოქმედი რედაქციის მიხედვით „[...]არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირს უფლება აქვს, წარადგინოს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრობის კანდიდატი, თუ კონკურსის გამოცხადებამდე ბოლო 2 წლის განმავლობაში მისი საქმიანობის ერთ-ერთი სფერო იყო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება სასამართლოებში განხორციელებულ სამართალწარმოებაში.” მსგავს მოთხოვნას ითვალისწინებს ასევე „საერთო სასამართლოების შესახებ” კანონის 47-ე მუხლის მე-5 პუნქტიც. 

მოცემული ნორმების ანალიზიდან ცალსახაა, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციის, რომელიც საბჭოს წევრობის კანდიდატს წარადგენს, საქმიანობის ერთ-ერთი სფერო უნდა იყოს სასამართლოში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება, რაც სხვა ფიზიკური ან იურიდიული პირებისათვის იურიდიული მომსახურების გაწევას გულისხმობს (სასამართლო დავებში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება).

ზაზა ხარებავა პარლამენტს 2017 წლის 2 ივნისს ა(ა)იპ საქველმოქმედო ჰუმანიტარულმა ცენტრმა „აფხაზეთი” წარუდგინა. ორგანიზაციამ იმის დასადასტურებლად, რომ კონკურსის გამოცხადებამდე 2 წლის მანძილზე, მისი საქმიანობის ერთ-ერთ სფეროს სასამართლოში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება წარმოადგენდა, გარკვეული დოკუმენტაცია წარადგინა. ყველა წარდგენილ დოკუმენტში, ა(ა)იპ საქველმოქმედო ჰუმანიტარული ცენტრი „აფხაზეთი”, დავის მხარეს თავად წარმოადგენს და ორგანიზაცია არცერთ მითითებულ საქმეში სხვა პირის ინტერესებს არ იცავს. დოკუმენტების წარდგენის მომენტში, ზაზა ხარებავას წარმდგენი ორგანიზაცია, ვერ აკმაყოფილებდა კანონის მოთხოვნას, კერძოდ კი არ დასტურდებოდა ორგანიზაციის საქმიანობის ერთ-ერთ სფეროდ სასამართლოში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელება.  შესაბამისად, ეს ორგანიზაცია არ იყო უფლებამოსილი წარედგინა საბჭოს წევრობის კანდიდატი, ხოლო პარლამენტის მიერ არაუფლებამოსილი ორგანიზაციის წარდგენილი კანდიდატის საბჭოს წევრად არჩევა, პარლამენტის რეგლამენტისა და „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის ცალსახა დარღვევაა. 

„საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის 48-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ლ” ქვეპუნქტის მიხედვით საბჭოს წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველია „წევრად არჩევა ან დანიშვნა არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ ან ამ კანონით დადგენილი წესის დარღვევით.”

გამომდინარე იქედან, რომ ზაზა ხარებავას არჩევის პროცესში დარღვეულია როგორც „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის 47-ე მუხლის მე-5 პუნქტი, ასევე პარლამენტის რეგლამენტის (ზაზა ხარებავას წარდგენის მომენტისთვის მოქმედი რედაქციის) 219-ე მუხლის მე-3 პუნქტი, მოგმართავთ განცხადებით, იმსაჯელოთ და რეგლამენტის 212-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, უფლებამოსილება შეუწყვიტოთ საბჭოს არამოსამართლე წევრს, ზაზა ხარებავას.

 

 


2019 წლის 10 მაისს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით დაიწყო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევად საქართველოს პარლამენტისათვის წარსადგენი კანდიდატების შერჩევის პროცესი.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ შეიძლება დაინიშნოს (აირჩეს) საქართველოს ქმედუნარიანი მოქალაქე 30 წლის ასაკიდან, რომელსაც აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლება არანაკლებ მაგისტრის ან მასთან გათანაბრებული აკადემიური ხარისხით/უმაღლესი განათლების დიპლომით, სპეციალობით მუშაობის სულ ცოტა 5 წლის გამოცდილება, ფლობს სახელმწიფო ენას (ორგანული კანონი საერთო სასამართლოების შესახებ, მუხლი 34).

მართალია, არსებობს სამართლიანი ნიჰილიზმი საზოგადოებასა და პროფესიულ წრეებში უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევად კანდიდატთა შერჩევის პროცესის მიმართ, როგოც იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, ასევე საქართველოს პარლამენტში; თუმცა, ამავე დროს ხაზგასასმელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლი და მნიშვნელობა ქართულ მართლმსაჯულებაში; უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევა უნდა მოხდეს კანდიდატთა მაღალი მონაწილეობით, გამჭვირვალე პროცესის შედეგად, რათა ეს პროცესი არ დარჩეს კვლავ ერთ, დაინტერესებულ პირთა წრის ხელში.  

ამ ფონზე, 42-ე მუხლი, რომლის უმთავრეს მიზანსა და საქმიანობის სფეროს, დაფუძნების დღიდან წარმოადგენს ადამიანის უფლებების დაცვა, სამართლიანობის პრინციპების დამკვიდრება, აცხადებს, რომ დღეს მიმდინარე პროცესმა არ უნდა ჩაიაროს პროფესიული წრეების აქტიური მონაწილეობის გარეშე.

პირიქით, იმისათვის, რომ მაქსიმალურად ამაღლდეს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევ პირთა სტანდარტი და მინიმუმამდე დავიდეს ამ პროცესში არსებული კანონმდებლობის არაკეთილსინდისიერად გამოყენების შესაძლებლობა, აუცილებელია, რაც შეიძლება მეტი კვალიფიციური და კეთილსინდისიერი კანდიდატი განიხილებოდეს ვაკანტურ თანამდებობაზე.

ამიტომ, მოვუწოდებთ საქართველოში მოქმედ ყველა პრაქტიკოს იურისტს, ადვოკატს, პროკურორს, აკადემიური წრის წარმომადგენლებს, რომლებიც აკმაყოფილებენ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის კანონით დადგენილ კრიტერიუმებს მონაწილეობა მიიღონ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევად გამოცხადებულ კონკურსში.

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი, კანონმდებლობის ფარგლებში დააკვირდება კანდიდატთა შერჩევის პროცესს, როგორც იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, ასევე პარლამენტში.

 

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის” ეხმიანება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა არჩევის საკითხზე საკანონმდებლო ცვლილებების მიღებას და წარმოადგენს საკუთარ შემაჯამებელ მოსაზრებებს ცვლილებების შინაარსსა და მათი განხილვის პროცესთან დაკავშირებით.

იმ პირობებში, როდესაც სასამართლოში მოსამართლეთა რიცხვი არსებითად უნდა გაიზარდოს, კოალიცია კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს უზენაესი სასამართლოს დაკომპლექტების მიმდინარე პროცესის მნიშვნელობას. საზოგადოების ნდობის ნაკლებობის, სისტემაში არსებული კრიზისა და არაჯანსაღი გავლენების მქონე მოსამართლეთა ჯგუფის არსებობის პირობებში, უზენაესი სასამართლოს შემადგენლობის განსაზღვრამ გადამწყვეტი გავლენა შეიძლება იქონიოს მომავალი ათწლეულების განმავლობაში მართლმსაჯულების ბედზე საქართველოში. კოალიცია საკანონმდებლო ცვლილებებზე მუშაობის პროცესში ხელისუფლებას მუდმივად შეახსენებდა ამას.

სამწუხაროა, რომ ხელისუფლებამ მთელი ამ პროცესის განმავლობაში ვერ აჩვენა ურყევი და მტკიცე პოლიტიკური ნება, შეექმნა საკანონმდებლო ჩარჩო, რომელიც მოსამართლეთა გავლენიან ჯგუფს პროცესში პრაქტიკულ და რეალურ ბარიერებს დაუდგენდა. ცვლილებების შემუშავების პრაქტიკულად არცერთ ეტაპზე, პარლამენტმა არ გამოხატა მიმღებლობა ქვეყნის შიგნით გამოთქმული არაერთი სამართლიანი, რაციონალური და დასაბუთებული კრიტიკის თუ შეთავაზების მიმართ. საპარლამენტო უმრავლესობის მიერ მომზადებული კანონპროექტის ცვლილების შესაძლებლობა მხოლოდ საერთაშორისო ორგანიზაციების მძიმე და კრიტიკული დასკვნების შემდეგ გახდა შესაძლებელი. 

მიუხედავად კანონპროექტის თავდაპირველ რედაქციაში შეტანილი გარკვეული ცვლილებებისა, კოალიცია არასაკმარისად მიიჩნევს საერთო სასამართლოების შესახებ საქართველოს ორგანულ კანონში შეტანილ ცვლილებებს, რომლის საფუძველზეც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა წარდგენა და არჩევა უნდა მოხდეს. მიგვაჩნია, რომ მიღებული კანონი იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში წარმოდგენილ გავლენიან ჯგუფს აძლევს შესაძლებლობას მიიღოს მათთვის სასურველი გადაწყვეტილება კანდიდატებთან დაკავშირებით. საბჭოს დისკრედიტაციის და დეკემბერში წარმართული პროცესის მიმართ არსებული უნდობლობის ხარისხის გათვალისწინებით, მიღებული ცვლილებები ასევე ვერ ქმნის დამაჯერებლობას სასამართლო სისტემის გარეთ მყოფი ღირსეული კადრებისთვის, რომ კონკურსში მონაწილეობის შემთხვევაში ისინი სამართლიან და ობიექტურ პროცესს იხილავენ. 

აღნიშნულ კანონპროექტთან დაკავშირებით ავტორიტეტულმა საერთაშორისო ორგანიზაციებმა (ვენეციის კომისია და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი), წარმოადგინეს კრიტიკული მოსაზრებები, რომლებიც არსებითად შეესაბამება კოალიციის ხედვას. საკუთარი ერთობლივი წინადადებები წარმოადგინა ასევე ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩომ, ევროკავშირის წარმომადგენლობამ და ევროსაბჭოს ოფისმა საქართველოში.  კანონპროექტის ავტორებმა წარმოდგენილი რეკომენდაციების მხოლოდ ნაწილი გაითვალისწინეს. თუმცა, კვლავ აქტუალურია  ისეთი მნიშვნელოვანი  რეკომენდაციები, როგორებიცაა:

      კანდიდატის ნომინირება ღია კენჭისყრითა და დასაბუთებული გადაწყვეტილებით. კანდიდატთა წარდგენის შესახებ გადაწყვეტილების ფარული კენჭისყრით მიღება გამორიცხავს გადაწყვეტილებების დასაბუთებასა  და  საბჭოს წევრთა მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების საფრთხეს შეიცავს. განსაკუთრებით საყურადღებოა პირველი ფარული კენჭისყრა, როდესაც ე.წ. „გრძელი სიიდან“ ხდება კანდიდატთა პირველი გადარჩევა მხოლოდ წარმოდგენილი განცხადებებისა და თანდართული დოკუმენტების საფუძველზე.

      ინტერესთა კონფლიქტის გამორიცხვა. საბჭოს თავმჯდომარეს ან თავმჯდომარის უფლებამოსილების შემსრულებელს, იმ შემთხევაში, როცა თავად არის კანდიდატი,  კვლავ რჩება:

       აღნიშნულ პროცესში საბჭოს სხდომების თავმჯდომარეობისა და პროცესის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება;

       კონკურენტის შესახებ მონაცემებზე, რომლებიც დაკავშირებულია ადამიანის ჯანმრთელობასთან, წვდომის შესაძლებლობა.    

      არამოსამართლე წევრთა ადექვატური ჩართულობის უზრუნველყოფა კანდიდატთა ნომინირების შესახებ გადაწვეტილების მიღებისას. საბჭოს მიერ კანდიდატის ნომინირებისათვის საჭიროა სრული შემადგენლობის არანაკლებ ორი მესამედის უმრავლესობის თანხმობა, რაც მოსამართლე წევრთა რაოდენობიდან გამომდინარე დამატებით, მხოლოდ 2 არამოსამართლე წევრის თანხმობას საჭიროებს, რაც სათანადოდ ვერ უზრუნველყოფს მათ ჩართულობას გადაწყვეტილების მიღების პროცესში.

      იურიდიულ საქმეთა კომიტეტის სამუშაო ჯგუფში სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობა. უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენის ხელშეწყობის მიზნით, იურიდიულ საკითხთა კომიტეტი ქმნის სამუშაო ჯგუფს. თუმცა, საკანონმდებლო დონეზე არ არის დაკონკრეტებული ამ სამუშაო ჯგუფის შემადგენლობა. კოალიციას მიაჩნია, რომ სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები სამუშაო ჯგუფში აუცილებლად უნდა შედიოდნენ. 

იმისათვის, რათა თანამდებობა უზენაესი სასამართლოს მაღალი სტატუსის შესაბამისი კვალიფიკაციის, გამოცდილებისა და პიროვნული თვისებების მქონე კანდიდატებმა დაიკავონ, მნიშნელოვანია:

      იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ შესარჩევი კონკურსი წარმართოს  ობიექტურობის, გამჭვირვალობისა და ღიაობის პრინციპების სრული დაცვით;

      პარლამენტის ყველა წევრმა, განურჩევლად პოლიტიკური კუთვნილებისა, გაიაზროს ის პასუხისმგებლობა, რაც მათ დამოუკიდებელი, გამჭვირვალე და ანგარიშვალდებული მართლმსაჯულების სისტემის ჩამოყალიბებაში აკისრიათ და მხარი დაუჭირონ მხოლოდ ღირსეულ კანდიდატებს;

      საპარლამენტო უმრავლესობის მიერ პროცესის დასაწყისშივე გაკეთდეს განაცხადი, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების დანიშვნა მოხდება  მხოლოდ პოლიტიკური კონსენსუსის გზით;

IX მოწვევის პარლამენტმა უზენაესი სასამართლოს ვაკანტური თანამდებობების 50%-ზე მეტი არ შეავსოს.

"კოალიცია თანასწორობისთვის" ეხმიანება საქართველოს ყოფილი თავდაცვის მინისტრის ირაკლი ოქრუაშვილის 2019 წლის 25 და 30 აპრილს გაკეთებულ საჯარო განცხადებებს, რომელიც დავით გარეჯში წარმოქმნილ პრობლემასთან დაკვაშირებით, საქართველოს აზერბაიჯანელი თემის პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზებას და მარგინალიზებას უწყობს ხელს. მიუხედავად იმისა, რომ ირაკლი ოქრუაშვილის პოლიტიკური და სოციალური გავლენები დღეს არსებითად სუსტია, მისი რიტორიკა ეთნიკური უმცირესობების მიმართ სიმპტომატურად აჩვენებს დომინანტურ პოლიტიკასა და დისკურსს საქართველოს მოქალაქე ეთნიკური უმცირესობების მიმართ. ეს დიკურსი ხელს უწყობს მათ გაუცხოებას, სოციალურ დახარისხებას და მათი თემის გეოპოლიტიზებას.

კერძოდ, 25 აპრილს ირაკლი ოქრუაშვილმა საკუთარ ფეისბუქ გვერდზე დავით გარეჯის მოვლენებთან დაკავშირებით დაწერა, რომ 2005 წელს აზერბაიჯანის ხელისუფლებასთან მორიგი პოლიტიკური უთანხმოების მოგვარება მან შეძლო აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა მინისტრის დამუქრებით, რომ თუ ის ამ პრობლემას არ მოაგვარებდა დილით წითელ ხიდზე 500 000 ლტოლვილს მიიღებდა“. ოქრუაშვილის 25 აპრილს განცხადებას ლოგიკური პროტესტი მოჰყვა საზოგადოების ერთ ნაწილში და განსაკუთრებით ეთნიკურ აზერბაიჯანელებში, რის საპასუხოდაც ოქრუაშვილმა მორიგი განცხადება გააკეთა 30 აპრილს, სადაც ის საქართველოს აზერბაიჯანელებს აკისრებს პასუხისმგებლობას იმაზე, რაც დავით გარეჯში ხდება, ვინაიდან თითქოს ისინი არასოდეს იყვნენს საქართველოში ცვლილებების მომხრე, არასოდეს იღებდნენ ხმას საქართველოს ინტერესების დასაცავად და რომ ისინი არიან სათამაშო ფიგურა აზერბაიჯანის ხელისუფლებისთვის საქართველოში. ოქრუაშვილმა ასევე ხაზი გაუსვა რომ საქართველო მათთან ვალში არაა“, არამედ პირიქით. მეტიც, ოქრუაშვილის მორიგი საჯარო პოსტი შეურაცხმყოფელად და აგდებულად მიმართავს საქართველოს მოქალაქე აზერბაიჯანელებს, რომლებმაც 21- საუკუნეში ვერ მოახერხეს და ისწავლეს ქართული ენა.

ირაკლი ოქრუაშვილის ორივე განცხადება წლების განმავლობაში იმ დომინანტური პოლიტიკის გამოვლინებაა, რომელიც საქართველოს მოქალაქე ეთნიკური აზერბაიჯანელებს აზერბაიჯანის სახელმწიფოსთან კავშირში ხედავს და მათ ხშირად სხვა ქვეყანასთან პოლიტიკური მოლაპარაკებების ან გავლენის მოპოვების საგნად აქცევს. აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე თვის წინ მსგავსი შინაარსის განცხადება ასევე გააკეთა საქართველოს პარლამენტის წევრმა მარიამ ჯაშმა. ცხადია, აზერბაიჯანის რესპუბლიკა საქართველოს მეზობელი ქვეყანაა და მასთან თანამშრომლობით ურთიერთობები მრავალმხრივად არის მნიშვნელოვანი, თუმცა, ეს გარემოება არანაირ გავლენას არ უნდა ახდენდეს საქართველოს აზერბაიჯანელი თემის საქართველოს სრულუფლებიან მოქალაქეებად აღქმასა და ინტეგრაციაზე.

წლების მანძილზე არასაკმარისი ინტეგრაციის პოლიტიკა და ეთნიკური უმცირესობების მიმართ გაუცხოებასა და უნდობლობაზე დაფუძნებული პოლიტიკური ხედვები და რიტორიკა, ეთნიკური უმცირესობების მეორეხარისხოვან მოქალაქეებად მონიშვნას და განცდას იწვევს. ეთნიკურ უმცირესობები ხშირად პოლიტიკური ჯგუფების მიერ სრულიად გაუმართლებლად დიასპორად და სხვა ქვეყნების ინტერესების გამტარებლად განიხილებიან, რაც მათ მიმართ სახელმწიფო პოლიტიკას არსებითად უსაფრთხოების პარადიგმაში აქცევს. ეს ჩვენი მოქალაქეების მარგინალიზების და დახარისხების გაუმართლებელი და დისკრიმინაციული პოლიტიკაა. ეს მიდგომა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებების, მათ შორის, ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ ევროპული ჩარჩო კონვენციისა და სამოქალაქო თანასწორობისა და ინტეგრაციის სახელმწიფო სტრატეგიის სულისკვეთებას. ეთნიკური უმცირესობები საქართველოში არა ერთ სისტემურ გამოწვევას აწყდებიან განათლების, პოლიტიკური მონაწილეობის, ადამიანის უფლებების დაცვის, სოციალური თუ ეკონომიკური განვითარების კუთხით და ნაცვლად იმისა, რომ პოლიტიკოსებმა თანასწორობაზე, ინკლუზიურ მოქალაქეობაზე დაფუძნებულ მიდგომებს და რიტორიკას შეუწყონ ხელი, უმცირესობების მარგინალიზებას ახდენენ. სამწუხაროა, რომ წარსულში მაღალი თანამდებობის მქონე პირების და სოციალური ჯგუფების თანასწორობისთვის, დემოკრატიული სახელმწიფოსთვის უკიდურესად მიუღებელ და აგრესიულ იდეებს საჯაროდ იყენებს.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს აზერბაიჯანელ თემში მიმდინარეობს თვითგამორკვევის მნიშვნელოვანი პროცესი, რომელიც საქართველოს სახელმწიფოსთან ღრმა თვითიდენტიფიკაციით და მიმდინარე პოლიტიკურ და სოციალურ პროცესებში მონაწილეობის მზარდი ინტერესით ხასიათდება. სამწუხაროდ, პოლიტიკურ ჯგუფებს ეთნიკური უმცირესობების შესახებ ზედაპირული, სოციალურ კონტექსტს მოკლებული ცოდნა გააჩნიათ, რაც ასევე არის არადემოკრატიული და გამრიყავი პოლიტიკური ხედვების მიზეზი.

თანასწორობის კოალიცია გმობს მსგავსი რიტორიკით და ენით ეთნიკურ უმცირესობებთან ლაპარაკს და მოუწოდებს პოლიტიკურ ჯგუფებს გაიაზრონ საკუთარი პასუხისმგებლობა დემოკრატიული და სამართლიანი საზოგადოების მშენებლობის პროცესში და არ დაუშვან ეთნიკური უმცირესობების გამაუცხოებელი იდეების კულტივირება.

 


დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან დღემდე საქართველოში სასამართლოს დამოუკიდებლობის კუთხით არსებული პრობლემა სხვადასხვა მიზეზით, მათ შორის პოლიტიკური ნების არ არსებობით იყო განპირობებული.   

2004 წლის შემდეგ სასამართლომ თავი დააღწია სისტემურ კორუფციას მაგრამ მოექცა აღმასრულებელი ხელისუფლების მკაცრი კონტროლის ქვეშ. სასამართლოში ჩამოყალიბდა მმართველობით რგოლში მყოფი მოსამართლეების ჯგუფი, რომელიც უზრუნველყოფდა მმართველი პოლიტიკური ძალისადმი სასამართლოს მორჩილებას.

2012 წლიდან ხელისუფლებაში მოსული ქართული ოცნება შეეცადა სასამართლოს მმართველობის მანკიერი სისტემის მოშლას, თუმცა ვერ შეძლო და საბოლოო ჯამში კლანთან დაპირისპირების რეჟიმიდან თანამშრომლობის რეჟიმში გადავიდა. ამ თანამშრომლობის შედეგად კლანმა მიიღო ძალაუფლების დამატებითი ბერკეტები და მექანიზმები. 2017 წლიდან კლანს მიეცა შესაძლებლობა უვადოდ დააკომპლექტოს საქართველოს უზნაესი სასამართლო.

იხილეთ კონსტიტუციის 42-ე მუხლის თავმჯდომარის კახა წიქარიშვილის სტატია, რომელიც ასახავს კლანურ მმართველობას სასამართლოში 2007 წლიდან დღემდე.

კლანური მმართველობა საქართველოში



კონსტიტუციის 42- მუხლი მოუწოდებს საქართველოს პარლამენტს სრულად გაითვალისწინოს და საკანონმდებლო პაკეტში ასახოს ვენეციის კომისიის რეკომენდაციები, რომლებიც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა დანიშვნის წესს ეხება.

ამავდროულად მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სასამართლოში არსებული პრობლემა გაცილებით უფრო მასშტაბურია, ვიდრე უზენაეს სასამართლოს დაკომპლექტების საკითხი. აღნიშნული პრობლემა კომისიის დასკვნიდანაც აშკარად იკვეთება. სასამართლოს სისტემაში არსებული კლანური მმართველობა და სასამართლოს მიმართ დაბალი ნდობა გრძელვადიან პერსპექტივაში საფრთხეს უქმნის ქვეყნის სამართლებრივ სტაბილურობას და განვითარებას. შესაბამისად, მოვუწოდებთ საქართველოს პარლამენტს მიიღოს რეზოლუცია, რომელიც შეაფასებს სასამართლოში არსებულ კლანულ მმართველობას და მის ნეგატიურ შედეგებს, რის შემდგომ გატარდება საჭირო საკანონმდებლო ღონისძიებები ამ კრიზისის დაძლევის მიზნით.


თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი და წევრი ორგანიზაციები ვეხმაურებით უფლებადამცველი ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე მიმდინარე სამართალწარმოებას და მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას უზრუნველყოს დანაშაულის სრულყოფილი და ეფექტიანი გამოძიება. განსაკუთრებით შემაშფოთებელია, რომ მკვლელობა სიძულვილის მოტივით მოხდა ულტრანაციონალისტური, ნეონაცისტური ჯგუფის წარმომადგენლების მიერ.

2018 წლის 30 სექტემბერს, თბილისში 25 წლის უფლებადამცველი, ვიტალი საფაროვი მოკლეს. როგორც მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, კონფლიქტი თბილისის ცენტრში მდებარე ერთ-ერთ ბარში დაიწყო და შემდეგ ქუჩაში გაგრძელდა - ვიტალი საფაროვის წინააღმდეგ ნეონაცისტური/ულტრანაციონალისტური ჯგუფის წარმომადგენლების მხრიდან ძალადობის მიზეზი გახდა მისი უფლებადაცვითი საქმიანობა, ეთნიკური კუთვნილება და ლიბერალური მიდგომები, ასევე - ის, რომ თავის თანმხლებ უცხოელ სტუმრებს ქართულად არ ესაუბრებოდა. ქსპერტიზის დასკვნის მიხედით, ვიტალი საფაროვს ცივი იარაღით 9 ჭრილობა ჰქონდა მიყენებული, მათ შორის 4 სიცოცხლისთვის შეუსაბამო აღმოჩნდა. ამჟამად დაკავებულია ორი პირი - .. ნეონაცისტური დაჯგუფების წევრები.

ვიტალი საფაროვი არასამთავრობო ორგანიზაცია ჩართულობის და განვითარების ცენტრში მუშაობდა, ასევე იყო პროექტის - Tbilisi Shelter City თანამშრომელი. იგი აქტიურად იყო ჩართული მოზარდების ტოლერანტულ ბანაკებსა და სხვა პროექტებში, რასიზმის, ქსენოფობიისა და დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. შეშფოთებას იწვევს ის ფაქტი, რომ უფლებადამცველი სწორედ იმ დაჯგუფების წარმომადგენლების მსხვერპლი გახდა, რომლებიც საზოგადოებაში აღვივებენ რასიზმს და ქსენოფობიას.

ბოლო წლებში საქართველოსთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად იქცა სხვადასხვა ულტრანაციონალისტური და ნეონაცისტური/ფაშისტური დაჯგუფებების ძალადობრივი აქტიურობა და დემონსტრაციები. ეს ჯგუფები ლიბერალური შეხედულებების მქონე მოქალაქეების მიმართ აგრესიული, შეუწყნარებლობითი დამოკიდებულებით გამოირჩევიან. ბოლო წლების განმავლობაში ადგილი ჰქონდა არაერთ სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულის ფაქტს რასობრივი და ეთნიკური ნიშნით მიგრანტების, თუ სხვა ჯგუფების წინააღმდეგ. ვიტალი საფაროვის მკვლელობა განსაკუთრებით საყურადღებოა, რადგან  საქმე სიძულვილის მოტივით, რასობრივი შეუწყნარებლობის საფუძველზე ადამიანისთვის სიცოცხლის მოსპობას ეხება. ამავე დროს, ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე მოწმეებთან გასაუბრების შედეგად ირკვევა, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში, არაერთი შეტყობინებაა შესული საინფორმაციო ცენტრ 112-სა და კრიმინალურ პოლიციაში, ვიტალი საფარობის მკვლელობაზე დაკავებული ბრალდებულების მიერ ჩადენილი ძალადობის შემთხვევებზე. მოწმეები ასევე აღნიშნავენ, რომ მათი მიერ განხორციელებულ შეტყობინებებზე პოლიციის თანამშრომლებს რეაგირება არ მოუხდენიათ. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ საქართველოს საზოგადოებაში იზრდება სიძულვილის მოტივით ჩადენილი დანაშაულების საფრთხე და სახელმწიფოს შესაბამისი ინსტიტუციები ვალდებულნი არიან, უზრუნველყონ ეფექტიანი დაცვისა და პრევენციის მექანიზმების შემუშავება.

იმის გათვალისწინებით, რომ სიძულვილის მოტივით დანაშაულების საფრთხე მნიშვნელოვნად გაიზარდა ბოლო პერიოდში, მთავარ გამოწვევად რჩება ასეთი დანაშაულების ეფექტიანი სამართალწარმოება. მიუხედავად პოზიტიური საკანონმდებლო ცვლილებებისა, კერძოდ -დისკრიმინაციის შემცველი რაიმე ნიშნით, შეუწყნარებლობის მოტივით ჩადენილი დანაშაულისთვის - პასუხისმგებლობის დამამძიმებელი გარემოების განსაზღვრა (სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 531), პრაქტიკაში საგამოძიებო და პროკურატურის ორგანოების წარმომადგენლებისათვის კანონის ამ ნორმის შესაბამისად, დანაშაულის რეალური მოტივის გამოკვეთა  დღემდე  პრობლემურია. აღნიშნული დასტურდება ამ მუხლის გამოყენების დაბალი სტატისტიკით როგორც საგამოძიებო ეტაპზე, ასევე შემდგომ სასამართლოს მიერ სასჯელის შეფარდებისას შესაბამისად, აღნიშნული ნორმის სათანადო იმპლემენტაცია პრაქტიკაში არ ხდება, რაც როგორც საგამოძიებო ორგანოების მუშაკთა კვალიფიკაციის, ასევე სახელმწიფოს ნების ნაკლებობაზე მიუთითებს, გაიაზროს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები. მათ შორის, იზრუნოს, რათაყველა შესაძლო ხერხებითდაუყოვნებლივ გაატაროსრასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის პოლიტიკა“.

აღსანიშნავია, რომ ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმეზე პროკურატურამ მხოლოდ მას შემდეგ განახორციელა სიძულვილის მოტივის გამოკვეთა საქმეზე, რაც ვიტალი საფაროვის უფლებების დამცველმა ორგანიზაციამ - ადამიანის უფლებათა ცენტრმა გამოძიებას მიმართა არაერთი რეკომენდაციით, საქმეზე შეცვლილიყო კვალიფიკაცია და მომხდარიყო სიძულვილის მოტივის გამოკვეთა, ასევე - ჯგუფურ დანაშაულზე აქცენტირება. დადებითად ვაფასებთ საქართველოს პროკურატურის მიერ გაზიარებულ რეკომენდაციას, კერძოდ - საქმეზე დანაშაულის კვალიფიკაციის შეცვლას და ეროვნული ან ეთნიკური შეუწყნარებლობის გამო, განზრახ მკველობის ჩადენის მუხლით ასევე ჯგუფურად ჩადენილი დანაშაულის კვალიფიკაციის მინიჭებას.

ხელმომწერი ორგანიზაციები მივიჩნევთ, რომ განსაკუთრებით საყურადღებოა ვიტალი საფაროვის მკვლელობის ეფექტიანი სამართალწარმოება - რადგან  საქმე სიძულვილის მოტივით ჩადენილ მკვლელობას ეხება. მსგავსი ტიპის დანაშაულები, საფრთხეს და შიშის განცდას უქმნის იმ ჯგუფებს თუ ადამიანებს, რომლებიც იზიარებენ უფლებადაცვით ღირებულებებს, არიან ტოლერანტები, გააჩნიათ ლიბელალური მიდგომები და ხმას იმაღლებენ სხვების უფლებების დასაცავად, ასევე - დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. 

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებითთბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი და მისი წევრი ორგანიზაციები მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას

  • უზრუნველყოს ვიტალი საფაროვის მკვლელობის საქმის ეფექტიანი და სრულყოფილი სამართალწარმოება
  • უზრუნველყოს საქართველოში ნეონაცისტური და მსგავსი რადიკალური დაჯგუფებების საქმიანობის სათანადო შესწავლა, მიიღოს შესაბამისი ზომები და დაცვის მექანიზმები, რათა აღიკვეთოს სხვადასხვა რადიკალური დაჯგუფებების მხრიდან ძალადობრივი ქმედებები, ძალადობის მუქარა;
  • მოახდინოს  სიძულვილით მოტივირებულ დანაშაულებზე მყისიერი რეაგირება და უზრუნველყოს საქმის ეფექტიანი სამართალწარმოება.
  • უზრუნველყოს სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულების საკანონმდებლო რეგულაციების სრულყოფა და მათი შესაბამისი იმპლემენტაცია, მათ შორის სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების, მოსამართლეების  შესაბამისი გადამზადება

 

თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლის სახელით წევრი ორგანიზაციები:

ადამიანის უფლებათა ცენტრი;

კონსტიტუციის 42- მუხლი;

მედიის ინსტიტუტი;

საფარი;                                                                                                   

წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი