„კოალიცია თანასწორობისთვის“ წევრი 6 ორგანიზაცია და  „თანასწორობის მოძრაობა“ 14 ივნისსა და 16 ივნისს  განვითარებულ მოვლენებს ეხმიანება და  სახელმწიფოს ანტიდემოკრატიული ჯგუფების ძალადობრივი მოწოდებების აღკვეთისა და თანასწორი და ინკლუზიური პოლიტიკის გატარებისკენ მოუწოდებს.

ბოლო დღეებში ჩვენი საზოგადოება საჯარო სივრცეში ძალადობრივი, ანტიდემოკრატიული ჯგუფების მობილიზაციის მძიმე შემთხვევების მომსწრე გახდა. 14 ივნისს მთავრობის კანცელარიასთან „თბილისი პრაიდის“ მხარდამჭერებმა, რომლებიც ლგბტი აქტივისტების გარკვეულ ნაწილს აერთიანებს, გამართეს აქცია, რომლითაც ხელისუფლებას მათი შეკრების თავისუფლების გარანტირებას სთხოვდნენ. შეკრების მონაწილეებს ამ  ულტრაკონსერვატიული პოლიტიკური და კლერიკალური ჯგუფები დაუპირისპირდნენ. აღნიშნული ჯგუფების ლიდერები და წევრები ღიად გამოხატავდნენ ძალადობრივ განზრახვებსა და აშკარად უგულებელყოფდნენ კონსტიტუციური წესრიგის საფუძვლად მდებარე პრინციპებს.

აღსანიშნავია, რომ 14 ივნისის აქციას წინ უძღოდა საქართველოს საპატრიარქოს ოფიციალური განცხადება, რომელმაც საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდა, არ დაეშვა „თბილისი პრაიდის“ მიერ ორგანიზებული ღირსების მარშის გამართვა და ლგბტი აქტივისტები „ცოდვის პროპაგანდირებაში“ დაადანაშაულა. საპატრიარქოს ოფიციალურ განცხადებას მოჰყვა სხვა სასულიერო პირების კიდევ უფრო რადიკალური და ძალადობრივი განცხადებები, რომელსაც საქართველოს საპატრიარქო ამ დრომდე არ გაემიჯნა. ცხადია, რომ მაღალი საზოგადოებრივი მხარდაჭერის მქონე რელიგიური ინსტიტუტის მგავსი განცხადებები ძალადობის ლეგიტიმაციას უწყობს ხელს და სამწუხაროა, რომ 2013 წლის 17 მაისის უმძიმესმა გამოცდილებამ საპატრიარქოს ხედვები და მიდგომები ვერ შეცვალა.

14 ივნისს კანცელარიასთან მიმდინარე აქციისა და კონტრაქციის დროს პოლიციამ მეტნაკლებად მოახერხა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და მათ შორის, დააკავა კონტრაქციის  30-მდე მონაწილე. თუმცა, ამ დღეს ქვიარ აქტივისტებს მოუწიათ აქციის ტერიტორიის დატოვება და შეურაცხყოფის, დაუცველობის და მძიმე ემოციური სტრესის მიღება. კონტრაქციის მონაწილეებმა კვერცხები ესროლეს აქციის ორგანიზატორს, გიორგი თაბაგარს. საგანგაშოა, რომ კონტრაქციის მონაწილეები დაემუქრნენ და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს საქართველოს სახალხო დამცველის წარმომადგენლს. ასევე, ისინი ხელს უშლიდნენ ჟურნალისტებს საქმიანობაში, თუმცა, პოლიციამ რიგ  შემთხვევებში  დააგვიანა მყისიერი რეაგირება მსგავს ფაქტებზე.  

პრობლემურია ის გარემოებაც, რომ 14 ივნისს პოლიციამ არ მიიღო სამართლებრივი ზომები ძალადობრივი აქციის ორგანიზატორების მიმართ, რომლებიც მუქარისა და შუღლის გაღვივებისკენ მიმართულ ძალადობრივ განცხადებებს აკეთებდნენ აქციის ტერიტორიაზე. მეტიც, ხელისუფლების პოლიტიკურმა რიტორიკამ სათანადოდ ვერ უპასუხა კონტრაქციის ძალადობრივ და ჰომოფობიურ იდეებს და ამ ერთგვარი „დუმილით’“ მათ პოლიტიკური ლეგიტიმაციაც მისცა.

14 ივნისს დაწყებული ანტიდემოკრატიული ჯგუფების მობილიზაცია გაგრძელდა 16 ივნისს, თბილისის ცენტრში გამართული ხალხმრავალი აქციით, რომელზეც ლევან ვასაძემ უკიდურესად პრობლემური და ანტისახელმწიფოებრივი განცხადებები გააკეთა „სახალხო ლეგიონების“ შექმნისა და ქუჩებში ლგბტი ადამიანების კონტროლის, დაკავებისა და ძალადობის შესახებ. მათი განცხადებით, პოლიციის მიერ მათი საქმიანობის ხელშეშლის შემთხვევაში, ისინი  სამართალდამცავებს არ  დაემორჩილებიან.  

ცხადია, რომ მსგავსი განცხადებები არღვევს დემოკრატიული პოლიტიკური სისტემის საფუძვლებს და  ძალადობის ესკალაციის და გავრცელების მაღალ რისკებს შეიცავს. 

ჩვენი შეფასებით, ულტრაკონსერვატიული ანტიდემოკრატიული იდეების გაძლიერებას სტრუქტურული ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური მიზეზების აქვს და არსებითია ხელისუფლებამ, პოლიტიკურმა და სამოქალაქო ჯგუფებმა ის სათანადოდ გაიაზროს. ჩვენს ქვეყანაში არსებული უკიდურესი სიღარიბე, ეკონომიკური უთანასწორობა, მყიფე დემოკრატია და ღრმა პოლიტიკური და სოციალური პოლარიზაცია ულტრაკონსერვატიული იდეების აღზევებისთვის ნაყოფიერ ნიადაგს ქმნის. სამწუხაროდ, არსებულ გამოწვევებს სათანადოდ ვერ იაზრებს და ვერ პასუხობს ვერც ხელისუფლება და ვერც სხვა პოლიტიკური ჯგუფები. მეტიც, ბოლო დროს ანტიდემოკრატიული ჯგუფების გაძლიერების და ორგანიზების ტენდენციის მიუხედავად, ხელისუფლებას არ მიუღია ადეკვატური ზომები მსგავსი პოლიტიკური იდეების და ჯგუფების რადიკალიზაციის პრევენციის მიზნით. ზოგიერთ შემთხვევაში კი გაჩნდა ეჭვები მათ მიმართ ხელისუფლების ლოიალობის შესახებ.  

ხაზი უნდა გაესვას ამ მოძრაობების ლიდერების პოლიტიკურ ბიოგრაფიასა და პოლიტიკურ ინტერესს. მათი დიდი ნაწილი  ღიად არის დაკავშირებული რუსულ პოლიტიკურ ისტებლიშმენტთან და აშკარად ჩანს პოლიტიკური ძალაუფლების და გავლენის მოპოვების ინტერესი. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია იმ საზოგადოებრივმა ჯგუფებმა, რომლებიც გუშინ, 16 ივნისს შეუერთდნენ აქციას,  კარგად გაიაზრონ ამ მოძრაობის ლიდერების რეალური პოლიტიკური განზრახვები და დღის წესრიგი და ამ უპასუხისმგებლო ლიდერებს არ მისცენ მათი  სოციალური უკმაყოფილების პოლიტიკური გამოყენების  შესაძლებლობა.

სამწუხაროდ, 2013 წლის 17 მაისის მძიმე გამოცდილების მიუხედავად, ჩვენ ვერ დავინახეთ, რომ ხელისუფლება სათანადოდ იაზრებს ჰომოფობიის მძიმე პოლიტიკურ და სოციალურ შედეგებს და მისი დაძლევისთვის  სისტემური ნაბიჯებს დგამს.    ამის საპირისპიროდ, აშკარაა, რომ ხელისუფლება უკვე წლებია ვერ უზრუნველყოფს ლგბტი ადამიანების შეკრების თავისუფლების დაცვას და ღიად ახდენს ლგბტი ადამიანების და მათი უფლებების უგულებელყოფას. 2012[1] და 2013[2] წლებში 17 მაისს, ჰომოფობიისა და ტრანსფობიის წინააღმდეგ საერთაშორისო დღეს ლგბტი ადამიანების მშვიდობიანი მანიფესტაციის დარბევა სახელმწიფოს მხრიდან რეაგირების გარეშე დარჩა. ცხადია, რომ მსგავსი პოლიტიკა საზოგადოებაში დაუსჯელობის განცდას აჩენს და ახალისებს ჰომო/ბი/ტრანსფობიურ ძალადობას. ამის საპირისპიროდ, მმართველი პოლიტიკური გუნდის წევრები ხშირად ახდენდნენ ჰომოფობიის პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზებას და ლგბტი ადამიანების და უფლებების აშკარა იგნორირებას.  

ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, ხელმომწერი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ სახელმწიფოს, გააცნობიეროს საკუთარი პასუხისმგებლობა შექმნილ სოციალურ კრიზისში და მიიღოს ქმედითი ზომები თანასწორობასა და ინკლუზიაზე დაფუძნებული პოლიტიკის გატარებისთვის. არსებითია, ამ პროცესში საკუთარი პასუხისმგებლობა გაიაზრონ პოლიტიკურმა პარტიებმა და  საპატრიარქომ.

შესაბამისად, ხელმომწერი ორგანიზაციები მოუწოდებენ

Ø  მთავარობას სრული პასუხისმგებლობით მოეკიდოს ლევან ვასაძისა და მასთან დაკავშირებული პოლიტიკური და კლერიკალური ჯგუფების საქმიანობას, მათ ძალადობრივ გეგმებსა და ქმედებებზე სათანადო სამართლებრივი რეაგირება მოახდინონ. ამ კუთხით, არსებითია 16 ივნისს, ვასაძის მიერ გაკეთებული საჯარო განცხადებების საფუძველზე, შსს-ს მიერ სისხლის სამართლის კოდექსის 223-ე მუხლით (უკანონო ფორმირების შექმნა, ხელმძღვანელობა, ასეთ ფორმირებაში გაწევრება, მონაწილეობა ან/და უკანონო ფორმირების სასარგებლოდ სხვა საქმიანობის განხორციელება) დაწყებული გამოძიება იყოს რეალური და ეფექტიანი და საზოგადოებამ დროულად მიიღოს ინფორმაცია გამოძიების კონკრეტული შედეგების შესახებ;

Ø  მთავრობას და პოლიტიკურ ისტებლიშმენტს გაიაზროს ანტიდემოკრატიული პოლიტიკური მოძრაობების აღზევების სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური მიზეზები და სისტემური დემოკრატიული და სოციალური პოლიტიკით უპასუხოს მას;

Ø  აღმასრულებელ და საკანონმდებლო ხელისუფლებას სათანადოდ გაიაზროს ჰომოფობიის მძიმე პოლიტიკური და სოციალური ეფექტი და  შეიმუშაოს თანმიმდევრული  და სისტემური პოლიტიკა ჰომო/ბი/ტრანსფობიის აღმოსაფხვრელად;

Ø  საქართველოს პროკურატურას და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეფექტიანად გამოიძიონ 14 ივნისს მთავრობის კანცელარიასთან მომხდარი ინციდენტები და საზოგადოებას მიაწოდონ ინფორმაცია გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ;

Ø  პოლიციას მიიღოს ქმედითი და პროაქტიული პრევენციული ზომები 14 ივნისის შეკრების მონაწილეების და ლგბტი ადამიანების უსაფრთხოებისა და უფლებების დასაცავად.

 

განცხადებას ხელს აწერენ:

·         ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი(EMC)

·         კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

·         კავშირი „საფარი“

·         საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)

·         ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG)

·         ადამიანის უფლებათა ცენტრი (HRC)

·         თანასწორობის მოძრაობა (Equality Movement)



[1] საქმე იდენტობა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ (საჩივარი №73235/12), 12.05.2015. იხილეთ აქ: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3032951?publication=0

[2] 17 მაისის საქმეზე ბრალდებულები მეორე ინსტანციის სასამართლომაც უდანაშაულოდ ცნო. 8.09.2017. იხ. აქ: https://women.ge/ka/news/newsfeed/145/

2019 წლის 1 იანვრიდან „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (UNHCR) მხარდაჭერით ახორციელებს  პროექტს „ლტოლვილების, თავშესაფრის მაძიებლებისა და ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირების დაცვა და გაძლიერება საქართველოში“. აღნიშნული პროექტის ფარგლებში, ორგანიზაციის იურისტები უფასო კონსულტაციების, ადვოკატირებისა და სტრატეგიული სამართალწარმოების გზით დახმარებას უწევენ საქართველოში საერთაშორისო დაცვის მაძიებელ ადამიანებს, როგორც სტატუსის მიღების, ასევე ძირითად უფლებებზე ხელმისაწვდომობის კუთხითაც.

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლს“ ა.კ.მ-მ დახმარების თხოვნით 2019 წლის 15 მარტს მომართა. მისი განცხადებით, მან, 8 თვის ორსულმა, თავისი ქვეყანა პირადი უსაფრთხოების მოსაზრებით დატოვა, რადგან მისი მეუღლე, ყოფილი მაღალი თანამდებობის პირის დაცვის წევრი, პოლიტიკური მოტივით იძებნებოდა. ა.კ.მ. კონსტიტუციის 42-ე მუხლის იურისტების დახმარებით, იმავე დღეს დარეგისტრირდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიგრაციის დეპარტამენტში თავშესაფრის მაძიებლად და დროებითი განთავსების ცენტრში მოთავსდა. შესაბამისად, როგორც საქართველოში რეგისტრირებულ თავშესაფრის მაძიებელს, მას შესაძლებლობა მიეცა ესარგებლა თითქმის ყველა იმ სერვისით, რომელსაც საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა საქართველოს მოქალაქეებს უფასოდ სთავაზობს.

ა.კ.მ-ს ტყუპები მაისის ბოლოს შეეძინა. თუმცა, ერთ-ერთი ახალშობილის ჯანმრთელობის მდგომარეობა სამშობიაროში გაუარესდა. იმის გამო, რომ ვერ მოესწრო ტყუპების თავშესაფრის მაძიებლებად დარეგისტრირება, აუცილებელი გახდა დამატებითი ფინანსური სახსრების მობილიზება, რაც განმცხადებელს არ გააჩნდა. „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“, პარტნიორი ორგანიზაციის “World Vision Georgia” და მიგრაციის დეპარტამენტის ერთობლივი მუშაობის შედეგად შესაძლებელი გახდა ტყუპისცალი ახალშობილების თავშესაფრის მაძიებლებად დაუყოვნებლივ რეგისტრაცია, საყოველთაო დაზღვევის პროგრამაში ჩართვა და ამ სიძნელის თავიდან აცილება.

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ წევრი არასამთავრობო ორგანიზაციები ეხმიანებიან საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში არასრულწლოვანი გოგონას გაუპატიურებისა და მასზე იძულებითი ქორწინების უმძიმეს საქმეს. სახელმწიფოსგან მოვითხოვთ, გოგონათა იძულებითი ქორწინებისა და ძალადობის პრევენციის მიზნით სისტემური, ქმედითი და საგანგებო ნაბიჯების გადადგმას. აღსანიშნავია, რომ მიმდინარე პერიოდში ასევე გამოვლინდა ლაგოდეხში არასრულწლოვანი გოგონას გაუპატიურების კიდევ ერთი  შემზარავი შემთხვევა.

საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები

2015 წლის 7 დეკემბერს, ღამით, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში 14 წლის გოგონა რამდენიმე ადამიანმა მოიტაცა,  და სოფლიდან მოშორებით მდებარე ფერმაში მიიყვანა, სადაც 24 წლის მამაკაცთან ერთად საყარაულო ოთახში ჩაკეტა. გოგონას წინააღმდეგობის მიუხედავად, უფროსმა მამაკაცმა ის საწოლზე მიაბა და გააუპატიურა. მეორე დილით ოჯახში დაბრუნებულმა მსხვერპლმა მშობლებს ყველაფერი უამბო და გააფრთხილა, რომ მოძალადეზე იძულებითი ქორწინების შემთხვევაში თავს მოიკლავდა. მშობლებმა დახმარებისთვის პოლიციას მიმართეს.  მსხვერპლის უფლებებს იცავს კოალიციის წევრი ორგანიზაცია - ადამიანის უფლებათა ცენტრი.

საგარეჯოს პოლიციამ გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 140- მუხლით დაიწყო, რაც გულისხმობს სექსუალური ხასიათის ქმედებას 16 წლის ასაკს მიუღწეველ პირთან. მსხვერპლმა პოლიციაში დეტალურად აღწერა დანაშაულთან დაკავშირებული გარემოებები და დაასახელა დანაშაულში მონაწილე ყველა პირი.

გამოძიების ინფორმაციით, მოძალადე მიიმალა, რის გამოც ვერ მოხერხდა მისი დაკავება. თუმცა მსხვერპლის, ოჯახის წევრების და თვითმხილველების ინფორმაციით,  მთელი ეს პერიოდი იგი საკუთარ სოფელში იმყოფებოდა. სასამართლომ მოძალადეს ბრალი წაუყენა და  აღკვეთის ღონისძიების სახით, პატიმრობა დაუსწრებლად შეუფარდა.

აღსანიშნავია, რომ პროკურატურამ პასუხისგებაში არ მისცა სხვა პირები, რომელთა დანაშაულში მონაწილეობაზეც მსხვერპლი უთითებდა. ისინი დღემდე თავისუფლად და დაუსჯელად ცხოვრობენ სოფელში.  

გაუპატიურების შემდეგ ძალადობის მსხვერპლ გოგოს 2 წელი სკოლაში აღარ უვლია, რადგან მსხვერპლის მტკიცებით, მას არ სურდა ისეთ გარემოში სწავლის გაგრძელება, სადაც ყველამ იცოდა მისი გაუპატიურების შესახებ. 2017 წელს მშობლებმა გოგონა მეზობელი სოფლის სკოლაში შეიყვანეს.

2019 წლის 4 აპრილს მიმალვაში მყოფმა ბრალდებულმა მსხვერპლი გოგონა განმეორებით მოიტაცა. ამ დროისთვის გოგონა გამტაცებლის სახლში ცხოვრობს. ცნობილია, რომ აღნიშნულ ფაქტზე  ასევე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, თუმცა, მხოლოდ საქმის მედიაში გახმაურების შემდეგ, მეორე დღეს, დააკავა პოლიციამ ბრალდებული პირი. გოგონა ამ ეტაპზე თავს იკავებს პოლიციასთან კომუნიკაციისგან, რაც მის მიმართ მოძალადის ოჯახის წევრების სავარაუდო იძულებითა და სამართალდამცავი ორგანოების მიმართ შექმნილი უნდობლობით შეიძლება აიხსნას.    

სოციალური სამსახურები ჩართული არიან პროცესში და აქვთ კომუნიკაცია მსხვერპლის ოჯახთან, თუმცა, აუცილებელია ფსიქოლოგის უფრო აქტიური ჩართულობა, რომ დაეხმაროს გოგონას სტრესიდან გამოსვლაში. სოციალური სამსახურები ასევე უნდა დაინტერესდნენ, თუ რატომ არ სურს მსხვერპლს სამართლადამცველებთან ურთიერთობა ან  ხომ არ იმყოფება იგი ზეწოლის ქვეშ.  

2019 წლის 2 მაისს ჩატარებულ სასამართლო პროცესზე პროკურორს არ დაუყენებია კითხვის ნიშნის ქვეშ ბრალდებულის ადვოკატის მიერ  წარმოდგენილი ახალი გარემოება - მსხვერპლის და მისი დედის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ მათ აღარ აქვთ და არც მომავალში ექნებათ პრეტენზია ბრალდებულის  მიმართ. ამ დროს, დაზარალებული არასრულწლოვანი და მისი კანონიერი წარმომადგენელი არ იმყოფებოდნენ სხდომის დარბაზში.  პროკურორს არ მოუთხოვია მსხვერპლის განმეორებითი დაკითხვა, რომ დადგენილიყო წარმოდგენილი განცხადება ნებაყოფლობით იყო შედგენილი თუ ბრალდებული რაიმე ფორმით შესაძლო იძულებას ახორციელებდა დაზარალებულზე.

საქმის სამართლებრივი შეფასება

განსახილველ საქმეში აშკარად გამოჩნდა სამართალდამცავი ორგანოების გულგრილობა და არაეფექტიანი მუშაობა გოგონას ძალადობისგან, იძულებითი ქორწინებისგან დაცვისა და მისი ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და მორალური უსაფრთხოების უზრუნველყოფის კუთხით. გოგონას გაუპატიურების საქმე არ იყო სათანადოდ გამოძიებული, ვერ მოხერხდა ბრალდებული პირის დროული დაკავება, რაც არასრულწლოვანის მიმართ ხელახალი ძალადობის მიზეზი გახდა.

ამ შემთხვევაში, ხაზგასასმელია, რომ მსხვერპლი ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელია, რადგან რეგიონებში და განსაკუთრებით ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში ქალთა უფლებების დაცვის საკითხები კვლავ გამოწვევად რჩება. სამართალდამცავი ორგანოები და სოციალური სერვისების მომწოდებელი უწყებები დისკრიმინაციულ გულგრილობას ავლენენ. აღნიშნულ რეგიონებში მძიმე სოციალური და ეკონომიკური მდგომარეობა, განათლების უკიდურესად დაბალი ხარისხი, დასაქმების და განვითარების დაბალი შესაძლებლობები გოგონათა ადრეული ქორწინების სტრუქტურული მიზეზია და ის სახელმწიფოსგან სისტემურ რეაგირებას და ტრანსფორმაციას მოითხოვს. ცხადია, რომ არსებული გამოწვევების მიზეზად არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება განვიხილოთ კონკრეტული თემის ტრადიცია ან გაზიარებული კოლექტიური ღირებულებები.   

საერთაშორისო სამართალი სახელმწიფოებს აკისრებს ვალდებულებას ჯეროვანი გულისხმიერებთ ებრძოლონ ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობას, რაც მოიაზრებს სახელმწიფოს მიერ დანაშაულის თავიდან აცილების, გამოძიებისა და დასჯის, ასევე, დაზარალებულთათვის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულებას (Opuz v. Turkey). გაეროს სპეციალური მომხსენებელი ქალთა მიმართ ძალადობის შესახებ აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო შესაძლოა გახდეს თანამონაწილე, როდესაც ის სისტემატურად ვერ უზრუნველყოფს თავის ვალდებულებას, დაიცვას ინდივიდები მათი უფლებების დარღვევისგან, რომელიც კერძო პირების მხრიდან მომდინარეობს.[1]

ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ სუსტი პოლიტიკის შესახებ საუბრობს საქართველოს სახალხო დამცველიც. მისი 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით „ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში კვლავ გადაუჭრელია გოგოების ქორწინების მიზნით თავისუფლების უკანონო აღკვეთის შემთხვევები. საქმეთა შესწავლის შედეგად ჩანს, რომ როდესაც საქმე ეთნიკურ უმცირესობას ეხება, ამ კონრკეტულ დანაშაულთან მიმართებით მკაცრი პოლიტიკა არ ტარდება. კონკრეტული საქმეების შესწავლისას, ხშირია უკმაყოფილება პოლიციის მიმართ, რომ ჭიანურდება ოპერატიულ-სამძებრო ღონისძიებები, იმ ვარაუდოთ, რომ ოჯახები მორიგდებიან და საქმეზე მუშაობა მოკლე დროში დასრულდება.“[2]

შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პროკურატურაში ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის მიმართულებით დაწყებული რეფორმების მიუხედავად, აშკარაა, რომ ეს ცვლილებები და მასთან დაკავშირებული ბაზისური სერვისები ყველა სოციალური ჯგუფისთვის თანასწორად ხელმისაწვდომი და განვრცობილი არ არის, რაც დისკრიმინაციული მიდგომების ეჭვებს აჩენს. 

    

             ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოვუწოდებთ გენერალურ  პროკურატურასა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს:

1.      მიიღონ ყველა ზომა არასრულწლოვნი დაზარალებულის ინტერესების დასაცავად, რადგან დაზარალებული, მაღალი ალბათობით, არის ფსიქოლოგიური ზეწოლისა და შიშის ქვეშ. არსებითია, მოხდეს მისი დაუყოვნებლივი იზოლირება მოძალადე პირის ოჯახიდან;

2.      პროკურატურამ უზრუნველყოს საქმეზე სათანადო კვალიფიკაციის მინიჭება, რადგან ამ დრომდე, ბრალდებულის წინააღმდეგ საქმე აღძრულია მხოლოდ სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე მუხლის მიხედვით (არასრულწლოვანთან სექსუალური ხასიათის კავშირი), მაშინ, როცა საქმეში იკვეთება სსკ 137-ე მუხლის მესამე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით (გაუპატიურება), სსკ 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის  (თავისუფლების უკანონო შეზღუდვა) და 1441-ე მუხლით (წამება) გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებიც. ბრალდებულს დაუყოვნებლივ ბრალი უნდა წარედგინოს აღნიშნული მუხლების შესაბამისადაც. ამასთან, პასუხისგებაში უნდა მიეცეს მსხვერპლის მიერ დანაშაულში მხილებული ყველა პირი; 

3.      საქმეში სათანადოდ უნდა გამოიკვეთოს გამოძიების მიერ გენდერული დისკრიმინაციის მოტივი.

4.      სოციალური მუშაკისა და ფსიქოლოგის მონაწილეობით დადგინდეს  არასრულწლოვნის ამჟამინდელი ფსიქო-სოციალური მდგომარეობა, რათა შეფასდეს  არსებული და სამომავლო რისკები, რომელმაც შესაძლოა დააზარალოს არასრულწლოვნის ჯანმრთელობა და/ან სიცოცხლეს;

5.      დაუყოვნებლივ დაიწყოს სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლების მიერ ამ საქმეში გამოვლენილი სავარაუდო კანონდარღვევებისა და გულგრილობის ფაქტების გამოძიება.

უმნიშვნელოვანესია, ეს საქმე გახდეს ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში სამართალდამცავი და სოციალური ორგანოების მუშაობის და პოლიტიკის არსებითი გადასინჯვის საგანი. სახელმწიფომ უნდა გაატაროს რეალური სამართალდაცვითი, სოციალური და საგანმანათლებლო პოლიტიკა გოგონათა იძულებითი და ადრეული ქორწინების და უფრო ზოგადად ქალთა მიმართ ძალადობის პრევენციისა და რისკების შემცირების მიზნით.   



[1]  UN Doc. E/CN.4/1996/53, პარა. 32

[2] საქართველოს სახალხო დამცველის ანგარიში საქართველოში ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის მდგომარეობის შესახებ, 2018 წელი,  გვ. 138, იხ: http://ombudsman.ge/res/docs/2019042620571319466.pdf

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის ეხმიანება სახელმწიფო ინსპექტორის თანამდებობაზე გამოცხადებული კონკურსის დარღვევით მიმდინარეობასა და ინსპექტორის სამსახურის ფინანსური გარანტიებით უზრუნველყოფის ვალდებულების შეუსრულებლობას.

საქართველოს მთავრობამ სახელმწიფო ინსპექტორის შესარჩევი კონკურსი 2019 წლის 17 მაისს გამოაცხადა. საკონკურსო კომისიაში, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მონაწილეობდნენ, კოალიციის წევრი ორგანიზაციის, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის თავმჯდომარე და საქართველოს სახალხო დამცველის მოადგილე. მათ მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, კონკურსი სერიოზული დარღვევებით მიმდინარეობს.

კერძოდ, შესარჩევი კომისიის მიერ გასაუბრებაზე (კონკურსის მეორე ეტაპზე) დაბარებული 7 განმცხადებლიდან მხოლოდ 1 აკმაყოფილებს კომისიის დებულებით დადგენილ მოთხოვნებს - მხოლოდ ამ უკანასკნელმა წარმოადგინა სავალდებულო სამოტივაციო წერილი სრულად. თუმცა, 2019 წლის 1 ივნისს, შაბათს, კომისია გაესაუბრა დაბარებული 7-იდან გამოცხადებულ 5 განმცხადებელს. შედეგად შეირჩა 2 კანდიდატურა პრემიერ-მინისტრისათვის წარსადგენად, მიუხედავად იმისა, რომ მათგან 1-მა ვერ გადალახა კონკურსის პირველი ეტაპი. 2-ვე კანდიდატურა, 2019 წლის 3 ივნისს, ორშაბათს, განსახილველად წარედგინა საქართველოს პარლამენტს (სახელმწიფო ინსპექტორის არჩევის პროცედურა ილუსტრირებულია თანდართულ გრაფიკაზე):

  • სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნით, კომისიამ პრემიერ-მინისტრს უნდა წარუდგინოს ინსპექტორის არანაკლებ 2 კანდიდატურა;
  • შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მხოლოდ 1 კანდიდატურა აკმაყოფილებს        საკვალიფიკაციო მოთხოვნებს, უნდა გამოცხადდეს ხელახალი კონკურსი, რის თავიდან არიდების მიზნით, კომისიამ მეორე ეტაპზე დაუშვა ის განმცხადებლებიც, რომლებმაც ვერ გადალახეს კონკურსის პირველი ეტაპი.

ამდენად, ჩნდება საფუძვლიანი ეჭვი, რომ კენჭისყრაში მონაწილე საკონკურსო კომისიის წევრების ამგვარი გადაწყვეტილება განპირობებულია წინასწარ განსაზღვრული კანდიდატურის სახელმწიფო ინსპექტორის თანამდებობაზე დანიშვნის მოტივით.

გარდა ამისა, საუბარია კომისიის წევრებთან კომუნიკაციისა და მათ მიერ გადაწყვეტილების მიღებასთან დაკავშირებულ სხვა პროცედურულ დარღვევებზეც.

კოალიცია უარყოფითად აფასებს სახელმწიფო ინსპექტორის შერჩევის პროცედურებში არსებულ დარღვევებს. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ, კანონმდებლობის დარღვევით კონკურსის ჩატარება ეჭვქვეშ აყენებს ინსპექტორის შემდგომი საქმიანობის ლეგიტიმურობას.  

ზემოხსენებული ვითარება განსაკუთრებით საგანგაშოა მოქმედი სახელმწიფო ინსპექტორის მიერ საჯარო ტრიბუნიდან 29 მაისს გაკეთებული განცხადების ფონზე. კერძოდ, მთავრობამ არ გამოყო სამსახურის ასამუშავებლად საჭირო ფინანსურ სახსრები; აღსანიშნავია, რომ ფინანსური გარანტიების არარსებობის გამო, სამსახურის ამოქმედება უკვე 2-ჯერ გადაიდო. მეტიც, თამარ ქალდანის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის მიხედვით, ამ დრომდე არ არის განსაზღვრული იმ დანაყოფის საშტატო ნუსხა, რომელმაც 1 ივლისიდან უნდა შეასრულოს საგამოძიებო ფუნქციები.

სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის (რომლის შეზღუდული საგამოძიებო უფლებამოსილება უნდა გავრცელდეს სამართალდამცავთა გარკვეული წრის მიერ სავარაუდოდ ჩადენილ დანაშაულებზე) დროულად ამოქმედების კრიტიკული საჭიროება დასტურდება უკანასკნელი წლების სტატისტიკითაც - თითქმის ყველა შემთხვევაში სამართალდამცავების მიერ სავარაუდოდ ჩადენილ დანაშაულებზე გამოძიება უშედეგოდ მიმდინარეობს.

აქედან გამომდინარე, კოალიცია მოუწოდებს საქართველოს პარლამენტსა და მთავრობას:

  • საქართველოს პარლამენტმა მხარი არ დაუჭიროს კონკურსის წესების დარღვევით შერჩეულ კანდიდატებს;
  • საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გამოაცხადოს ახალი კონკურსი;
  • სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურს დროულად მიეწოდოს სათანადო ფინანსური სახსრები, რათა 2019 წლის 1 ივლისს საგამოძიებო მექანიზმის ამოქმედებას საფრთხე არ დაემუქროს.
კონსტიტუციის 42-ე მუხლი უერთდება და მხარს უჭერს დამოუკიდებელი იურისტების მიერ პარლამენტში წარდგენილი რეზოლუციის პროექტს, რომელიც ითვალისწინებს სასამართლოში არსებული კლანური მმართველობის შეფასებას:
 
რეზოლუციის პროექტის ინიციატორები არიან:
 
კახა კოჟორიძე, კახა წიქარიშვილი, ანა ნაცვლიშვილი, მაია ბაქრაძე, ბესიკ სისვაძე, უჩა ნანუაშვილი, თამარ ლალიაშვილი, ზაზა ხატიაშვილი, სოსო ბარათაშვილი, ლია მუხაშავრია, ირაკლი კორძახია, ბესიკ ლოლაძე, ირაკლი კუპრაძე, ლევან თოთლაძე, ლაშა არველაძე, ხათუნა გრიგალაშვილი, ირაკლი გაბრიჩიძე, თამარ გეგელია.
 
რეზოლუციის პროექტს მხარს უჭერენ არასამთავრობო ორგანიზაციები:
 
1. კონსტიტუციის 42-ე მუხლი, 2, ადამიანის უფლებათა ცენტრი 3.  ადამიანის უფლებათა პრიორიტეტი, 4. უფლებადამცველები სამართლიანობისთვის 5. საქართველოს ადვოკატთა დამოუკიდებელი პროფკავშირები 6. ადამიანის უფლებათა დაცვის და პატიმართა სოციალური უზრუნველყოფის საერთაშორისო ორგანიზაცია  7. სამართლის კავშირი ჯერარსი.  
 
რეზოლუციიას მხარს უჭერენ პოლიტიკური ჯგუფები: 1. შენების მოძრაობა 2. ევროპული საქართველო, 3. პარტია "სამართლიანობისთვის"  4. რესპუბლიკელები, 5. თავისუფალი საქართველო 6. თავისუფალი დემოკრატები 7. კანონი და სამართალი 8. საქართველოს სამოქალაქო მოძრაობა. 
 
რეზოლუციის პროექტის მიმართ მხარდაჭერა გამოხატა 300 მდე ფეისბუკ მომხმარებელმა.
 
საქართველოს პარლამენტის წევრებს მოვუწოდებთ ინიცირება გაუკეთონ და მხარი დაუჭირონ რეზოლუციის პროექტს. მზად ვართ მივიღოთ შენიშვნები, მოსაზრებები და მონაწილეობა მივიღოთ რეზოლუციის პროექტის განხილვაში.
 
 
 
 
 
საქართველოს პარლამენტის რეზოლუცია
საერთო სასამართლოებში კლანური მმართველობის შეფასების თაობაზე
(პროექტი)
 

საქართველოს პარლამენტი,

აცნობიერებს რა, რომ დამოუკიდებელი სასამართლო სამართლის უზენაესობის და ადამიანის უფლებათა დაცვის ქვაკუთხედია, რომლის გარეშეც შეუძლებელია სამართლიანობის დამკვიდრება და ქვეყნის გრძელვადიანი სტაბილური განვითარება;

ითვალისწინებს რა, რომ 2004 წლის შემდეგ სასამართლომ თავი დააღწია სისტემურ კორუფციას და გადადგა ნაბიჯები ინსტიტუციური განვითარების მიმართულებით, თუმცა, სასამართლოში ჩამოყალიბდა მოსამართლეთა ორგანიზებული ჯგუფი (მოსამართლეთა კლანი), რომელმაც ხელში ჩაიგდო სასამართლოს მართვის ბერკეტები და სხვადასხვა ფორმალური და არაფორმალური მექანიზმებით უზრუნველყოფდა აღმასრულებელი ხელისუფლებისადმი სასამართლო სისტემის მორჩილებას და პოლიტიკური დავალებების შესრულებას;

ითვალისწინებს რა, რომ 2012 წელს ხელისუფლებაში მოსული ქართული ოცნების ერთ-ერთ მთავარ წინასაარჩევნო დაპირებას სამართლიანობის აღდგენა და დამოუკიდებელი სასამართლოს შექმნა წარმოადგენდა, რისთვისაც 2013-2016 წლებში ხელისუფლებამ შეიმუშავა საკანონმდებლო პაკეტი და დაიწყო სასამართლო რეფორმის ახალი ეტაპი, რომელიც მნიშვნელოვან სიახლეებს ითვალისწინებდა, თუმცა, სხვადასხვა მიზეზთა გამო ამ ცვლილებებმა შედეგად ვერ მოიტანა სასამართლო სისტემის გაჯანსაღება და სასამართლო სისტემის მიმართ ნდობის გაზრდა. მოსამართლეთა კლანმა, რომელიც წინა ხელისუფლების დროს მართავდა და აკონტროლებდა სასამართლოს, კვლავ მოიპოვა ძალაუფლება სასამართლოში, ხელში ჩაიგდო იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, დაიწყო სასამართლო კორპუსიდან მოწინააღმდეგეების განდევნა და საკუთარი მომხრეების დანიშვნა, ხშირ შემთხვევაში საზოგადოებრივი აზრის იგნორირებით და მართლმსაჯულების ინტერესის საწინააღმდეგოდ;

აღიარებს რა, რომ სასამართლოში არსებული კრიზისულ მდგომარეობა დღემდე არასოდეს გამხდარა სათანადო პოლიტიკურ-სამართლებრივი შეფასების საგანი, რამაც არსებული კრიზისის გაღრმავება და სასამართლო რეფორმის ჩიხში შესვლა გამოიწვია.

ითვალისწინებს რა, რომ ბოლო პერიოდში განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს გადაეცა ძალაუფლება უვადოდ დააკომპლექტოს საერთო სასამართლოების სისტემა უზენაესი სასამართლოს ჩათვლით;

ითვალისწინებს რა, რომ 2018 წლის დეკემბერში იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ საქართველოს პარლამენტს წარუდგინა სათანადო კრიტერიუმების და გონივრული პროცედურების გარეშე შედგენილი 10 კაციანი სია, რომელმაც, როგორც მისი შექმნის პროცესის, ასევე, შინაარსის გამო, ფართო საზოგადოებრივი პროტესტი გამოიწვია, რაც საბოლოო ჯამში საპარლამენტო უმრავლესობის რღვევასა და პოლიტიკურ კრიზისშიც გადაიზარდა. პარლამენტის იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარე პროტესტის ნიშნად თანამდებობიდან გადადგა, საქართველოს პარლამენტმა სიის განხილვა შეაჩერა, ხოლო სამოქალაქო საზოგადოების აქტიურმა ნაწილმა მოითხოვა კლანის წევრების გადადგომა;

აღიარებს რა, რომ 2019 წლის წლის მარტში საქართველოს პარლამენტმა, ფართო საზოგადოებრივი და საერთაშორისო კრიტიკის, ვენეციის კომისიის, ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის, აგრეთვე სხვა საერთაშორისო აქტორების მკვეთრად უარყოფითი შეფასების მიუხედავად, დაამტკიცა საერთო სასამართლოების შესახებ კანონში ცვლილებები, რომლითაც ფართო დისკრეციას აძლევს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს ფარული კენჭისყრით დააკომპლექტოს საქართველოს უზენაესი სასამართლო.

ითვალისწინებს რა, რომ კლანი და მისი ხელმძღვანელები ჩამოყალიბდნენ პოლიტიკური პროცესების მხარედ, აქტიურად მონაწილეობენ საჯარო პოლიტიკურ-საარჩევნო დებატებში და ძირს უთხრიან სასამართლო ხელისუფლების პოლიტიკური ნეიტრალობის პრინციპს; 

ითვალისწინებს რა, რომ სასამართლოში კლანური მმართველობა ძირს უთხრის ჭეშმარიტ სამოსამართლო ღირებულებებს, მოსამართლეებში ნერგავს შიშს, კონფორმიზმს, ნეპოტიზმს, ფარული გარიგების კულტურას, დევნის კრიტიკულ აზრს და ინდივიდუალიზმს, შესაბამისად, მორალურად ანადგურებს სასამართლოს სისტემას და ამ ფერხულში ითრევს სასამართლოში შესულ ახალ კადრებს;

ითვალისწინებს რა, რომ სასამართლო სისტემაში კლანური მმართველობის გამყარება ნიშნავს ხელისუფლებისადმი მორჩილი და მანკიერი სასამართლო სისტემის ხანგრძლივი დროით შენარჩუნებას, რომელსაც არ აქვს საზოგადოებრივი ნდობა და რომელიც ვერ უზრუნველყოფს ადამიანის უფლებათა დაცვას, კონფლიქტების მშვიდობიან მოგვარებას, საფრთხეს შეუქმნის ქვეყნის მშვიდობიან და დემოკრატიულ განვითარებას.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საქართველოს პარლამენტი ადგენს:

1. უარყოფითად შეფასდეს სასამართლოში არსებული კლანური მმართველობა და მისი შედეგები;

2. პარლამენტის დადგენილებით შეიქმნას სასამართლო სისტემაში არსებული ვითარების შემსწავლელი კომისია (ქვემოთ „კომისია“), რომლის შემადგენლობაში შევლენ როგორც საპარლამენტო, ასევე, არასაპარლამენტო პოლიტიკური პარტიების, სამოქალაქო საზოგადოების, საერთაშორისო ორგანიზაციების, აკადემიური წრეების წარმომადგენლები; 

3. კომისიამ 2019 წლის 1 პირველ სექტემბრამდე შეისწავლოს სასამართლო სისტემაში არსებული მდგომარეობა, განსაკუთრებით, კლანური მმართველობის კუთხით და წარმოადგინოს სასამართლო სისტემის გაჯანსაღების გეგმა, ასევე,  საკანონმდებლო წინადადებები კლანური მმართველობის და მისი ნეგატიური შედეგების აღმოფხვრის მიზნით; 

4. 2019 წლის 1 დეკემბრამდე საქართველოს პარლამენტმა მიიღოს საკანონმდებლო ღონისძიებები სასამართლოში არსებული კლანური მმართველობის დასრულების და სასამართლო სისტემის რეალური რეფორმირების მიზნით.

2019 წლის 20-24 მაისს, ჰააგაში, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის ყოველწლიური სტრატეგიული მრგვალი მაგიდის შეხვედრების მორიგი სერია გაიმართა.

შეხვედრები შეეხებოდა არასამთავრობო სექტორსა და სასამართლოს შორის თანამშრომლობის საკითხებსა და იმ გამოწვევებს, რომელთა წინაშე სასამართლოს ორგანოები დგას როგორც წინასწარი მოკვლევის ან/და გამოძიების წარმოებისას სხვადასხვა ქვეყნებში, ასევე მათ ყოველდღიურ საქმიანობაში.

მრგვალი მაგიდის შეხვედრებში მონაწილეობდნენ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები და პროკურორი, ასევე პროკურორის ოფისის, რეგისტრატურისა და სასამართლოს სხვა სექციების წარმომადგენლები, არასამთავრობო სექტორის მხრიდან კი - ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციების წარმომადგენლები. 

საქართველოდან შეხვედრებს ესწრებოდნენ ადამიანის უფლებათა ცენტრის, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“, „საერთაშორისო სამართლიანობის“, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციისა და წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრის წარმომადგენლები.

არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებმა ისაუბრეს 2008 წლის აგვისტოს ომთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ საქართველოში მიმდინარე გამოძიებასთან დაკავშირებულ გამოწვევებზე და მოუწოდეს პროკურატურის ორგანოს წარმომადგენლებს, გამოძიების ფარგლებში ყურადღება გამახვილდეს ომის დროს ჩადენილ ყველაზე მასშტაბურ და მძიმე დანაშაულებზე, მათ შორის, ქართველი მოსახლეობის ეთნიკურ წმენდაზე . ამავდროულად არასამთავრობო ორგანიზაციებმა ხაზი გაუსვეს იმ ფაქტს, რომ ეთნიკურად ქართველების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების მასშტაბურობის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია, სასამართლოს პროკურორის ოფისმა ყველაზე მაღალი თანამდებობის პირების პასუხისმგებლობის დადგენა შეძლოს. შეხვედრის ფარგლებში ყურადღება გამახვილდა ასევე საქართველოში გამოძიების წარმატების მნიშვნელობაზე აფრიკის გარეთ რეგიონებისთვის, ვინაიდან საქართველოს სიტუაცია სასამართლოსთვის პირველი არა-აფრიკული გამოძიებაა, რომელსაც ზეგავლენა ექნება სასამართლოს მიმართ საზოგადოებაში სამომავლო მხარდაჭერის, ნდობისა და ცნობიერების ამაღლების კუთხით.

არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებმა კიდევ ერთხელ ხაზი გაუსვეს დაზარალებულ დევნილთა ამჟამინდელ მძიმე სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობაზე და სასამართლოსთან არსებული დაზარალებულთა ნდობის ფონდის მხრიდან ომის შედეგად დაზარალებულ პირთა დახმარების მიზნით მხარდაჭერის პროგრამების განხორციელების საჭიროებაზე. ყურადღება გამახვილდა ასევე საქართველოში სასამართლოს ადგილობრივი ოფისის გაძლიერებისა და დამატებითი ადამიანური და ფინანსური რესურსით აღჭურვის აუცილებლობაზე, ასევე აქტიური საინფორმაციო და ცნობიერების ამაღლების ღონისძიებების განხორციელების საჭიროებაზე, მათ შორის, დაზარალებულ პირებთან როგორც სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მანდატის, როლის და მიმდინარე გამოძიების შესახებ, ასევე, სამართალწარმოების პროცესში მათ უფლებებთან დაკავშირებით.

თავის მხრივ სასამართლოს წარმომადგენლებმა ხაზი გაუსვეს საქართველოში მიმდინარე გამოძიების პრიორიტეტულობას და მნიშვნელობას. პროკურატურის წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ გამოძიება აქტიურად მიმდინარეობს, თუმცა,  მიმდინარე პროცესის კონფიდენციალური ხასიათისა და გამოძიების ინტერესებიდან გამომდინარე თავი შეიკავეს კონკრეტული დეტალების გამჟღავნებისგან. ნდობის ფონდის წარმომადგენლების მიერ მოწოდებული ინფორმაციით, ფონდი ამჟამად ახორციელებს დაზარალებულ დევნილთა მდგომარეობის შეფასებას და 2019 წლის ნოემბერში ფონდის გამგეობა გადაწყვეტს დაზარალებულთა მხარდაჭერის მიზნით კონკრეტული მხარდაჭერის პროგრამების განხორციელების საკითხს საქართველოში.

მრგვალი მაგიდის შეხვედრებში არასამთავრობო ორგანიზაციები საქართველოდან მონაწილეობდნენ ღია საზოგადოების ფონდის და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს კოალიციის ფინანსური მხარდაჭერით.

ხელმომწერი ორგანიზაციები:
·         ადამიანის უფლებათა ცენტრი
·         საერთაშორისო სამართლიანობა
·         საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
·         კონსტიტუციის 42-ე მუხლი
·         წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი

„კოალიცია თანასწორობისთვის“ ეხმიანება 2019 წლის 31 მაისს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ გავრცელებულ განცხადებას “თბილისის პრაიდის” ორგანიზატორებთან გამართული შეხვედრის შესახებ. სამინისტროს განცხადებით, ორგანიზატორთა “მიერ დაგეგმილ ადგილებზე და ფორმატით ღონისძიებების ჩატარება, პროცესში ჩართული პირების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რისკების გათვალისწინებით, შეუძლებელია” და “ჯგუფს შეეთავაზა გამოხატვის სხვა შესალებლობები და შეკრების ისეთი ალტერნატივები, რომელიც უფრო უსაფრთხო იქნება მონაწილე პირებისთვის”. “თბილისის პრაიდის” ორგანიზატორთა განმარტებით, სამინისტროს წარმომადგენლებმა მათ შესთავაზეს შეკრება “დახურულ სივრცეში, რაშიც საკლუბო სცენა ან სტადიონი მოიაზრებოდა”. 

გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობა მოიცავს მშვიდობიან შეკრებას და მანიფესტაციას საჯარო სივრცეში და მონაწილე პირთა ფიზიკური ხელშეუხებლობის უფლებას. სახელმწიფოს ვალდებულებაა, რომ დროულად და ადეკვატურად უზრუნველყოს შესაძლო ძალადობისგან სათანადო დაცვა.

კოალიცია ვერ გაიზიარებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს პოზიციას, რომ “თბილისის პრაიდის” ორგანიზატორთა გამოხატვის თავისუფლებით უზრუნველყოფას წარმოადგენს შეკრების უფლებით სარგებლობა დახურულ სივრცეში. “თბილისის პრაიდის” ორგანიზატორთა განმარტებით, ღირსების მარში, რომელიც დაგეგმილია კვირეულის ფარგლებში წარმოადგენს მანიფესტაციას, რაც გულისხმობს “მოქალაქეთა დემონსტრაციას, მასობრივ საჯარო გამოსვლას, ქუჩაში მსვლელობას სოლიდარობის ან პროტესტის გამოხატვის მიზნით, ან მსვლელობას პლაკატების, ლოზუნგების, ტრანსპარანტების და სხვა სახვითი საშუალებების გამოყენებით”.[1] შიდასახელმწიფოებრივ სახელისუფლებო ორგანოებს მშვიდობიანი დემონსტრაციების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად საჭირო საშუალებების არჩევისას აქვთ შეფასების გარკვეული დისკრეცია, თუმცა ეს არ უნდა გამოიხატოს მანიფესტაციის ჩატარების ხელშეშლასა და აკრძალვაში.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ერთგვაროვანია. პრეცედენტულ საქმეში Alekseyev v. Russia, სასამართლო აღნიშნავს, რომ დემონსტრაციისას ოპოზიციურ ჯგუფებს შორის დაძაბულობისა და სიძულვილის წარმოშობის ყოველი შესაძლებლობა შეკრების თავისუფლების შეზღუდვის საფუძველს რომ წარმოადგენდეს, საზოგადოება მოკლებული იქნებოდა განსხვავებული აზრის მოსმენის შესაძლებლობას, რომელიც შესაძლოა არ იყოს თანხვედრაში უმრავლესობის აზრთან[2]. სახელმწიფომ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა არ უნდა დააფუძნოს მორალის არგუმენტებს, არამედ პირიქით, ხელი უნდა შეუწყოს გამოხატვის თავისუფლების სრულ რეალიზაციას, ისეთ შემთხვევაშიც კი თუ გამოხატვის შინაარსი სადავოა და უმრავლესობის მიერ ნეგატიურად აღქმული.[3]

ლგბტქი სათემო ორგანიზაციები მუდმივად მიუთითებენ, რომ სახელმწიფო არ აღიარებს ჰომო/ბი/ტრანსფობიას, როგორც სისტემურ პრობლემას და არ ატარებს თანმიმდევრულ პოლიტიკას მის აღმოსაფხვრელად. ამ ფონზე შემაშფოთებლად იზრდება ულტრაკონსერვატული პოპულისტური ჯგუფების მობილიზება საჯარო თუ ონლაინ სივრცეში. ქვეყანაში ჰომო/ბი/ტრანსფობიის მაღალი დონის გათვალისწინებით, ლგბტქი თემის ნაწილი უკანასკნელი 2 წლის მანძილზე უარს ამბობს 17 მაისის (IDAHOT) საჯარო სივრცეში მანიფესტაციის ფორმით აღნიშვნაზე და ხაზს უსვამს იმას, რომ სახელმწიფოსა და სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან მანიფესტაციის დაცვის ერთჯერადი აქტებით სახელმწიფო მხოლოდ ფასადურად ნიღბავს ფუნდამენტურ პრობლემებს, რომლებსაც ლგბტქი ადამიანები საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში ყოველდღიურად   აწყდებიან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, „კოალიცია თანასწორობისთვის“ და მასში შემავალი ორგანიზაციები მოვუწოდებთ:

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს:

        სათანადოდ უზრუნველყოს “თბილისის პრაიდის” კვირეულში დაგეგმილი ღირსების მარშის მონაწილეთა მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობა საჯარო სივრცეში;

        მიიღოს ადეკვატური ზომები მშვიდობიანი შეკრების მონაწილეთა უსაფრთხოების უზრუნევლსაყოფად.

საპარლამენტო და აღმასრულებელ ხელისუფლებას:

        საჯარო განცხადებებით ხელი შეუწყონ თანასწორობის იდეის განუხრელ დაცვას და დაგმონ ჰომო/ბი/ტრანსფობიური ძალადობა, დისკრიმინაცია და გამოხატვა, მათ შორის, ლგბტ ადამიანების გამოხატვის თავისუფლებისა და მშვიდობიანი შეკრების უფლებაში ნებისმიერი არაკანონიერი ჩარევა.

        ხელი შეუწყოს სექსუალურ ორიენტაციას და გენდერულ იდენტობასთან დაკავშირებული საკითხების დეპოლიტიზებას და მის ადამიანის უფლებათა ჭრილში განხილვას;

        საზოგადოებაში სოლიდარობისა და თანასწორობის იდეების გაძლიერების მიზნით, უზრუნველყოს საგანმანათლებლო პოლიტიკის ცვლილება და საინფორმაციო კამპანიების დაგეგმვა/განხორციელება ინტერსექტორული მიდგომითა და მულტიდისციპლინარული ხედვით.  



[1] საქართველოს კანონი “შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ”, მუხლი 3 (ბ).

[2] ECHR, Case of Alekseyev V. Russia, (Applications nos. 4916/07, 25924/08 and 14599/09), 21 October 2010, პარა. 77, იხ: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-101257

[3] იქვე; ასევე იხილეთ, Bączkowski and Others v. Poland, Application No. 1543/06, judgment of 3 May 2007, იხ: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-80464   

29 მაისს ორი წელი შესრულდა თბილისიდან აზერბაიჯანელი ჟურნალისტის აფგან მუხთარლის გაუჩინარების შემდეგ. ადგილობრივი სასამართლოს გადაწყვეტილებების საფუძველზე, იგი დღემდე სასჯელს იხდის აზერბაიჯანის ციხეში, საზღვრის უკანონო კვეთის, კონტრაბანდის და პოლიციისათვის წინააღმდეგობის გაწევის ბრალდებით.

საქართველოს საგამოძიებო ორგანოებში მუხთარლის სავარაუდო გატაცების ფაქტზე გამოძიება დღემდე უშედეგოდ, ყოველგვარი პროგრესის გარეშე მიმდინარეობს. პასუხგაუცემელია აფგანის ადვოკატების მიერ დაყენებული არაერთი მოთხოვნა, მათ შორის აფგან მუხთარლისა და მისი მეუღლისათვის დაზარალებულის სტატუსის მინიჭების შესახებ[1].

ოცდაათზე მეტი საზოგადოებრივი და მედია ორგანიზაციის მიმართვის მიუხედავად, საქართველოს პარლამენტმა უარი თქვა საგამოძიებო კომისიის შექმნაზე, რომელიც მუხთარლის საქართველოდან სავარაუდო გატაცების ფაქტს შეისწავლიდა.

ამჟამად, მუხთარლის უფლებების დარღვევის საკითხს დაჩქარებულ ვადებში განიხილავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო; საჩივარი, რომელიც კონვენციით გარანტირებული არაერთი უფლების დარღვევას შეეხება, წარდგენილია როგორც საქართველოს ისე აზერბაიჯანის წინააღმდეგ (მუხთარლი აზერბაიჯანისა და საქართველოს წინააღმდეგ, საქმე 39503/17). ორივე სახელმწიფოს მთავრობას უკვე მოუწია ევროსასამართლოს კითხვებზე პასუხის გაცემა. საქართველოს მთავრობისადმი დასმული შეკითხვები როგორც მუხთარლის სავარაუდო გატაცებას, ასევე ამ ფაქტზე დაწყებული გამოძიების ეფექტურობას შეეხება.

აფგან მუხთარლის თბილისიდან გაუჩინარებას და აზერბაიჯანის ციხეში მოხვედრას არაერთი უარყოფითი შედეგი მოჰყვა საქართველოს შიდა ეროვნული თუ საერთაშორისო იმიჯისათვის. მუხთარლის საქმის გარშემო შეკითხვები რჩებათ საქართველოს პარტნიორებს, როგორიც არის ამერიკის შეერთებული შტატები, ევროკავშირი თუ ევროსაბჭო; ასევე, ადამიანის უფლებების საკითხებზე მომუშავე საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები.

ევროპულ სასამართლოში მუხთარლის საქმის წარმატებით დასრულება საქართველოსთვის ფინანსური ზიანის მოტანასთან ერთად კიდევ ერთხელ დააზარალებს საქართველოს, როგორც დემოკრატიული და ადამიანის უფლებების დაცვაზე ორიერტირებულის სახელმწიფოს იმიჯს; მაშინ როცა, საქართველოს საგამოძიებო ორგანოების მიერ გამოძიების ეფექტურად ჩატარების შემთხვევაში ეს დამატებითი ზიანი შეიძლება თავიდან ყოფილიყო აცილებული.

ხელმომწერი ორგანიზაციები კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ საქართველოს საგამოძიებო ორგანოებს გაატარონ ყველა საჭირო ზომა აფგან მუხთარლის სავარაუდო გატაცების ეფექტური გამოძიების, დამნაშავე პირების გამოვლენისა და დასჯისათვის.

 

* აფგან მუხთარლის ინტერესებს ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე ორგანიზაცია - კონსტიტუციის 42- მუხლი იცავს.
 
ხელმომწერი ორგანიზაციები:
თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი (HRHT) წევრი ორგანიზაციების სახელით:
Ø ადამიანის უფლებათა ცენტრი
Ø კონსტიტუციის 42- მუხლი
Ø მედიის ინსტიტუტი
Ø საფარი
Ø საქართველოს წამების მსხვერპლთა ფსიქო-სოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი (GCRT)
 
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA)
საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)
ადამიანის უფლებათა სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)
დემოკრატიის კვლევის ინსტიტუტი (DRI)
ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი (TDI)
ღია საზოგადოების ფონდი (OSF)
პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)
მედიის განვითარების ფონდი (MDF)
ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI)
საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო (TIG)


[1] იხ. ასევე, „აფგან მუხთარლის საქმე, ფაქტები და შეფასება“, ანგარიში, თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი, მაისი, 2018 წ. ხელმისაწვდომია https://hrht.ge/wp-content/uploads/2018/10/GEO__Online.pdf


კონსტიტუციის 42-ე მუხლი უარყოფითად აფასებს სააპელაციო სასამართლოში გირგვლიანის მკვლელობის საქმის განმხილველი მოსამართლის ნაირა გიგიტაშვილის უვადოდ გამწესებას. საზოგადოებას შევახსნებთ, რომ გირგვლიანის საქმე წარმოადგენს პოლიტიკურად მიკერძოებული მართლმსაჯულების ერთ-ერთ მკაფიო მაგალითს, სადაც სასამართლომ ვერ შეასრულა მისთვის დაკისრებული ფუნქცია და პირიქით მოქმედებდა სხვა სახელმწიფო ორგანოებთან შეთანხმებულად რათა ამ საქმეზე მართლმსაჯულება არ აღსრულებულიყო. საბოლოო ჯამში ამან სახალხო პროტესტამდე და ხელისუფლების ცვლილებამდე მიგვიყვანა. 

გირგვლიანის მკვლელობის საქმის განმხილველი მოსამართლის უვადოდ გამწესება მეტყველებს იმას, რომ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს არ აქვს გაცნობიერებული  მისი როლი მართლმსაჯულების მიმართ ნდობის აღდგენის პროცესში და არ გრძნობს თავს ანგარიშვალდებულად საზოგადოების წინაშე.  ვფიქრობთ, რომ ასეთი საკადრო პოლიტიკა მართლმსაჯულების გაჯანსაღებამდე ვერ მიგვიყვანს. მოსამართლეთა კორპუსში ის ავრცელებს მესიჯს რომ ხელისუფლების დაკვეთის შესრულება მოსამართლის კარიერული წარმატების გარანტიაა, ხოლო საზოგადოებას უკარგავს იმედს და ნდობას სამართლიანი სასამართლოს მიმართ.


19 მაისს რამდენიმე საარჩევნო ოლქში რიგგარეშე/შუალედური არჩევნები უნდა ჩატარდეს. ბოლო კვირის განმავლობაში ზუგდიდის საარჩევნო ოლქში პოლიტიკური პროცესები უკიდურესად გამწვავდა. მიგვაჩნია, რომ არჩევნებში ჩართულმა ყველა მხარემ სიტუაციის უფრო მეტად გამწვავებისგან მაქსიმალურად უნდა შეიკავოს თავი. მნიშვნელოვანია, რომ ყველა კანდიდატს საშუალება ჰქონდეს, მშვიდ გარემოში აწარმოოს საარჩევნო კამპანია და ამომრჩეველს ხელი არ შეეშალოს საკუთარი ნების თავისუფლად გამოხატვაში.

რამდენიმე დღის წინ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის” მერობის კანდიდატს და მის თანმხლებ პირებს ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს. ამ დროისთვის პოლიციამ დააკავა ერთი პირი. სამი დღის წინ, ასევე, გავრცელდა ვიდეო ჩანაწერი, რომელშიც, სავარაუდოდ, „ქართული ოცნების” ზუგდიდის საკრებულოს წევრი გია დანელია ფიგურირებს. ჩანაწერში ისმის, როგორ საუბრობს დანელია მიღებულ ინსტრუქციაზე, რომელიც ეხება ამომრჩეველზე ზეწოლას, მოსყიდვას და გატაცებას. ჯერ-ჯერობით უცნობია, ეს ჩანაწერი როდის არის გაკეთებული.

გარდა ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის კანდიდატზე თავდასხმისა და ვიდეოჩანაწერისა, ბოლო დღეებში სიტუაცია რამდენიმეჯერ გამწვავდა ზუგდიდის საკრებულოსა და საოლქო საარჩევნო კომისიაში, სადაც „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის” მხარდამჭერებს და პოლიციას შორის შეხლა-შემოხლა მოხდა.

ჩვენი ინფორმაციით, არჩევნების დღეს საარჩევნო პროცესებში ჩასართველად კანდიდატებისა და მათი მხარდამჭერი პარტიების მიერ მობილიზებულია რამდენიმე ათასი ადამიანი, რის გამოც არსებობს მხარეებს შორის ფიზიკური კონფრონტაციის მაღალი რისკი.

აქედან გამომდინარე, მოვუწოდებთ ყველა პოლიტიკურ ძალას მაქსიმალურად შეიკავონ თავი აგრესიისა და დაპირისპირებისგან, რათა საარჩევნო პროცესებს გამოუსწორებელი ზიანი არ მიადგეს.

ასევე, მოვუწოდებთ სამართალდამცველ და საგამოძიებო უწყებებს, პოლიტიკური მიუკერძოებლობის დაცვით, გამოიყენონ მათ ხელთ არსებული ყველა კანონიერი რესურსი საზოგადოებრივი წესრიგის უზუნველსაყოფად და შესაძლო კანონდარღვევის ფაქტების გამოსაძიებლად.

 

საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო (TIG)

საქართველოს დემოკრატიული ინიცატივა (GDI)

საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)

ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი (IDSD)

სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

ღია საზოგადოების ფონდი (OSGF)

პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)

ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI)

ცენტრი “ემპათია”

ადამიანის უფლებათა ცენტრი