22 ოქტომბრიდან ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ თბილისისა და კახეთის  სკოლაში  მასშტაბურ სასწავლო კურსს იწყებს, რომელიც ხელს შეუწყობს მოსწავლეებში უცხო ქვეყნიდან შემუსული ადამიანების მიმართ ტოლერანტობის გაზრდას. ამ წამოწყებაში მონაწილეობას დაახლოებით 300-ამდე მოსწავლე მიიღებს.

სასწავლო მოდულის ფარგლებში კონსტიტუციის 42-ე მუხლის იურისტები მოსწავლეებს მიაწვდიან ინფორმაციას ლტოლვილების, ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირებისა და თავშესაფრის მაძიებლების შესახებ, გააცნობენ ზოგად ინფორმაციას საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ საერთაშორისო დაცვის ბერკეტებზე, ამასთანავე მოსწავლეები ისწავლიან ლტოლვილის, იძულებით გადაადგილებული პირებისა და მიგრანტების სტატუსებს შორის შინაარსობრივ განსხვავებებს.

 

კურსის მიზანია, რომ მოსწავლეები გაიზარდოს ტოლერანტობა უცხო ქვეყნიდან შემოსული ადამიანების მიმართ. ამასთანავე, ამ სასწავლო მოდულით ისინი შეძლებენ ერთმანეთისგან გამიჯნონ ლტოლვილისა და იძულებით გადაადგილებული პირების სტატუსი. ასევე მიიღებენ ინფორმაციას იმ წარმოშობის ქვეყნებში არსებული მდგომარეობის შესახებ, საიდანაც საქართველოში მოქალაქეების მომართვიანობაც  ყველაზე მაღალია. მოსწავლეებს შეექმნებათ წარმოდგენა იმის თაობაზე, თუ რა შემთხვევაში ენიჭებათ უცხოელებს ან მოქალაქეობის არმქონე პირებს საქართველოში ლტოლვილის ან ჰუმანიტარული სტატუსი და რა უფლებებითა და მოვალეობებით სარგებლობენ ისინი საქართველოში ყოფნის პერიოდში.

 

სასწავლო კურსი ტარდება გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის პროექტის „ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირების დაცვა და გაძლიერება საქართველოში“ ფარგლებში.

19 ოქტომბერს, შაბათს, 11:00 საათზე, ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა“ ადამიანის უფლებათა სახლში პრესკონფერენცია გამართა. ორგანიზაციის  იურისტებმა არჩილ ჩოფიკაშვილმა და დიმიტრი ხაჩიძემ საზოგადოებას გააცნეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული უპრეცენდენტო გადაწყვეტილება, რომელიც 2004 წელს მომხდარ დანაშაულს ეხება.

საქმეზე, რომელზეც ქართულმა სასამართლომ 2005 წელს პირს  6  წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, ევროსასამართლომ 2019 წლის მარტში სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის ფაქტი დაადგინა, რის საფუძველზეც, ორგანიზაცია ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა'' და მისმა ადვოკატებმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენის გადასინჯვის მოთხოვნით მიმართეს.

2019 წლის 11 ოქტომბერს თბილისის საააპელაციო სასამართლომ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულში ბრალდებულ არჩილ კობიაშვილის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი გააუქმა და იგი უდანაშაულოდ ცნო. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებით, ქართული სამართალწარმოების ისტორიაში შეიქმნა პრეცედენტი, რაც გულისხმობს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ეროვნული სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების გამამართლებელი განაჩენით შეცვლას.

აღნიშნული საქმის გადასანიჯვა და შესაბამისად ქართულ სამართალწარმოებაში პრეცედენტის შექმნა შესაძლებელი გახდა პროექტის „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოების გადაწყვეტილებების აღსრულების გაუმჯობესება ადვოკატირებისა და კვლევების გზით“, რომელსაც ახორციელებს ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“. პროექტის ფინანსური მხარდამჭერები არიან: ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (USAID), აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტი, პროექტი „კანონის უზენაესობის ხელშეწყობა საქართველოში“ (PROLoG).

არჩილ კობიაშვილი პოლიციელებმა თბილისში მუხიანის დასახლებაში 2004 წლის 4 ივლისს დააკავეს ნარკოტიკების უკანონო შეძენა-შენახვის ბრალდებით. ბრალდებული ამტკიცებდა, რომ მას ნარკოტიკი პოლიციელებმა ჩაუდეს. გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 18 აპრილის განაჩენით არჩილ კობიაშვილს მიესაჯა პატიმრობა 6 წლის ვადით.  2006 წელს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა დაცვის საჩივარი და უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი. 2006 წლის 12 ივნისს  უზენაესმა სასამართლომ უარი უთხრა მსჯავრდებულს საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

2006 წელს არჩილ კობიაშვილის ადვოკატებმა ლია მუხაშავრიამ და ვახტანგ ვახტანგიძემ მიმართეს ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს არჩილ კობიაშვილის მიმართ სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის ფაქტზე (მე-6 მუხლი).

კოალიცია „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის” ეხმიანება მოქმედი გენერალური პროკურორის შალვა თადუმაძის დიპლომის ნამდვილობის თაობაზე გამართულ დისკუსიას. 9 ოქტომბერს გენერალური პროკურორი შალვა თადუმაძე უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატის რანგში პარლამენტში იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის წინაშე წარსდგა. მოსმენისას როგორც დეპუტატების, ასევე მთელი საზოგადოების ყურადღების ქვეშ მისი დიპლომის ნამდვილობის საკითხი მოექცა. 

პარლამენტის იურიდიულ კომიტეტის სხდომაზე გენერალურმა პროკურორმა განმარტა, რომ დიპლომში ინსტიტუტში ჩაბარების წელი სწორად არ არის მითითებული, რადგან 1993 წელს მოცემული სასწავლებელი საერთოდ არ არსებობდა. შესაბამისად, ცხადია, რომ შალვა თადუმაძე სწავლას 1993 წელს ვერ დაიწყებდა, რაც კიდევ უფრო საფუძვლიანს ხდის ეჭვს დოკუმენტში ყალბი მონაცემების შეტანასთან დაკავშირებით.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მიხედვით, დასჯადია არამარტო ყალბი ოფიციალური დოკუმენტის დამზადება ან/და შეძენა, არამედ მისი გამოყენებაც. ამიტომაც, აღნიშნული საკითხი სცდება ჩვეულებრივი პოლიტიკური დისკუსიისა და პროფესიული შესაბამისობის დასადგენად მიზანშეწონილობის ფარგლებს და მას სამართლებრივი განზომილება გააჩნია.

საკომიტეტო მოსმენისას შალვა თადუმაძემ აღნიშნა, რომ „განათლების შესახებ” კანონში 1997 წელს შეტანილი ცვლილების შესაბამისად, ინსტიტუტი ექსტერნატის ფორმით 1998 წელს დაამთავრა, რაც სასწავლო დაწესებულებამ დიპლომში 1993 წელს სწავლის დაწყების ფორმით ასახა. მიუხედავად განმარტებისა, ბუნდოვანია, თუ სწავლის დაწყების თარიღად სასწავლებელმა დოკუმენტში რატომ მიუთითა ის წელი, როდესაც ის საერთოდ არ იყო რეგისტრირებული, ხოლო დიპლომში ექსტერნად დამთავრების შესახებ ჩანაწერი არ გააკეთა.

აღსანიშნავია, რომ შეკითხვები დიპლომის კანონთან შესაბამისობის თაობაზე ასევე გაუჩნდა პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტსაც და მოითხოვა, რომ კენჭისყრამდე, გარკვეულმა კანდიდატებმა და მათ შორის, შალვა თადუმაძემ, წარადგინონ  ინფორმაცია უმაღლესი იურიდიული განათლების დიპლომის თაობაზე, სადაც დადასტურებული იქნება, რომ დოკუმენტი კანონისმიერ მოთხოვნას შეესაბამება.

კანონის თანახმად, უმაღლესი იურიდიული განათლება აუცილებელი წინაპირობაა არა მხოლოდ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობისთვის, არამედ პროკურორის უფლებამოსილების განხორციელებისათვისაც, ხოლო შესაბამისი განათლების არქონა გენერალურ პროკურორს არაუფლებამოსილ პირად ხდის. აღნიშნული თავის მხრივ მნიშვნელოვან სამართლებრივ შედეგებს შეიძლება იწვევდეს გენერალური პროკურორის მიერ განხორციელებული მთელ რიგ ქმედებებთან დაკავშირებით.

გარდა სამართლებრივი შედეგებისა მსგავს შემთხვევას შესაძლოა მძიმე უარყოფითი გავლენა ჰქონდეს სახელმწიფო ინსტიტუტების მიმართ საზოგადოების ნდობაზე. როდესაც ქვეყნის გენერალური პროკურორის თანამდებობა შეიძლება ეკავოს პირს, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს კანონმდებლობის მოთხოვნებს და უფრო მეტიც, ეს თანამდებობა შესაძლოა ყალბი დოკუმენტის გამოყენების შედეგად ქონდეს დაკავებული, ამან შესაძლოა გამოუსწორებელი რეპუტაციული ზიანი მიაყენოს მთლიანად პროკურატურის ინსტიტუტს. 

 

შესაბამისად  მიგვაჩნია, რომ:

        აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით აუცილებელია ჩატარდეს სრულყოფილი გამოძიება, რათა დამაჯერებელი პასუხი გაეცეს ლეგიტიმურ შეკითხვას გენერალური პროკურორის დიპლომის ნამდვილობასა და შესაძლო ყალბი ოფიციალური დოკუმენტის გამოყენებასთან დაკავშირებით;

        პარლამენტმა კენჭი არ უნდა უყაროს შალვა თადუმაძის კანდიდატურას უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ დასანიშნად, ვიდრე ყველა ზემოთ აღნიშნული პროცედურა არ იქნება გავლილი და დიპლომთან დაკავშირებით კითხვებს დამაჯერებელი პასუხები არ გაეცემა;

        პარლამენტმა, კანონით გათვალისწინებული პროცედურებით უნდა უზრუნველყოს შალვა თადუმაძის დიპლომის ნამდვილობის გადამოწმება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ პარლამენტი თადუმაძის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნებს დაინახავს, კონსტიტუციის 48-ე მუხლის საფუძველზე, პარლამენტმა უნდა დაიწყოს იმპიჩმენტის პროცედურა.

 

 

11 ოქტომბერს, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლმა“ ევროსასამართლოს მიერ ირაკლი ბათიაშვილის საქმეზე გუშინ გამოტანილ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით პრესკონფერენციას გამართავს. პრესკონფერენციას დაესწრო ირაკლი ბათიაშვილი, რომელმაც 42- მუხლის ადვოკატებთან  ერთად საზოგადოებას გააცნო ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმის დეტალები.

ევროსასამართლომ ირაკლი ბათიაშვილის საქმეზე გადაწყვეტილება 12 წლის შემდეგ მიიღო და დაადგინა, რომ საქმეზე „ბათიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ დარღვეულია ევროკონვენციის მე-6 მუხლის (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) მე-2 ნაწილი, რომელიც უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას გულისხმობს.  ევროსასამართლომ საქართველოს სახელმწიფოს მომჩივნის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 3,600 ევროს გადახდა დააკისრა.

ბათიაშვილი 2006 წლის 29 ივლისს დააკავეს და ბრალი დასდეს ემზარ კვიციანისთვის სახელმწიფოს კონსტიტუციური წყობის დასამხობად შეიარაღებულ ამბოხების ინტელექტუალურ დახმარებაში. ბათიაშვილის წინააღმდეგ ბრალდების მხარის მთავარ მტკიცებულებას წარმოადგენდა მისი სატელეფონო საუბრები ემზარ კვიციანსა და ნორა კვიციანთან.

ირაკლი ბათიაშვილის ინტერესებს ევროპის სასამართლოში ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ 2007 წლიდან იცავს.

10 ოქტომბერს, 11:00 საათზე, ორგანიზაცია კონსტიტუციის 42- მუხლმა ადამიანის უფლებათა სახლში პრესკონფერენცია გამართა.

რესკონფერენციას დაესწრო საქართველოში ახლადჩამოსული აფგან მუხთარლის მეუღლე ლეილა მუსტაფაევა, რომელმაც მუხთარლის დამცველ ორგანიზაცია კონსტიტუციის 42- მუხლის ადვოკატ არჩილ ჩოფიკაშვილთან ერთად მედიას დეტალურ ინფორმაცია მიაწოდა როგორც მუხთარლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ასევე გამოძიების პროცესში მტკიცებულების ვიდეოს დაზიანების შესახებ.

ამასთანავე ადვოკატმა არჩილ ჩოფიკაშვილმა ისაუბრა ლეილა მუსტაფაევასთვის გერმანიაში პოლიტიკური თავშესაფრის მინიჭების შესახებ, რაც გავლენას იქონიებს აფგან მუხთარლის საქმისწარმოებაზე ევროსასამართლოში.

აღსანიშნავია, რომ მუხთარლის და მისი მეუღლის ლეილა მუსტაფაევას ინტერესებს ევროსასამართლოშიც ,,კონსტიტუციის 42- მუხლის იურისტი არჩილ ჩოფიკაშვილი იცავს. საქმეს ევროპის სასამართლოში პრიორიტეტი აქვს მინიჭებული.

აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი აფგან მუხთარლი 2017 წლის 29 მაისს თბილისიდან გაიტაცეს. საქმის გამოძიება კვლავ მიმდინარეობს საქართველოში, თუმცა გამოძიების მხრივ კონკრეტული შედეგები ჯერ არ დამდგარა.

კოალიცია თანასწორობისთვის სოლიდარობას უცხადებს თამთა თოდაძეს და პროკურატურას ქალის მიმართ სექსუალური და ფიზიკური ძალადობის შემაშფოთებელი შემთხვევის დროული და ეფექტიანი გამოძიებისკენ მოუწოდებს. სავარაუდო ბრალდებული პირის თანამდებობრივი სტატუსის გათვალისწინებით, კოალიცია ასევე მოუწოდებს ხელისუფლების წარმომადგენლებს, შეინარჩუნონ ობიექტურობა ამ საქმეზე საჯარო პოზიციონირების დროს და საკუთარი განცხადებებით ხელი არ შეუწყონ ქალთა მიმართ ძალადობის შეწყნარებასა და ლეგიტიმაციას.

2019 წლის 4 ოქტომბერს მედიით გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თბილისის საკრებულოს ისნის რაიონის მაჟრიტარი წევრი ილია ჯიშკარიანი, გაუპატიურების მიზნით, თავს დაესხა მისივე ბიუროს თანამშრომელს, თამთა თოდაძეს. თამთა თოდაძისგან უარის მიღების შემდეგ, ილია ჯიშკარიანი მის დამორჩილებას შეეცადა და ფიზიკურად იძალადა. მედიაში გავრცელებულ ინტერვიუში, მსხვერპლი იხსენებს, რომ საკრებულოს დეპუტატი მას წიხლებით და ხელებით ურტყამდა. მას შემდეგ, რაც ქალმა მოძალადეს, თავდაცვის მიზნით მიუთითა, რომ იგი ტელეფონით იწერდა მომხდარს და ამის გამო მას პასუხი მოეთხოვებოდა, დეპუტატმა ქალს მობილური ტელეფონი დაუმტვრია. საბოლოოდ, თამთა თოდაძემ მოძალადისგან თავის დაღწევა და კაბინეტიდან გაქცევა მოახერხა, თუმცა, ცემის დროს, მძიმე ფიზიკური დაზიანებები მიიღო. მსხვერპლს უკვე ჩაუტარდა სამედიცინო ექსპერტიზა ფიზიკურ დაზიანებებზე, რომლებიც მას შემთხვევიდან ერთი კვირის შემდეგაც ეტყობოდა. თავდასხმის დროს, ილია ჯიშკარიანმა დაამტვრია მის ოფისში განთავსებული კომპიუტერული ტექნიკაც.[1]

დაზარალებული და მისი ადვოკატი აცხადებენ, რომ საგამოძიებო ორგანოები სათანადოდ არ იძიებენ საქმეს. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ დაზარალებულმა მომხდარის შესახებ მალევე აცნობა პოლიციას, მაჟორიტარი დეპუტატის ოფისის ბიუროში ჩხრეკა დაგვიანებით (შემთხვევიდან დაახლოებით 9 საათში), ოფისის დალაგების შემდეგ ჩატარდა.[2] საქმეზე ილია ჯიშკარიანის გამოკითხვაც ასევე დაგვიანებით მოხდა. პროკურატურას თამთა თოდაძისთვის დაზარალებულის სტატუსი დღემდე არ მიუნიჭებია. სტატუსის გარეშე კი ადვოკატებს არ აქვთ შესაძლებლობა, გაეცნონ საქმის მასალებს. ცხადია, ყველა ეს გარემოება აჩენს ეჭვს, რომ მოძალადე პირის დასასჯელად, პროკურატურა საქმის კონტექსტის გათვალისწინებით, ჯეროვნად და ეფექტიანად არ იძიებს საქმეს.

პატრიარქალურ საზოგადოებაში ქალის მიმართ ჩადენილი ძალადობის შესახებ საუბარს ყოველთვის თან სდევს სტიგმა. მსგავსი ძალადობის შემთხვევებზე პატრიარქალური ლოგიკა ისევ ქალს აკისრებს პასუხისმგებლობას და მის დადანაშაულებას ცდილობს. თამთა თოდაძის მხრიდან, მასზე ძალადობის ფაქტზე საჯაროდ ლაპარაკი, არსებითად მნიშვნელოვანია ქალთა მიმართ ძალადობის პრაქტიკების გამოვლენის, კრიტიკისა და მსხვერპლების მხარდაჭერისთვის. მსხვერპლი ქალის, ისედაც მოწყვლადი, მდგომარეობა კიდევ უფრო მძიმდება მაშინ, როცა პოლიტიკური ნების არარსებობის გამო, სახელმწიფო უმოქმედობას და გულგრილობას იჩენს. ასეთ ვითარებაში, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, საქმეზე ეფექტიანი, სწრაფი და ობიექტური გამოძიების ჩატარება. გამოძიება არ უნდა ტოვებდეს მიკერძოებულობის აღქმას საზოგადოებაში. თამთა თოდაძის საქმის კონტექსტის გათვალისწინებით, კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია, სავარაუდო ბრალდებულ ჩინოვნიკს მართლმსაჯულების სისტემამ სათანადო პასუხისმგებლობა დააკისროს და არ შეიწყნაროს ძალადობა.

მნიშვნელოვანია, მაღალი პოლიტიკური თანამდებობის პირებმა განცხადებებით დაგმონ ქალის მიმართ ჩადენილი ძალადობა ისე, რომ სავარაუდო ძალადობის ჩამდენი პირის მხარდაჭერისა და გამოძიების პროცესზე ზემოქმედების მცდელობის განცდა არ დატოვონ. ამ მხრივ, აღსანიშნავია, ქალაქ თბილისის მერის კახა კალაძის განცხადება, რომელმაც თქვა, რომ მისთვის წარმოუდგენელია, ილია ჯიშკარიანს ძალადობა ჩაედინა.[3] ასევე, საგანგაშოა მერიის წარმომადგენლების და მმართველ პარტიასთან დაკავშირებული პირების საჯარო განცხადებები, რომლებშიც ისინი მომხდარში ძალადობის მსხვერპლს ადანაშაულებენ და შეურაცხყოფას აყენებენ მას.

მნიშვნელოვანია, რომ სახელმწიფო თანამდებობის პირების განცხადებები არ აღიქმებოდეს ორაზროვნად და ხელისუფლების პოზიცია, პირველ რიგში, ძალადობისა და დანაშაულის მკაფიო კრიტიკაზე იყოს აქცენტირებული. ქალებზე ძალადობის მიმართ ხელისუფლების რბილი და შემგუებლური დამოკიდებულება ხელს უშლის მსგავსი დანაშაულების პრევენციას, ახალისებს ძალადობას და ლეგიტიმურობას უკარგავს სამართლებრივი სახელმწიფოს იდეას.

ამასთან, არსებითია, თამთა თოდაძის საქმის მედიაში გაშუქების დროს, ჟურნალისტებმა არ მოახდინონ მსხვერპლის მეორადი ვიქტიმიზაცია და მისთვის ღირსების შემლახავი და დამაზიანებელი კითხვების დასმა.

ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოვუწოდებთ

შინაგან საქმეთა სამინისტროს და პროკურატურას, დროულად ჩაატაროს ყველა საჭირო საგამოძიებო მოქმედება, რაც უზრუნველყოფს თამთა თოდაძის მიმართ სავარაუდო ძალადობის საქმის ეფექტიან, დროულ და დამოუკიდებელ გამოძიებას, დამნაშავის დასჯას. მიენიჭოს თამთა თოდაძეს დაზარალებულის სტატუსი.

მაღალი თანამდებობის პირებს, თავი შეიკავონ განცხადებებისაგან, რომლებიც პირდაპირ ან ირიბად მხარს უჭერს ქალის მიმართ ძალადობის სავარაუდოდ ჩამდენ პირს და ამით კიდევ უფრო ახალისებს ძალადობას.

მედია საშუალებებს, ქალთა ძალადობის შემთხვევების გაშუქების დროს, დაიცვან ჟურნალისტური ეთიკის სტანდარტები, მსხვერპლის ინტერესები, ღირსება და მისი პირადი სივრცე. სათანადოდ გაიაზრონ ქალთა მიმართ ძალადობის პრობლემა და მასშტაბი.

განცხადებას ხელს აწერენ კოალიცია თანასწორობისთვის წევრი ორგანიზაციები:

  • საქართველოს ღია საზოგადოების ფონდი(OSFG)
  • ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი(EMC)
  • კონსტიტუციის 42- მუხლი
  • კავშირი საფარი
  • საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)
  • ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG)
  • პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)
  • საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)
  • ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)
  • ადამიანის უფლებათა ცენტრი (HRC)

[1]  https://www.facebook.com/TvMtavari/videos/2471365023143836/?__tn__=%2Cd%2CPR&eid=ARCpnfMlTYlt1unSz1btjdpdokKsqOcq4lEn3dinfrXsiGG_ZfjUxWOGPnIU45pd2W0bD3C8iHgN6xtS  

[2] http://www.tabula.ge/ge/story/157016-mcema-xelitac-shemexo-da-fexitac-ras-kveba-tamta-todadze

http://www.tabula.ge/ge/story/157016-mcema-xelitac-shemexo-da-fexitac-ras-kveba-tamta-todadze-ilia-jishkarians-vicnob-da-warmoudgenelia-mdzimea-rac-mas-braldeba-davelodot-gamodziebas

24 სექტემბერს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის გამგეობის თავმჯდომარე კახა წიქარიშვილი უზბეკეთის დელეგაციას შეხვდა.
დლეგაცია დაკომპლექტებული იყო, როგორც უზბეკეთის პარლამენტის წევრებით, ასევე არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებით.
შეხვედრის მიზანს წარმოადგენდა საქართველოში არსებული არასამთავრობო ორგანიზაციების მუშაობის სპეციფიკის გაცნობა და მართლმსაჯულების საკითხებზე მსჯელობა.
უზბეკეთის დელეგაცია საქართველოში 4 დღის მანძილზე ხვდება სხვადასხვა არასამთავრობო და სახელმწიფო სტრუქტურის წარმომადგენლებს.

საქართველოს კანონმდებლობა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის პროცესში იურიდიული კომიტეტის მიერ სამუშაო ჯგუფის შექმნას ითვალისწინებს. მისი მიზანი კანდიდატების საქართველოს კონსტიტუციის ან/და სხვა კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენის ხელშეწყობაა.[1]

11 სექტემბერს კომიტეტმა ეს მექანიზმი აამოქმედა. კომიტეტის თავმჯდომარის განცხადებით, „სამუშაო ჯგუფის ფორმატი შინაარსობრივ შეფასებას ვერ გააკეთებს არსებული საკანონმდებლო ჩანაწერებიდან და იმ ლოგიკური დასკვნიდან გამომდინარე, რომელსაც პარლამენტის რეგლამენტი იძლევა.“[2]

კოალიციას სურს შეაფასოს კომიტეტის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. რეგლამენტით გათვალისწინებული ეს ინსტიტუტი ე.წ. „შერეული კომისიაა“. ის კომპლექტდება როგორც დეპუტატებისგან, ასევე მოწვეული სპეციალისტებისგან. ამ ინსტიტუტის მთავარი დანიშნულებაა განსახილველი საკითხი ყოველმხრივ, როგორც პოლიტიკური, ისე ექსპერტული პერსპექტივიდან გამოიკვლიოს. შერეულ კომისიაში გადაწყვეტილებები თანხმობაზე ორიენტირებული განხილვისა და საგნობრივი მსჯელობის საფუძველზე, მოწვეული პირებისა და პარლამენტის წევრების მხრიდან, ერთობლივად, უნდა მიიღებოდეს.

საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონის მიხედვით, მოსამართლეობის კანდიდატები შეირჩევიან ორი ძირითადი კრიტერიუმის – კეთილსინდისიერებისა და კომპეტენტურობის – საფუძველზე. რეგლამენტის მიერ სამუშაო ჯგუფისთვის განსაზღვრული მიზანი, კომიტეტს ხელი შეუწყოს ამ მოთხოვნებთან წარმოდგენილი კანდიდატების შესაბამისობის დადგენაში, შეუძლებელია გულისხმობდეს მხოლოდ საბჭოს გადაწყვეტილების ტექნიკურ გადახედვას. პირიქით, სამუშაო ჯგუფის ფუნქცია სწორედ ისაა, რომ კომიტეტს ხელი შეუწყოს იმის გარკვევაში, შინაარსობრივად (მატერიალურად) რამდენად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს საბჭოს მიერ წარმოდგენილი სია.

ამას გარდა, როგორც ითქვა, ჯგუფის სამუშაო მოიცავს როგორც პოლიტიკურ, ისე ექსპერტულ ძალისხმევას. ეს კი გამორიცხავს ამ ინსტიტუტის ტექნიკურ ფუნქციას. კომიტეტის მიერ სამუშაო ჯგუფისთვის სხდომაზე დასახულ მიზნებს თავს პარლამენტის შიდა პერსონალიც მარტივად გაართმევდა.

ამჟამად, სამუშაო ჯგუფის 16 წევრია ცნობილი,[3] სადაც უმრავლესობა - 7, ოპოზიცია - 5, აკადემიური სფერო კი 2 წევრითაა წარმოდგენილი; თითო წევრი ჰყავთ საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციასა და იურიდიული დახმარების სამსახურს. კონსულტაციები მიმდინარეობს დამოუკიდებელ დეპუტატებთან. ჯგუფში არ არის წარმოდგენილი არც ერთი საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, მათ შორის, კოალიციიდან, რაც მისი ბოლო დროინდელი ჩართულობის გათვალისწინებით, კრიტიკული და კომპეტენტური მოთამაშის მიმდინარე პროცესს მიღმა დატოვების შთაბეჭდილებას ქმნის. ასევე, მნიშვნელოვანია, რომ სამუშაო ჯგუფის შემადგენლობის პოლიტიკური ნიშნით გამოყოფილი კვოტების რაოდენობა გადაჭარბებულია, ხოლო აკადემიური სფეროს წარმომადგენლების შერჩევაში მონაწილეობის შესაძლებლობა შესაბამისი დაწესებულების წარმომადგენლებს არ ჰქონიათ.

ამის გათვალისწინებით, კოალიცია მოუწოდებს კომიტეტს გადახედოს საკუთარ გადაწყვეტილებას, სამუშაო ჯგუფს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ წარმოდგენილი კანდიდატების შინაარსობრივი შეფასების ფუნქცია მიანიჭოს, შეამციროს დეპუტატების კვოტა, უზრუნველყოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციის წარმომადგენელთა ჩართულობა, ხოლო ექსპერტული ნაწილი კი მეტად წარმომადგენლობითი გახადოს.

 

 



[1] საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 205-ე მუხლის მე-2 პუნქტი.

[2] იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა პარლამენტისთვის ასარჩევად წარდგენილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენის ხელშეწყობის მიზნით კომიტეტის სამუშაო ჯგუფი შექმნა, საქართველოს პარლამენტის ვებგვერდი, ხელმისაწვდომია: http://parliament.ge/ge/saparlamento-saqmianoba/komitetebi/iuridiul-sakitxta-komiteti-146/axali-ambebi-iuridiuli/iuridiul-sakitxta-komitetma-parlamentistvis-asarchevad-wardgenili-saqartvelos-uzenaesi-sasamartlos-mosamartleobis-kandidatebis-saqartvelos-kanonmdeblobis-motxovnebtan-shesabamisobis-dadgenis-xelshewyobis-miznit-komitetis-samushao-djgufi-sheqmna.page, განახლებულია: 12.09.2019.

[3] იქვე.

როგორც საზოგადოებისთვის ცნობილია, 2019 წლის 4 სექტემბერს დასრულდა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის პირველი ეტაპი, რის შედეგად შედგენილი 20 კაციანი სია გადაეცა საქართველოს პარლამენტს განსახილველად. აღნიშნულ სიაში 14 კანდიდატი საერთო სასამართლოების ყოფილი ან მოქმედი მოსამართლეა. კონსტიტუციის 42- მუხლმა მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების მიერ წარსულში გამოტანილი განაჩენების (განჩინებების) გადმოცემის მოთხოვნით, თუმცა საქალაქო სასამართლომ აღნიშნულზე უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ "ცალკეული მოსამართლეების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების აღრიცხვა, დამუშავება და საჯარო მონაცემთა ბაზაში განთავსება არ ხორციელდება".

 

საზოგადოებას შევახსნებთ, რომ საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის მე-13 მუხლის თანახმად სასამართლოს ღია სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილება მთლიანად ქვეყნდება სასამართლოს ვებ გვერდზე.  

 

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 28- მუხლის პირველი ნაწილით 1. საჯარო ინფორმაცია ღიაა, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა და დადგენილი წესით სახელმწიფო, კომერციული ან პროფესიული საიდუმლოებისთვის ან პერსონალური მონაცემებისთვის მიკუთვნებული ინფორმაციისა. კანონმდებლობა არ იცნობს საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმის ისეთ საფუძველს, როგორიცაა სასამართლო გადაწყვეტილებების აღრიცხვის და მონაცემთა ბაზაში განთავსების არ არსებობა

 

იმ ფონზე, როდესაც მმართველმა გუნდმა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის "უპრეცედენტოდ გამჭვირვალე და ღია პროცედურებს" დაანონსა და ასევე გაკეთდა განცხადებები, საპარლამენტო უმრავლესობა ამ კანდიადტებს "მიკროსკოპით დააკვირდება",   კანდიდატების პროფესიული გამოცდილების შესწავლის გარეშე მთელი ეს პროცედურები მოკლებულია რეალურ შინაარსს. მოსამართლის კომპეტენტურობასა და კეთილსინდისირებაზე ყველაზე უკეთ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები მეტყველებს

შესაბამისად, მოვუწოდებთ სასამართლო ხელისუფლებას უმოკლეს ვადაში გაასაჯაროოს და პარლამენტისთვის, ასევე ფართო საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი გახადოს მოსამართლე კანდიდატების მიერ წარსულში მიღებული გადაწყვეტილებები

2019 წლის 10 მაისს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ საქართველოს პარლამენტისათვის წარსადგენად კანდიდატთა შერჩევის პროცესი დაიწყო, რომელიც თითქმის 4 თვე გაგრძელდა და 2019 წლის 4 სექტემბერს დასრულდა.  

გასაუბრების პროცესის ღიაობა და საჯაროობა ცალსახად დადებითად უნდა შეფასდეს, რადგან ფართო საზოგადოებისათვის შესაძლებელი გახდა სასამართლო სისტემაში არსებული რეალური სიტუაციის ნათლად დაენახვა. როგორც  მოქმედ მოსამართლეთა, ასევე  იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრთა  კომპეტენციისა და მათი კეთილსინდისიერების შეფასება.

თავად კონკურსი არ იყო წარმომადგენლობითი იურიდიული პროფესიების მონაწილეობის თვალსაზრისით. განსაკუთრებით შეიმჩნეოდა პასიურობა ადვოკატთა კორპუსისა და აკადემიური წრეების მხრიდან. აღნიშნული სავარაუდოდ განპირობებული იქნა სასამართლო სისტემის კორპორატივიზმით, ჩაკეტილობით, კეთილსინდისიერი იურისტებისთვის სასამართლოში არსებული არასახარბიელო ვითარებით, კონკურსის პროცედურების მიმართ (დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, დახურული კენჭისყრა) ასევე შემრჩევი ორგანოს (იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს) მიმართ უნდობლობით.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევის პროცესი პარლამენტის მიერ შემუშავებული ახალი საკანონმდებლო ცვლილებების საფუძველზე მიმდინარეობდა, თუმცა პრობლემა თავად საკანონმდებლო მოწესრიგების მიმართულებით იყო. ხელისუფლებამ, კანონმდებლობის შემუშავების ეტაპზე არ აჩვენა პოლიტიკური ნება, რომ კონკურსისას მაქსიმალურად კონკურენტუნარიანი გარემო შექმნილიყო, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო პარლამენტისათვის ღირსეული კანდიდატების წარდგენა.  ხელისუფლებამ ამ პროცესში არ გაითვალისწინა  მნიშვნელოვანი საერთაშორისო პარტნიორის, ვენეციის კომისიის რეკომენდაციებიც კი. საბოლოოდ, შექმნილი  საკანონმდებლო ჩარჩოს პირობებში  შესაძლებელი გახდა სიის იმგვარად ფორმირება, რომელიც ძირითადად სასამართლოში არსებულ გავლენიანი ჯგუფისა და ხელისუფლების ინტერესებში შედიოდა. 

 

პროცესის მიმდინარეობისას არაერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა გამოიკვეთა, რასაც საბჭო უგულებელყოფდა. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოს 2 მოსამართლე წევრის, თამარ ონიანისა და ირაკლი შენგელიას აცილების ცალსახა საფუძველი იყო, კონკურსში მათი ახლო ნათესავების მონაწილეობის გამო, მათ თვითაცილება არ განაცხადეს. პროცესს არ ჩამოშორდა ასევე საბჭოს კიდევ ერთი, ამჯერად არამოსამართლე წევრი, ზაზა ხარებავა. მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ იგი არაუფლებამოსილი პირის მიერ იქნა წარდგენილი 2017 წელს პარლამენტში, რაც მისთვის უფლებამოსილების შეწყვეტის პირდაპირი საფუძველია, მან კონკურსში მონაწილეობა გააგრძელა. ეს ფაქტი განსაკუთრებით საინტერესოა იმ ფონზე, რომ საბჭოს ამ სამი წევრის კონკურსს ჩამოშორებით, მნიშვნელოვნად უმცირდებოდათ ძალაუფლება სისტემაში არსებულ გავლენიან მოსამართლეებს და შესაძლებელი ხდებოდა გადაწყვეტილების მიღება ერთგვარი კონსესუსით მომხდარიყო, მათ შორის, საბჭოში კრიტიკულად განწყობილი არამოსამართლეების მონაწილეობით, რაც საბოლოოდ ამცირებდა სიის იმგვარად ფორმირების შანსებს, როგორც ეს 4 სექტემბერს მოხდა.

 

საბჭომ კანდიდატების ნომინირების შესახებ გადაწყვეტილება ისე მიიღო, რომ სათანადოდ არ დაინტერესდა და არ გამოიკვლია, მათ შორის, მოქმედი გენერალური პროკურორის, შალვა თადუმაძის დიპლომის ირგვლივ არსებული კითხვები. შესწავლილი დოკუმენტაციის თანახმად შალვა თადუმაძე ნ. დუმბაძის სახელობის ჰუმანიტარული ინსტიტუტში 1993-1998 წლებში სწავლობდა, მაშინ როდესაც საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, ეს ინსტიტუტი პირველად 1994 წელს დაფუძნდა და იმავე წელს მიიღო საგანმანათლებლო სფეროში საქმიანობის უფლება.  საკითხით, თუ როგორ მოახერხა შალვა თადუმაძემ 1993 წელს სასწავლებელში ჩარიცხვა რომელიც 1994 წელს დაფუძნდა, არ დაინტერესებულა სიღრმისეულად საბჭო, დიპლომის შესახებ დაისვა მხოლოდ ერთი კითხვა, ერთ-ერთი არამოსამართლე წევრის მიერ.

 

საბოლოოდ, 20 კაციანი სიის ფორმირება მოხდა იმგვარად, რომ თავდაპირველი 10 კაციანი პრობლემური სიის ნაწილი მასში ისევ მოხვდა და ამ სიას გენერალური პროკურორისა და მისი მოადგილის სახელები და გვარები დაემატა. ამ სიის შემადგენლობის დიდ ნაწილზე პროგნოზები წინასწარვე კეთდებოდა.  სიაში ძირითადად სისტემაში არსებული გავლენიანი მოსამართლეები ან მათთვის მისაღები კანდიდატები და ხელისუფლებასთან დაახლოებული პირები მოხვდნენ. სიაში მოხვდნენ ასევე ისეთი მოსამართლეები, რომელთა საქმიანობის მიმართ არაერთი კითხვა არსებობს, მათ შორის, შესაძლო კორუფციის მიმართულებითაც კი. საინტერესოა ასევე ისიც, რომ პირველი ფარდომითი კენჭისყრის შემდეგ, სახალხო დამცველმა ერთგვარი სქემა გამოავლინა, რომლითაც სავარაუდოდ საბჭოს წევრები  გადაწყვეტილების მიღების პროცესში მოქმედებდნენ.

კანდიდატთა შერჩევის პროცედურის მიმდინარეობისას მრავალი მნიშვნელოვანი და პრობლემური საკითხი გამოიკვეთა, რომლებსაც ქვემოთ დეტალურად განვიხილავთ.

შერჩევის პროცესი იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში

იუსტიციის საბჭოს შემადგენლობა

იუსტიციის საბჭოს 2 მოსამართლე წევრს - თამარ ონიანსა და ირაკლი შენგელიას ჰქონდათ ცალსახა ინტერესთა კონფლიქტი კონკურსში მონაწილე კანდიდატებთან - ზურაბ აზნაურაშვილთან (თამარ ონიანის მაზლი) და ლევან თევზაძესთან (ირაკლი შენგელიას ცოლის ძმა) მიმართებაში. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონი და „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონი საბჭოს წევრებს ავალდებულებს ინტერესთა შეუთავსებლობის შემთხვევაში წინასწარ განაცხადონ ამის შესახებ და მონაწილეობა არ მიიღონ მოსამართლეობის კანდიდატის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებაში. თუმცა, მიუხედავად ამისა, არც თამარ ონიანმა და არც ირაკლი შენგელიამ არ განაცხადეს წინასწარ ინტერესთა კონფლიქტის არსებობის შესახებ და არც თვითაცილება დააყენეს. მიუხედავად არაერთი განცხადებისა[1] და მოწოდებისა, მათ შორის საბჭოს არამოსამართლე წევრების მხრიდან, ისინი არ ჩამოშორდნენ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატთა შერჩევის პროცესს და მონაწილეობა მიიღეს ფარულ კენჭისყრასა და გასაუბრებებში.

 

იუსტიციის საბჭოს არამოსამართლე წევრის - ზაზა ხარებავას კანდიდატურა არსებული ინფორმაციით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრად არჩევისას, პარლამენტს არაუფლებამოსილმა სუბიექტმა წარუდგინა, რაც პარლამენტის რეგლამენტისა და „საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის არსებით დარღვევასა და მისთვის უფლებამოსილების შეწყვეტის აშკარა წინაპირობას წარმოადგენდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ საკითხის შესასწავლად კოალიციამ საქართველოს პარლამენტის მაშინდელ თავმჯდომარეს ჯერ კიდევ 2019 წლის მაისის თვეში  მიმართა[2], ამ დრომდე საქართველოს პარლამენტს ამ საკითხზე არ უმსჯელია, ხოლო ზაზა ხარებავა  ინარჩუნებს იუსტიციის საბჭოს წევრის სტატუსს და მონაწილეობს უზენაესი სასამართლოს შერჩევის პროცესში. ზაზა ხარებავას საბჭოს შემადგენლობაში ყოფნის საკითხის გადაწყვეტა განსაკუთრებით მნიშნელოვანი იყო, თუნდაც იმ გარემოების გამო, რომ კანდიდატთა ნომინირების კენჭისყრის დროს 11-მა კანდიდატმა მიიღო ხმათა საჭირო მინიმალური რაოდენობა (10 ხმა), რა შემთხვევაშიც ზაზა ხარებავას 1 ხმას გადამწყვეტი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონოდა.

 

იუსტიციის საბჭოს მდივანი, გიორგი მიქაუტაძე (რომელიც იმავდროულად უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის ერთ-ერთი კანდიდატია), შერჩევის პროცესში გამართულ სხდომებს არ თავმჯდომარეობდა. თუმცა, იგი მაინც ხელმძღვანელობდა იუსტიციის საბჭოს აპარატს, რომლის შემადგენლობაშიც შედის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატთა შესახებ ინფორმაციის შეგროვებასა და გადამოწმებაზე უფლებამოსილი სტრუქტურულ ერთეული. შესაბამისად, იგი ინარჩუნებდა ბერკეტს, გარკვეული ზეგავლენა მოეხდინა შერჩევის პროცესზე.

პირველი ფარდობითი  კენჭისყრა

2019 წლის 20 ივნისს იუსტიციის საბჭოში პირველი ფარული, ფარდობითი კენჭისყრა გაიმართა. ფარდობითი კენჭისყრის დროს იუსტიციის საბჭოს თითოეულ წევრს 137 დარეგისტრირებული კანდიდატიდან უნდა შეერჩია მათთვის სასურველი არაუმეტეს 20 კანდიდატი. შედეგად კი საუკეთესო შედეგის მქონე 50 კანდიდატი გადავიდა გასაუბრების ეტაპზე. კენჭისყრაზე დაკვირვების შედეგად სახალხო დამცველის მიერ გამოვლენილ იქნა, რომ ბიულეტენთა გარკვეული ნაწილი შემოხაზული იყო ერთიანი სქემით, რაც აჩენდა საფუძვლიან ეჭვს, რომ საბჭოს წევრთა ნაწილი ერთმანეთთან შეთანხმებულად მოქმედებდა.[3] 

კანდიდატთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე იუსტიციის საბჭოს უარი

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის შერჩევის პროცედურის მაქსიმალური გამჭვირვალობის უზრუნველსაყოფად ორგანულ კანონში გაიწერა შესაბამისი გარანტიები. მათ შორის, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატის მიერ თანხმობის გაცემის ვალდებულება მის შესახებ არსებული ინფორმაციის (მათ შორის, პერსონალური მონაცემების, გარდა ჯანმრთელობის მდგომარეობისა) გასაჯაროვებაზე. კოალიციის წევრმა ორგანიზაციებმა პირველი ფარული კენჭისყრის მეორე დღესვე დაიწყეს კანდიდატთა შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვა. კოალიციის მიზანი იყო გასაუბრებების დაწყებამდე იუსტიციის საბჭოდან მოპოვებული ინფორმაციის დროულად დამუშავება და საზოგადოებისათვის მიწოდება. საზოგადოების დროულად ინფორმირება მნიშვნელოვანი იყო გასაუბრებების დაწყებამდე, რათა საზოგადოებაში შექმნილიყო წარმოდგენა იმ ადამიანთა შესახებ, რომლებიც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას. თუმცა, იუსტიციის საბჭომ თავდაპირველად უარი განაცხადა კანდიდატთა შესახებ ინფორმაციის გასაჯაროვებაზე პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით. აღნიშნული უარი ეფუძნებოდა ორგანული კანონის ჩანაწერის არასწორ განმარტებას, რომლის მიხედვითაც პირი მხოლოდ საქართველოს პარლამენტისთვის ინფორმაციის (მათ შორის, პირის პერსონალური მონაცემების) გადაცემა/გასაჯაროვებაზე აცხადებდა თანხმობას და არა ზოგადად გასაჯაროვებაზე.

იუსტიციის საბჭომ გასაუბრების ეტაპზე გადასულ კანდიდატთა მიერ წარმოდგენილი განცხადებებისა და თანდართული დოკუმენტების გასაჯაროების შესახებ გადაწყვეტილება მხოლოდ სახალხო დამცველისა და სახელმწიფო ინსპექტორის წარმომადგენლების პოზიციების მოსმენის შემდეგ მიიღო, რომლებიც ყურადღებას ამახვილებდნენ მთლიან პროცესში აღნიშნული ინფორმაციის გასაჯაროების მნიშვნელობაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღება მოხდა გასაუბრებების დაწყებამდე 5 დღით ადრე, რაც არაგონივრული ვადა იყო 50 კანდიდატის შესახებ ინფორმაციის დასამუშავებლად, რამაც, საბოლოო ჯამში, ინფორმაციის გასაჯაროებას მნიშვნელობა შეუმცირა.

გასაუბრებები

იუსტიციის საბჭოში გასაუბრების პროცესი 2019 წლის 17 ივლისიდან 15 აგვისტოს ჩათვლით მიმდინარეობდა. გასაუბრება გაიმართა 49[4] კანდიდატთან.

 

      გასაუბრების ხანგრძლივობა 

გასაუბრების პროცესის დაწყებამდე საბჭოს წევრები დღის განმავლობაში 5 კანდიდატთან გეგმავდნენ გასაუბრებას, თითოეულთან 45 წუთიდან 1 საათის განმავლობაში. თუმცა, პირველ დღეს თითოეულ კანდიდატთან გასაუბრების ხანგრძლივობამ და საბჭოს წევრთა შეკითხვების რაოდენობამ ცხადყო, რომ დღის განმავლობაში სამუშაო საათებში სრულყოფილი გასაუბრების ჩატარება მაქსიმუმ 2 კანდიდატთან იქნებოდა შესაძლებელი. თუმცა საწყის ეტაპზე, გასაუბრებები არანორმირებული რეჟიმით მიმდინარეობდა, გრძელდებოდა თითქმის უწყვეტად 10-11 საათის განმავლობაში. აღნიშნული სამუშაო გრაფიკი გააპროტესტეს არამოსამართლე წევრებმა. ანა დოლიძემ და ნაზი ჯანეზაშვილმა კი რამდენჯერმე დატოვეს სხდომა სამუშაო საათების ამოწურვის შემდგომ. კოალიციის შეფასებით, არანორმირებული სამუშაო გრაფიკით გასაუბრებების პროცესის წარმართვა აზიანებდა თავად კანდიდატების შერჩევის პროცესს და ლახავდა თავად კანდიდატების, საბჭოში დასაქმებული პირებისა და მონიტორების ინტერესებს.[5] 

არამოსამართლე წევრების ინიციატივას, 2-მდე შეემცირებინათ დღის განმავლობაში გასაუბრებაზე გამომსვლელ კანდიდატთა რაოდენობა, საბჭოს მოსამართლე წევრები უარყოფითად შეხვდნენ. შესაბამისად, შერჩევის პროცესი 26 ივლისის ჩათვლით ყოველგვარი გონივრული დროის გადაცილებით მიმდინარეობდა. აღნიშნული კიდევ უფრო აძლიერებდა ეჭვს, რომ საბჭოს წევრთა უმრავლესობას გასაუბრების პროცესის მაქსიმალურად მოკლე დროში      დასრულება სურდა. თუმცა, დადებითად უნდა შეფასდეს, რომ 26 ივლისს, ამჯერად მოსამართლე წევრის ინიციატივის საფუძველზე საბჭო გადავიდა დღეში 2 კანდიდატთან გასაუბრების რეჟიმზე. 

      სიტყვიერი თავდასხმები არამოსამართლე წევრებზე

საყურადღებოა, რომ გასაუბრების პროცესი საკმაოდ არაკონსტრუქციულ ვითარებაში მიმდინარეობდა. არაერთხელ დაფიქსირდა კოლეგებისადმი არაკორექტული, არაეთიკური მიმართვები. საბჭოს მოსამართლე წევრებმა კანდიდატთან გასაუბრების მსვლელობისას არაერთხელ შეაწყვეტინეს საუბარი და დაუპირისპირდნენ საბჭოს არამოსამართლე წევრებს ანა დოლიძესა და ნაზი ჯანეზაშვილს მათ მიერ დასმული კრიტიკული შეკითხვების შინაარსის გამო. მოსამართლე წევრების გააქტიურება განსაკუთრებით იგრძნობოდა ისეთი შეკითხვების დასმისას, რომლებიც სასამართლო სისტემის შიგნით არსებულ პრობლემებს, მიხეილ ჩინჩალაძეს, ლევან მურუსიძეს, სასამართლოში არსებულ კლანურ მმართველობასა და მოსამართლეებში განსხვავებული აზრის არარსებობას შეეხებოდა. გარდა ამისა, მოსამართლე წევრებმა რამდენჯერმე ისინი პროცესის ჩაშლის მცდელობასა და კანდიდატთა „დაკითხვაშიც“ დაადანაშაულეს.       

      დასმული შეკითხვები

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატთა შერჩევის პროცესში უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა გასაუბრების პროცესის გამჭვირვალობასა და მის პირდაპირ ტრანსლირებას. მისი უმთავრესი დანიშნულება კანდიდატების საზოგადოებისათვის გაცნობა და პროცესისადმი სანდოობისა და მაღალი ლეგიტიმაციის უზრუნველყოფა იყო. გამჭვირვალე პროცესმა ფართო საზოგადოებას მისცა შესაძლებლობა, დაენახა არა მხოლოდ ის, თუ როგორი პროფესიული კვალიფიკაციისა და კეთილსინდისიერების მქონე მოსამართლეები წყვეტენ სასამართლოში საქმეებს, არამედ ისიც, თუ როგორია მათი ზოგადი განათლება, ღირებულებები, მსჯელობის უნარი და ანალიტიკური აზროვნება, მათი დამოკიდებულებები სხვადასხვა მნიშვნელოვან და აქტუალურ საკითხთან მიმართებით.

გასაუბრებების პროცესის დაწყების წინა დღეს საბჭოს წევრები შეთანხმდნენ, რომ კანდიდატებს არ დაუსვამდნენ შეკითხვებს, რომლებიც არა კანდიდატის ანალიტიკურ და ღირებულებით, არამედ კონკრეტული მუხლის ფორმულირების დაზეპირების უნარს ამოწმებდა. მიუხედავად ამისა, არაერთხელ დაფიქსირდა ამგვარი შეკითხვები, განსაკუთრებით კრიტიკულად განწყობილი და არამოსამართლე კანდიდატების მიმართ.  

კანდიდატთან გასაუბრების მიმდინარეობისას კოალიციის მიერ წარმოებული სტატისტიკური მონაცემები ცხადყოფს, რომ გასაუბრების მიმდინარეობისას ყველაზე მეტ შეკითხვას არამოსამართლე წევრები, ნაზი ჯანეზაშვილი და ანა დოლიძე სვამდნენ. სხვა წევრები შეკითხვების მცირე რაოდენობით გამოირჩეოდნენ. განსაკუთრებით იგრძნობოდა საბჭოს მოსამართლე წევრების აგრესიული ტონი და ირონიულო დამოკიდებულება იმ კანდიდატის მიმართ, რომლებმაც სასამართლოში არსებულ პრობლემებზე ღიად ისაუბრეს. აღნიშნული ვითარება ქმნიდა შთაბეჭდილებას, რომ მოსამართლე წევრები მაქსიმალურად ცდილობდნენ ამგვარი კანდიდატების არაკომპეტენტურობის წარმოჩენას, რაც ერთგვარ ფსიქოლოგიურ ზეწოლასაც ემსგავსებოდა.

      კანდიდატების პასუხები და საბჭოს წევრების მხრიდან მათი დახმარება

გასაუბრებების განმავლობაში კანდიდატთა უმრავლესობამ გამოამჟღავნა ამა თუ იმ საკითხთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის არასიღრმისეული ცოდნა.  სამწუხაროდ, მათ უმრავლესობას მხოლოდ ზედაპირული წარმოდგენები ჰქონდა ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებთან დაკავშრებით.

საყურადღებოა, რომ დაფიქსირდა შემთხვევები, როდესაც საბჭოს წევრთა უმრავლესობა (განსაკუთრებით მოსამართლე წევრები) შეკითხვებს პასუხის მიმანიშნებელი ფორმით სვამდნენ (ძირითადად ე.წ. „ჩაკითხვებისას“). გარდა ამისა, დაფიქსირდა შემთხვევები, როდესაც ისინი კანდიდატს საბჭოს სხვა წევრის მიერ დასმული შეკითხვისთვის პასუხის გაცემაში დაეხმარნენ მინიშნებისა თუ კარნახის გზით.

მეორე ფარდობითი კენჭისყრა და კანდიდატთა ნომინირება

იუსტიციის საბჭოს წევრებმა გასაუბრებების პროცესის დასრულების შემდგომ დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში ქულებით შეაფასეს კანდიდატები[6]. სრულიად გაუგებარია კეთილსინდისიერების შეფასების შკალა, რომლითაც  შეფასების ყველაზე დაბალ საფეხურზე აღმოჩნდნენ კანდიდატები, რომლებმაც ღიად გამოხატეს შეშფოთება სასამართლოს პრობლემური წარსულის გამო, ხოლო მაღალი შეფასება მიიღეს კანდიდატებმა, რომლებიც   სასამართლოში სისტემური პრობლემის არსებობას (ვერც ახლა და ვერც წარსულში) ვერ ხედავენ.

2019 წლის 4 სექტემბერს საბჭომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე ასარჩევად საქართველოს პარლამენტისთვის წარსადგენი კანდიდატების გამოცხადებული ვაკანსიის რაოდენობამდე დაყვანის მიზნით მეორე ფარული კენჭისყრა ჩაატარა და საუკეთესო შედეგის მქონე 20 კანდიდატი გამოავლინა. შემდგომ, 20-ივე კანდიდატს სათითაოდ ეყარა კენჭი საქართველოს პარლამენტისთვის წარსადგენად და ყველა მათგანმა მოაგროვა ნომინირებისთვის საჭირო ხმათა რაოდენობა (საბჭოს სრული შემადგენლობის 2/3-ის მხარდაჭერა). შეფასებების მიხედვით დაგროვილი ქულათა რაოდენობის შედეგად გამოვლენილი საუკეთესო შეფასების მქონე 20 კანდიდატის სია ზუსტად არ დაემთხვა კენჭისყრის შედეგად გამოვლენილ და ნომინირებულ კანდიდატთა 20 კაციან სიას. 

ასევე მნიშვნელოვანია, რომ  ნომინირებულ კანდიდატთა სიაში მოხვდნენ ის მოსამართლეებიც, რომლებიც 2018 წლის დეკემბერში პარლამენტისთვის წარდგენილ 10 კაციან სიაში იყვნენ[7]. სიის მიღმა დარჩა რამდენიმე ისეთი კანდიდატი, რომლებმაც როგორც ბიოგრაფიული მონაცემებით, ასევე გასაუბრების პროცესში გამოვლენილი ცოდნითა და გამოცდილებით დადებითი შთაბეჭდილება შექმნეს, მაშინ, როდესაც სიაში მოხვედრილ რიგ კანდიდატთა  კვალიფიკაცია და კეთილსინდისიერება საფუძვლიან ეჭვებს იწვევს.

გასაუბრებების სტატისტიკური ინფორმაცია:

გასაუბრებათა საშუალო ხანგრძლივობა: 3:08 წთ.

ყველაზე ხანგრძლივი გასაუბრება: მერაბ გაბინაშვილი, 5:55 წთ. 

ყველაზე ხანმოკლე გასაუბრება: შოთა ლაითაძე, 1:34 წთ.

ყველაზე მეტი დასმული კითხვა ერთ გასაუბრებაზე:   ზურაბ აზნაურაშვილი, 160 შეკითხვა.

ყველაზე ნაკლები დასმული კითხვა ერთ გასაუბრებაზე:  შოთა ლაითაძე, 37 შეკითხვა.

საბჭოს წევრი, რომელმაც ყველაზე მეტი კითხვა დასვა: ნაზი ჯანეზაშვილი, 1384 კითხვა (მათ შორის: 408 - სამართლებრივი კითხვა; 65 - წინა სამუშაო გამოცდილების შესახებ; 911 - ზოგადი ხასიათის კითხვა).

საბჭოს წევრი, რომელმაც ყველაზე ნაკლები კითხვა დასვა:  შოთა ქადაგიძე, 109 კითხვა (მათ შორის: 92 - სამართლებრივი კითხვა; 17 - ზოგადი ხასიათის კითხვა).

საბჭოს წევრების მიერ დასმული შეკითხვების ჯამური რაოდენობა: 4101 (მათ შორის: 2224 - სამართლებრივი კითხვა; 130 - წინა სამუშაო გამოცდილების შესახებ; 1747 - ზოგადი ხასიათის კითხვა).

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის პროცესში, ხელისუფლებამ, კანონმდებლობის შემუშავების ეტაპზე, არ აჩვენა პოლიტიკური ნება, რომ მას უზენაესი სასამართლოს ღირსეული და კვალიფიციური კადრებით დაკომპლექტება სურდა. წარდგენილი 20 კაციანი სიის საბოლოოდ დამტკიცებით იზრდება ხელისუფლებისა და  გავლენიანი მოსამართლეების უზენაეს სასამართლოში გაძლიერების რისკი, რაც საბოლოოდ ჩიხში შეიყვანს ქვეყანაში ღირსეული მართლმსაჯულების შექმნის პერსპექტივას.

 

კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღვნიშნავთ, რომ ამ საკითხის ირგვლივ განვითარებული მოვლენების ანალიზი, მათ შორის, სიის ძირითადად იმ კანდიდატებით დაკომპლექტება, რომელთა მიმართაც წინასწარ კეთდებოდა პროგნოზები, გვაფიქრებინებს, რომ პროცესი მეტწილად ფორმალურ ხასიათს ატარებდა და არ იყო მიმართული მართლმსაჯულების სისტემაში არსებული უმძიმესი პრობლემების მოგვარებისკენ.   პარლამენტის მიერ შექმნილმა საკანონმდებლო ჩარჩომ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს კიდევ ერთხელ მისცა მოსამართლეთა გავლენიანი ჯგუფის და ხელისუფლების ინტერესების გატარების შესაძლებლობა, რაც საბოლოოდ კიდევ უფრო ამძიმებს ქვეყანაში არსებულ მართლმსაჯულების მდგომარეობას.

 



[1] კოალიციის „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის“ 2019 წლის 17 ივლისის განცხადება. ხელმისაწვდომია: http://coalition.ge/index.php?article_id=213&clang=0

[2] კოალიციის „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის“ 2019 წლის 14 მაისის განცხადება. ხელმისაწვდომია: http://www.coalition.ge/index.php?article_id=208&clang=0

[3] სახალხო დამცველის 2019 წლის 28 ივნისის განცხადება. ხელმისაწვდომია: http://bit.ly/2k3CTsy

[4]  კანდიდატმა ამირან ძაბუნიძემ, გასაუბრებამდე 1 დღით ადრე მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა.

[5] კოალიციის „დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის“ 2019 წლის 24 ივლისის განცხადება. ხელმისაწვდომია: http://coalition.ge/index.php?article_id=214&clang=0

[6] მოსამართლეობის კანდიდატთა შეფასება http://bit.ly/2lWr8od

[7] თამარ ალანია, მერაბ გაბინაშვილი, გიორგი მიქაუტაძე, ნინო ქადაგიძე და პაატა სილაგაძე.