CEDAW კომიტეტმა საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულებაზე ზედამხედველობა დაასრულა

გაეროს „ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის კომიტეტმა (CEDAW) გასულ თვეს მიიღო გადაწყვეტილება დაასრულოს ზედამხედველობა საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილ გადაწყვეტილებაზე. კომიტეტმა განაცხადა, რომ საქმეზე X და Y საქართველოს წინააღმდეგ საქართველოს შესრულებული აქვს საერთაშორისო ვალდებულება და საჭიროდ აღარ მიიჩნევს ზედამხედველობის გაგრძელებას.

საუბარია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ მიერ CEDAW კომიტეტში წარდგენილ საქმეზე. მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ ეს არის საქართველოდან CEDAW კომიტეტში გაგზავნილი პირველი განაცხადი საქართველოდან და წარდგენილ საქმეზე გამოტანილი ერთადერთი გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც კომიტეტმა დაადგინა, რომ განმცხადებლები და მათი არასრულწლოვანი შვილები იყვნენ ოჯახში არაერთგზის ძალადობის მსხვერპლები და საქართველოში არსებული საკანონმდებლო-საპროცესო ბაზა ვერ უზრუნველყოფდა ძალადობის დროს სათანადო გამოძიებას და დაზარალებულთა უფლებების შესაბამის დაცვას. კომიტეტმა საქართველოს სახელმწიფოს დაავალა უზრუნველეყო:
• მოსარჩელეებისთვის უფლებების დარღვევის სიმძიმესთან თანაზომიერი ფინანსური კომპენსაციის გადახდა;
• ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებისათვის და მათი შვილებისათვის დროული და სათანადო დახმარება, მათ შორის თავშესაფრით და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერით;
• ცნობადობის ასამაღლებელი კამპანიების გაძლიერება და ქალთა მიმართ ძალადობისა და ოჯახში ძალადობის მიმართ ნულოვანი ტოლერანტობის პოლიტიკის დამკვიდრება;
• „ქალთა მიმართ ძალადობისა და ოჯახში ძალადობის აღკვეთისა და პრევენციის შესახებ ევროპის საბჭოს კონვენციის“ (სტამბულის კონვენციის) რატიფიცირება;
• სავალდებულო ტრენინგების ჩატარება მოსამართლეების, ადვოკატებისა და სამართალდამცავი უწყებების წარმომადგენლებისათვის, მათ შორის პროკურატურის თანამშრომლებისათვის ოჯახში ძალადობის პრევენციასთან, ოჯახში ძალადობის განმარტებასა და გენდერულ სტერეოტიპებთან დაკავშირებით;
• ტრენინგების ჩატარება CEDAW კონვენციაზე, მის დამატებით ოქმზე და კომიტეტის ზოგად რეკომენდაციებზე, განსაკუთრებით მე-19 რეკომენდაციასთან დაკავშირებით.

სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილების დამსახურებაა, ის რომ საქართველოს ხელისუფლება იძულებული გახდა შეესრულებინა თითქმის ყველა რეკომენდაცია, მათ შორის უზრუნველეყო, რომ გაეროს კომიტეტების დადებითი გადაწყვეტილება გამხადრიყო საქმის განახლების და დაზარალებულად ცნობილი პირებისათვის კომპენსაციის გადახდის საფუძველი. სწორედ აღნიშნული ცვლილებების შედეგად მოხერხდა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქართველოს სახელმწიფოს მოსარჩელეების სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 40 000 ლარის გადახდა დაეკისრა.

დაზარალებულებმა კომპენსაცია გასულ თვეს მიიღეს.

საქმე X და Y საქართველოს წინააღმდეგ CEDAW კომიტეტში ორგანიზაციამ „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ საერთაშორისო პარტნიორებთან (INTERIGHTS, EHRAC) ერთად 2009 წელს წარადგინა. კომიტეტმა გადაწყვეტილება 2015 წელს გამოიტანა.

"კონსტიტუციის 42-ე მუხლი" დიდი სიხარულით გაცნობებთ, რომ ორგანიზაციას შემოუერთდა ნანა მჭედლიძე საერთაშორისო სამართლის საერთაშორისო დონეზე აღიარებული ექსპერტი და დარგის ერთ-ერთი გამორჩეული პროფესიონალი.

ნანა მჭედლიძეს მიღებული აქვს სამართლის მაგისტრის აკადემიური ხარისხები გაერთიანებული სამეფოს ვორვიკის უნივერსიტეტსა (2005-2006) და ნიდერლანდების უტრეხტის უნივერსიტეტში (2007-2008). ასევე მიენიჭა იურისტის კვალიფიკაცია სამართალმცოდნის სპეციალობით თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე (1994-1999). სწავლობდა გაერთიანებული სამეფოს ბირმინგემის უნივერსიტეტში, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა დაცვის პროგრამაში და იმავე პროგრამის ფარგლებში, გაიარა სტაჟირება ლონდონში, ადამიანის უფლებათა დაცვის არასამთავრობო ორგანიზაციაში, Aire Centre (2002). 2009 წლიდან, არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სამაგისტრო პროგრამის მიწვეული ლექტორი ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალში და 2015 წლიდან, ამავე უნივერსიტეტის დოქტორანტი. მუშაობს პენიტენციური და პრობაციის სისტემების მხარდაჭერის ევროკავშირის პროექტში ადამიანის უფლებათა უფროს ექსპერტად. 2018 წლიდან, თანამშრომლობს საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციასთან ადაპტაციის პროგრამის და განგრძობადი იურიდიული განათლების კუთხით.

2012-2016 წლებში, ევროკავშირის და ევროპის საბჭოს პროექტების ფარგლებში, როგორც სამართლებრივი ექსპერტი, კონსულტაციას უწევდა საერთო სასამართლოებს მათ გადაწყვეტილებებში ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის გამოყენებაზე. 2008-2012 წლებში, იყო გაეროს განვითარების პროგრამის ექსპერტი; 2001-2007 წლებში, მუშაობდა საკონსტიტუციო სასამართლოში სხვადასხვა თანამდებობებზე, ბოლო თანამდებობა - იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი; 1998-2001 წლებში, მუშაობდა იუსტიციის სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობზე, ბოლო თანამდებობა - ევროპულ სასამართლოში საქართველოს წარმომადგენელი.

2002-2019 წლებში, ევროპის საჭოს, ევროკავშირის, UNDP, USAID/PROLoG-ის, აშშ-ის საელჩოს იუსტიციის დეპარტამენტის, IRZ-ის, GIZ-ის, NRC-ის, საიას და სხვა ორგანიზაციების ეგიდით, ჩატარებული აქვს ტრენინგები მოსამართლეებისთვის, მოსამართლეთა თანაშემწეებისთვის, პროკურორებისთვის, ადვოკატებისთვის, პენიტენციური დაწესებულებების უფროსი მენეჯმენტისთვის, პენიტენციური სისტემის სამედიცინო მუშაკებისთვის, სახალხო დამცველის აპარატის თანამშრომლებისთვის, არასამთავრობო ორგანიზაციების თანამშრომლებისთვის, ჟურნალისტებისთვის, სტუდენტებისთვის. როგორც ევროპის საბჭოს საერთაშორისო ექსპერტს, ჩატარებული აქვს ტრენინგები ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციაზე მონტენეგროს უზენაესი და საკონსტიტუციო სასამართლოების მოსამართლეებისთვის, პროკურორებისთვის პოდგორიცაში.
ნანა მჭედლიძეს გამოქვეყნებული აქვს 40-მდე ნაშრომი (სახელმძღვანელოები, კვლევები, სტატიები).

ორგანიზაციის "კონსტიტუციის 42-ე მუხლი" აღმასრულებელი დირექტორი ლადო მკერვალიშვილი გახდა.

ლადო მკერვალიშვილს მიღებული აქვს ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის აკადემიური ხარისხი თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ასევე ფლობს სამართალმცოდნეობის მაგისტრის ხარისხს თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან და ინგლისური ენის მაგისტრის ხარისხს დასავლურ ენათა და კულტურათა სახელმწიფო ინსტიტუტიდან; სწავლობდა კაიროს (ეგვიპტე) უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ ფაკულტეტზე; იყო ვენეციის (იტალია) კაფოსკარის უნივერსიტეტის მკვლევარი. ამჟამად არის თბილისის ღია უნივერსუტეტის სრული პროფესორი, ევროპის საბჭოს ქალთა მიმართ ძალადობისა და ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ მიმართულ ქმედებებზე მომუშავე ექსპერტთა ჯგუფის ( GREVIO) წევრი; ევროსაბჭოს წარმომადგენლობის საქართველოში, გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP); განათლების ხარისხის განვითარების ცენტრის ექსპერტი.

2018-2019 წლებში მუშაობდა ვაშინგტონის (აშშ) ამერიკული უნივერსისტეტის კომუნიკაციის სკოლაში მიწვეულ პროფესორად. 2006-2007 წლებში იყო ოქსფორდისა და კემბრიჯის (დიდი ბრიტანეთი) უნივერსიტეტებში როგორც მიწვეული მეცნიერი. ქართულ ამერიკულ უნივერსიტეტსა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა სხვადასხვა საბაკალავრო და სამაგისტრო კურსებს.

ლადო მკერვალიშვილი 1999-2005 წლებში იყო გაზეთ „ახალი თაობის“ რედაქტორის მოადგილე; თანამშრომლობდა სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებთან და მედია საშუალებებთან როგორც კორესპონდენტი. 2005 წლიდან თანამშრომლობს სხვადასხვა არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. 2006-2012 წლებში ეკავა გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) კომუნიკაციების და საზოგადოებასთან ურთიერთობის მენეჯერის პოზიცია. 2005-2009 წლებში იყო არასამთავრობო ორგანიზაციების „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“, „კონსტიტუციურ უფლებათა დაცვის ცენტრი“ პროექტების კოორდინატორი და კონსულტანტი მედიასთან ურთიერთობების საკითხებში. 2012-2018 წლებში მუშაობდა საარჩევნო სისტემების საარჩევნო ფონდში (IFES) გენდერისა და ინფორმირების პროექტის მენეჯერად.

ლადო არის არაერთი საერთაშორისო კონგრესის, სიმპოზიუმის, კონფერენციის დელეგატი და მონაწილე. გამოქვეყნებული აქვს ერთი სამეცნიერო შრომა და 5 სამეცნიერო სტატია; არის 10-ზე მეტი წიგნის ავტორი და რედაქტორი.

მენეჯერული გამოცდილების გარდა, არის კომუნიკაციების, მედიასთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობის ექსპერტი/ტრენერი; ეწევა ინდივიდუალურ საკონსულტაციო საქმიანობას ტრენერთა მომზადების, საზოგადოებასთან ურთიერთობების, პირადი იმიჯის ფორმირების მიმართულებით.

11 წლის სკეიტბორდისტი ბავშვი სავაჭრო ცენტრის დაცვამ დააკავა და ოთახში ჩაკეტა

2019 წლის 19 დეკემბერს 11 წლის ნ.ა. სკეიტბორდით წაიქცა და დაეჯახა  მეტრო ,,ახმეტელის თეატრის'' მიმდებარედ არსებულ სავაჭრო ცენტრის კარის მინას, რომელიც გაიბზარა. როგორც თავად ნ.ა. ამბობს, იგი იძულებული გახდა, არიდებოდა ფეხით მომავალ ქალს, რა დროსაც თავი ვერ შეიკავა და მინას შეეჯახა. ბავშვი შეაჩერეს დაცვის თანამშრომლებმა, რის გამოც ნ.ა.-მ დაიწყო ტირილი, თუმცა იგი მისი ნების საწინააღმდეგოდ აიყვანეს შენობის მე-2 სართულზე მდებარე დაცვის უფროსის ოთახში. ბავშვის თხოვნის მიუხედავად, მას არ დაალევნის წყალი,  მარტო დატოვეს უფანჯრო ოთახში, რა დროსაც ბავშვს ეგონა, რომ იყო დაკავებული.

არასრულწლოვანი დაცვის ოთახში გააჩერეს მშობლების მოსვლამდე. დაცვის თანამშრომლებმა მშობლებს მოსთხოვეს ზიანის ანაზღაურება,  წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ პატრულის გამოძახებით დაემუქრნენ. ბავშვის მამა იძულებული გახდა  ხელწერილი დაეწერა ზიანის ანაზღაურებაზე. მხოლოდ ამის შემდეგ მოხდა ბავშვის გათავისუფლებაც.

მომხდარი ფაქტის შესახებ დაზარალებული ბავშვის ოჯახის ერთ-ერთმა წევრმა ,,ფეისბუქში'' სტატუსი გამოაქვეყნა. „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ მიერ ფეისბუქპოსტზე სწრაფი რეაგირების შედეგად მოხერხდა, რომ საქმეზე დაწყებულიყო გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 150-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, რაც გულისხმობს იძულებას, ანუ „ადამიანისათვის ქმედების თავისუფლების უკანონო შეზღუდვას, ესე იგი მისი ფიზიკურ ან ფსიქიკურ იძულებას, შეასრულოს ან არ შეასრულოს მოქმედება, რომლის შესრულება ან რომლის შესრულებისაგან თავის შეკავება მისი უფლებაა, ანდა საკუთარ თავზე განიცადოს თავისი ნება-სურვილის საწინააღმდეგო ზემოქმედება“. არასრულწლოვნის მიმართ აღნიშნული ქმდების განხორციელება 18 თვემდე პატიმრობას ითვალისწინებს.

რადგანაც ბავშვი იყო სტრესის ქვეშ, „42-ე მუხლმა“ საქმეში ჩართო თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლის წევრი პარტნიორი ორგანიზაცია საქართველოს წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამეციდინო რეაბილიტაციის ცენტრი (GCRT), რომელიც მუშაობს ბავშვის ფსიქოლოგიური და ფსიქიკური მდგომარეობის შეფასებაზე.

,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლი'' იმოქმედებს  ბავშვის საუკეთესო ინტერესების შესაბამისად, არასრულწლოვანის უფლებებს გამოძიებასა და სასამართლოში დაიცავს „42-ე მუხლის“ ადვოკატი არჩილ ჩოფიკაშვილი.

ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ უარყოფითად აფასებს საქართველოს პარლამენტის მიერ მიმდინარე წლის 12 დეკემბერს უზენაესი სასამართლოს 14 მოსამართლის არჩევას და მიიჩნევს, რომ პარლამენტის ეს გადაწყვეტილება დადებით შედეგს არ მოუტანს სასამართლოს დამოუკიდებლობას და სასამართლოს მიმართ ნდობას.   

მოსამართლეთა შერჩევის პროცესს თან ახლდა უამრავი დარღვევა, რაც დეტალურად ასახულია საერთაშორისო ორგანიზაციებისსახალხო დამცველის და არასამთავრობო ორგანიზაციათა ანგარიშებში. კანდიდატების სია შედგენილია სასამართლოში არსებული გავლენიანი ჯგუფის ე.წ „კლანის“ მიმართ ერთგულების ნიშნით; კანდიდატების უმრავლესობის შემთხვევაში ეჭვქვეშ დგება კეთილსინდისიერების და სამოსამართლო ღირებულებების მიმართ ერთგულება,  რაც ასევე დასტურდება  „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ მიერ შედგენილ პირველადი ანგარიშით ; კანდიდატები არ აღიარებენ სასამართლოს შიგნით სისტემური პრობლემების არსებობას და არ ემიჯნებიან ამ პრობლემებს;  შეშფოთებას იწვევს ის ფაქტი, რომ კანდიდატებს პარლამენტის პლენარულ სხდომაზე კენჭი ეყარათ ნაჩქარევად, რის გამოც პარლამენტის წევრებს არ ჰქონდათ საკმარისი დრო კანდიდატების შესახებ წარმოდგენილი დასკვნების გასაცნობად; თავად ქართული ოცნების ლიდერები აღიარებენ საბოლოოდ დამტკიცებულ კანდიდატთა სიაში ოდიოზური მოსამართლეების არსებობას, რაც განსაკუთრებულად შემაშფოთებელია.

მიგვაჩნია, რომ პარლამენტის მიერ კანდიდატების წარმოდგენილი ამტკიცება როგორც მოსამართლეებში, ასევე იურიდიულ პროფესიაში ნერგავს განწყობას, რომ კონფრომიზმი, უპრინციპობა, პრობლემების მიჩქმალვა და გავლენიანი ჯგუფების მიმართ ერთგულება  არის მოსამართლედ გახდომის საუკეთესო გზა.   

„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრების პროცესზე დაკვირვების შედეგებს აქვეყნებს

 


ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ყურადღებით აკვირდებოდა უზენაესი სასამართლოს წევრობის კანდიდატთა გასაუბრებას საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ კომიტეტში.

წარმოვადგენთ დაკვირვების შედეგებს, სადაც მკაფიოდ ჩანს, რომ კანდიდატების აბსოლუტური უმრავლესობის მიმართ ეჭვქვეშ დადგა მათი კეთილსინდისიერება და სამოსამართლო ღირებულებების ერთგულება. გასაუბრების დროს კანდიდატები ცდილობდნენ  სასამართლოს შიგნით არსებული პრობლემები მიჩქმალონ, სასამართლოს დამოუკიდებლობის დაბალი ხარისხი, სასამართლის მიმართ ნდობის ნაკლებობა გარე ფაქტორებს გადააბრალონ და პასუხისმგებლობა აარიდონ სასამართლოს გავლენიან ჯგუფს ე.წ. „კლანს“ .

„42-ე მუხლი“ მიიჩნევს, რომ უზენაესი სასამართლოს კანდიდატებს უნდა ჰქონდეთ სათანადო გამბედაობა და მაღალი მგრძნობელობა სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხელყოფის ფაქტებზე; უნდა შეეძლოთ შეეწინააღმდეგონ გარე ზეწოლებს და დაიცვან სასამართლოს დამოუკიდებლობა, რაც სამწუხაროდ, წარმოდგენილმა კანდიდატებმა ვერ მოახერხეს. მიგვაჩნია, რომ პარლამენტის მიერ კანდიდატების 20 კაციანი სიის დამტკიცება მოსამართლეებში წაახალისებს შეხედულებას, რომ გავლენიანი ჯგუფების და არა კანონისადმი  ერთგულება არის კარიერული წარმატების საფუძველი, ხოლო იურიდიულ პროფესიაში გააძლირებს ნიჰილიზმს, რომ მოსამართლედ გახდომის საუკეთესო გზა - კონფრომიზმი, უპრინციპობა, პრობლემების მიჩქმალვა და არაგულწრფელობაა. ზემთაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, “42-ე მუხლი“ მიიჩნევს, რომ პარლამენტმა არ უნდა დაამტკიცოს უზენაეს სასამართლოების მოსამართლეებად წარდგენილი კანდიდატები.

 

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრების პროცესზე დაკვირვების შედეგები

 

მიმდინარე წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ორგანიზაცია კონსტიტუციის 42- მუხლმა გამოითხოვა ინფორმაცია  საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პალატებში მოსამართლეთა შორის საქმეთა განაწილების შესახებ, რომლის საფუძველზეც გამოიკვეთა, რომ 2008-2015 წლებში უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ პალატაში სისტემატურად ირღვეოდა საქმეთა განაწილების წესი, კერძოდ, ამ წლების განმავლობაში პალატის ერთ-ერთ კოლეგიაში შესული ყველა საქმე ეწერებოდა მხოლოდ ერთ მომხსენებელ მოსამართლეს.  

 კონტიტუციის 42- მუხლმა ინფორმაცია გამოითხოვა 2002 წლიდან დღემდე უზენაეს სასამართლოში შესულ და განაწილებულ საქმეებზე და მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე გამოიკვეთა შემდეგი საინტერესო ფაქტი:

2008 წლიდან 2015 წლის ჩათვლით ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლე ნათია წკეპლაძემ სულ განიხილა 1653 საკასაციო საჩივარი და მომხსენებელი მოსამართლე იყო ყველა ამ საქმეზე, ერთის გარდა. აღნიშნული ნიშნავს, რომ ამ კოლეგიაში შესული ყველა საქმე მოხსენებისთვის ეწერებოდა მხოლოდ ნათია წკეპლაძეს და არ ეწერებოდა კოლეგიის სხვა წევრებს. აღნიშნულ პერიოდში მოქმედი საქართველოს კანონმდებლობა (უზენაესი სასამართლოს აპარატის რეგლამენტის მე-7 მუხლი) ითვალისწინებდა მოსამართლეთა შორის საქმეთა გადანაწილებას შემოსვლის თანიმდევრობის მიხედვით.

აღსანიშნავია, რომ მიღებული სტატისტიკური ინფორმაციის თანახმად, 2002 წლიდან დღემდე  საქმეთა განაწილების ასეთი რეჟიმი ნათია წკეპლაძის გარდა არ ფიქსირდება უზენაესი სასმართლოს 36 მოსამართლიდან, არც ერთი სხვა მოსამართლის მიმართ.

საქმეთა განაწილების ასეთი სქემა შემაშფოთებელია რამდენიმე მიზეზის გამო, კერძოდ:

1.            იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა საქმეთა განაწილების წესის სისტემატური დარღვევა, გასარკვევია რა არის ამის მიზეზი და რა შეიძლება იყოს მისი სამართლებრივი შედეგი; საქმის განაწილების წესის ასეთ მასშტაბურ დარღვევას შეიძლება მოჰყვეს შესაბამისი თანამდებობის პირების (მათ შორის იმჟამინდელი პალატის თავმჯდომარის, მიხეილ ჩინჩალაძის) სამართლებრივი (სისხლის ან დისციპლინური) პასუხისმგებლობა. ეს საკითხი ასევე ეხება უზენაესი სასამართლოს წევრობის კანდიდატებს შოთა გეწაძეს და გიორგი მიქაუტაძეს, რომლებიც სხვადასხვა დროს ასრულებდნენ პალატის სამდივნოს უფროსის მოვალეობას, ხოლო უზენაესი სასამართლოს აპარატის მაშინდელი რეგლამენტის მე-7 მუხლით, მოსამართლეთა შორის საქმეთა განაწილება შედიოდა პალატის სამდივნოს ფუნქციებში.

2. საკითხი ასევე მნიშვნელოვანია სასამართლოში არსებული პრობლემების გაანალიზების კუთხით, ვინაიდან ცნობილია, რომ ნათია წკეპლაძე პროფესიულ წრეებში მოიაზრებოდა დაუმორჩილებელ მოსამართლედ და გასარკვევია ხომ არ ხდებოდა ამ გზით მისი ჩამოცილება ისეთი კატეგორიის საქმეებიდან, სადაც სახეზე იყო მომეტებული სახელმწიფო ინტერესი და მისთვის ამ თვალსაზრისით უმნიშვნელო საქმეების დაწერა. ფაქტობრივად ცალკე კოლეგია შეიქმნა და ფუნქციონირებდა სპეციალურად ნათია წკეპლაძისათვის, სადაც მხოლოდ ის იყო მომხსენებელი.

3. საკითხი სიმპტომატურად ასახავს სასამართლო სისტემაში არსებულ მნიშვნელოვან პრობლემას, კერძოდ საქმეთა განაწილების სისტემით მანიპულირებას: 2017 წელს კონსტიტუციის 42- მუხლის მიერ ჩატარებული გამოკითხვაში, რომელიც ეხებოდა სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხელისშემშლელ ფაქტორებს, რესპოდენტებმა, მათ შორის მოქმედმა მოსამართლეებმაც აღნიშნეს, რომ სასამართლო სისტემაში ადგილი აქვს საქმეთა განაწილების სისტემით მანიპულირებას კონკრეტულ საქმეებზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით[1]. შესაბამისად, სასამართლო სისტემაში საქმეთა განაწილებით შესაძლო მანიპულირების საკითხი უფრო მასშტაბურია და უფრო სიღრმისეულ კვლევას საჭიროებს.

4. იურიდიულ კომიტეტში გასაუბრებაზე უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატებს - ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლეებს მაია ვაჩაძეს (19:37 წუთზე)  და ნუგზარ სხირტლაძეს (17:52 წუთზე) ეთხოვათ განემარტათ საქმეთა ასეთი განაწილების მიზეზი. ორივე კანდიდატმა მიუთითა, რომ ეს, სავარაუდოდ, გამოწვეული იყო მოსამართლეთა შორის პირადი ურთიერთობებით, რომლის დეტალების გამჟღავნება მათ არ ისურვეს.  აღსანიშნავია, რომ საქართველოს კანონმდებლობა მოსამართლეთა შორის საქმეთა განაწილების წესიდან გადახვევას მოსამართლეთა პირადი ურთიერთობების გამო არ ითვალისწინებს.

ნებისმიერ შემთხვევაში, ვფიქრობთ უზენაესი სასამართლოს მიერ მოწოდებული ეს ინფორმაცია ბევრ კითხვის ნიშნებს აჩენს და მნიშვნელოვნად მიგვაჩნია, ამ კითხვებზე, პირველ რიგში, განმარტებები გააკეთოს თავად უზენაესმა სასამართლომ, ხოლო კანონდარღვევის აღმოჩენის შემთხვევაში, მასალები უნდა გადაეგზავნოს შესაბამის ორგანოებს რეაგირებისთვის.

 

 

 



[1] იხ. კონსტიტუციის 42-ე მუხლი, სასამართლო დამოუკიდებლობის ხელისშემშლელი ფაქტორების თაობაზე პრაქტიკოსი იურისტების აზრის კვლევა https://article42.ge/ka/kvlevebi/article/64560-2005-2016-tslebshi-sasamarthlos-damoukideblobis-khelisshemshleli-faqtorebis-thaobaze-praqtikosi-iuristebis-azris-kvleva

სახელმწიფოში მიმდინარე დაძაბული პოლიტიკური პროცესების ფონზე მოვუწოდებთ ხელისუფლებას:

 

უარი თქვას აქციის მონაწილეთა მიმართებით ძალის გამოყენების ნებისმიერ ფორმასა და სიტუაციის ესკალაციაზე, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს სრული პოლიტიკური დესტაბილიზაცია და მოვლენათა შემდგომი განვითარება ყოველგვარი სამართლებრივი ჩარჩოების მიღმა მოაქციოს.

 

საერთაშორისო ორგანიზაციების მითითებების შესაბამისად იმოქმედოს კონსტიტუციის ფარგლებში დემოკრატიული პრინციპების მიხედვით, საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნების მიზნით. მიიღოს პრევენციული ზომები სამართალდამცავების მხრიდან საკუთარი უფლებამოსილების გადაჭარბების ყოველგვარი რისკის გასანეიტრალებლად.

 

იმოქმედოს პოლიტიკური ანგარიშვალდებულების შესაბამისად, აწარმოოს კონსტრუქციული დიალოგი ოპოზიციასთან და სამოქალაქო საზოგადოებასთან და მათი ჩართულობით უზრუნველყოფით დაიწყოს მუშაობა პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასასვლელად.

 

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა
საერთაშორისო გამჭვრივალობა - საქართველო
დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი
საქართველოს ღია საზოგადოების ფონდი
კონსტიტუციის 42-ე მუხლი
ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი
ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი
სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ საოკუპაციო ძალების მიერ ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილის სიცოცხლისა და უსაფრთხოების დაცვის მიზნით, მიზანშეწონილად მიიჩნევს დაუყოვნებლივ მიმართოს ევროსასამართლოს რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ ევროსასამართლოს რეგლამენტის 39-ე მუხლით გათვალისწინებული დროებითი ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს შემჭიდროვებულ ვადებში სახელმწიფოსათვის ვალდებულების დაკისრებას, რათა თავიდან იქნას აცილებული გამოუსწორებელი შედეგები. მით უმეტეს, არსებობს უკვე დადასტურებული ფაქტები, როდესაც საოკუპაციო ძალებთან და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლებისათვის წინააღმდეგობის გაწევა საქართველოს მოქალაქეებისათვის ტრაგიკულად დასრულდა.

ევროკონვენციით და ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით არაერთხელ განიმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა დარღვევაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება იმ სახელმწიფოს, რომელიც კონკრეტულ ტერიტორიაზე ახორციელებს ეფექტურ კონტროლს. ამდენად, ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილის უფლებების დარღვევაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება რუსეთის ფედერაციას.

ევროსასამართლოს რეგლამენტის 39-ე მუხლის ამოქმედების შემთხვევაში, რუსეთის ფედარაციას შესაძლოა დაევალოს ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილის გათავისუფლება, უსაფრთხების ზომების უზრუნველყოფა და გადაადგილების უფლების აღდგენა მთელი საქართველოს ტერიტორიაზე.

ვაჟა გაფრინდაშვილი 9 ნოემბერს ცხინვალის რეგიონში დისლოცირებული რუსეთის ფედერაციის საოკუპაციო ძალების შეიარაღებულმა წარმომადგენლებმა დააკავეს. გავრცელებული ინფორმაციით ე.წ. ,,საზღვრის'' დარღვევის ფაქტს ექიმი ,,არ აღიარებს'' რის გამოც ის პატიმრობაში რჩება.

ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ გამოთქვამს მზადყოფნას, ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილის ოჯახის წევრების თანხმობის შემთხვევაში, წარმოადგინოს მისი ინტერესები ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სასამართლოში და მოითხოვის დროებითი ღონისძიების გამოყენება, რათა თაიდან იქნას აცილებული გამოუსწორებელი ზიანი.

 

2019 წლის 12 ივნისს საქართველოს პარლამენტს დასამტკიცებლად წარედგინა „სასამართლო რეფორმის მეოთხე ტალღად“ ცნობილი კანონპროექტი. წარმოგიდგენთ კოალიციის მოსაზრებებს მასთან დაკავშირებით: პროექტში დადებითად უნდა შეფასდეს მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების დაკონკრეტება და სკოლის მსმენელთა შერჩევის პროცესის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსგან გამოცალკევება. ამავდროულად, პროექტში არის რამდენიმე სიახლე, რაც კრიტიკას იმსახურებს.

  • სასამართლოს თავმჯდომარეების დანიშვნა

„საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარესა და თავმჯდომარის მოადგილეს,[1] აგრეთვე რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს თავმჯდომარეს, თანამდებობაზე ნიშნავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო.[2]

კოალიციას არაერთხელ დაუფიქსირებია საკუთარი პოზიცია თავმჯდომარეთა/მოადგილეთა დანიშვნასთან დაკავშირებით.[3] პრობლემაა ისაა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ხელში ამ უფლებამოსილების არსებობა მისთვის კიდევ ერთი ბერკეტია სასამართლო სისტემის გასაკონტროლებლად და მიმართულია ინდივიდუალური მოსამართლის დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ. წარმოდგენილი პროექტი არსებულ პრობლემას არსებითად არ ცვლის, მხოლოდ კონსულტაციის მიღების ვალდებულებას აწესებს იუსტიციის საბჭოსთვის იმ სასამართლოს მოსამართლეებთან, რომელშიც უნდა დაინიშნოს თავმჯდომარე, თუმცა, მათი აზრის გათვალისწინება არ არის სავალდებულო.[4] კოალიციას არაერთხელ აღუნიშნავს[5], რომ ემხრობა მოდელს, რომლის მიხედვით მოსამართლეები თავად ირჩევდნენ თავმჯდომარეს.

  • იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უფლებამოსილება იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებელი საბჭოს თავჯდომარის დანიშვნის პროცესში

პროექტის მიხედვით დამოუკიდებელი საბჭოს თავმჯდომარე იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ აირჩევა.[6] დამოუკიდებელი საბჭოს შიდაორგანიზაციული დამოუკიდებლობის უზრუნველსაყოფად, კოალიციის მიიჩნევს, რომ უმჯობესი იქნება, ეს ფუნქცია თავად მას გადაეცეს.

  • მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობა

კანონპროექტის შესაბამისად, ფარგლებში, სრული შემადგენლობის 2/3-ის უმრავლესობით იღებს დასაბუთებულ გადაწყვეტილებას მოსამართლის მიმართ დისციპლინური დევნის დაწყების შესახებ.[7] დევნის დაწყებაზე უარის შემთხვევაში მას არ ეკისრება დასაბუთების ვალდებულება. კოალიციის აზრით ანგარიშვალდებულების პრინციპი საბჭოს ავალდებულებს მიღებული გადაწყვეტილებების დასაბუთებას, რაც კანონშიც უნდა აისახოს.

  • ეთიკის საბჭო

კანონპროექტის მიხედვით, იქმნება ახალი ორგანო „ეთიკის საბჭო“. სიახლის მიხედვით, „საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო წარდგინებით იღებს სამოსამართლო ეთიკის წესებს, ამტკიცებს სამოსამართლო ეთიკის საბჭოს დებულებას. [...] ირჩევს სამოსამართლო ეთიკის საბჭოს წევრებს.“[8] ეთიკის საბჭოსთან დაკავშირებით სხვა ინფორმაცია პროექტში მოცემული არ არის. გაურკვეველია, რა ფუნქციები ეკისრება ამ ახალი ინსტიტუტს, როგორ აირჩევიან წევრები და ა. შ. კოალიცია მიიჩნევს, რომ ამ საკითხების დაზუსტებამდე ცვლილებების ეს ნაწილი უნდა შეჩერდეს.

  • იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სხდომების საჯაროობა

წარმოდგენილ კანონპროექტში, არ არის პირდაპირი მითითება სხდომების საჯაროობისა და ღიაობის შესახებ, საუბარი მხოლოდ ინფორმაციის ვებგვერდზე განთავსებასა და აუდიოჩანაწერების ხელმისაწვდომობაზე.[9] კოალიციას მიჩანია, რომ იუსტიციის საბჭოს სხდომები ღია უნდა იყოს, მათ შორის პირველი და მეორე ინსტანციების მოსამართლეებთან გასაუბრების დროსაცაგრეთვე, მნიშვნელოვანია საბჭოს სხდომები გადაიცემოდეს ონლაინ-სტრიმის მეშვეობით, რაც შესაძლებლობას მისცემს ნებისმიერ პირს თვალი ადევნონ სხდომათა მიმდინარეობის პროცესს.[10] კოალიცია მიიჩნევს, რომ ორივე ეს საკითხი კანონის პირდაპირ რეგულირებას უნდა დაექვემდებაროს.

  • იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის გათავისუფლების საფუძვლები

კანონპროექტის მიხედვით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის გათავისუფლების ერთ-ერთ საფუძვლად კვლავაც რჩება მის მიერ ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულება.[11] ამგვარი ფორმულირება იძლევა, ძალიან ფართო ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას, რაც საბოლოო ჯამში უარყოფითად აისახება საბჭოს წევრების დამოუკიდებლობის ხარისხზე და უნდა გაუქმდეს.

ამავდროულად კანონმდებლობაში არის სხვა პრობლემები, რომლებიც მუდმივი კრიტიკის საგანია, თუმცა, სამწუხაროდ. წარმოდგენილი პროექტი მათ მოგვარებას არ ისახავს მიზნად. მათ შორისაა: იუსტიციის მსმენელთა სკოლაში ჩარიცხვის კრიტერიუმების ბუნდოვანება[12] მოსამართლეთა საქმიანობის შეფასება და უვადოდ გამწესებაზე გადაწყვეტილების მიღება, მათ მიერ განხილულ საქმეებზე დაყრდნობით;[13] მოსამართლეთა გამოსაცდელი ვადით დანიშვნის ინსტიტუტი;[14] მოსამართლისათვის საქმის განხილვაში მონაწილეობის დავალება, ამავე სასამართლოს სხვა სპეციალიზებულ შემადგენლობაში;[15] მოსამართლის კონკურსის გარეშე დანიშვნა;[16] იუსტიციის საბჭოში, სასამართლოს თავმჯდომარეების/მოადგილეების იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრობა;[17] დამოუკიდებელი ინსპექტორის დასკვნების ხელმისაწვდომობა;[18] მოსამართლეთა შეფასება და დაწინაურება[19] და ა.შ. აგრეთვე ნარჩუნდება საბჭოში დამოუკიდებელი ინსპექტორის დანიშვნისთვის საჭირო უმრავლესობა, რომელიც არ ითვალისწინებს მოსამართლე და არამოსამართლე წევრებს შორის კონსენსუსის პრინციპს.[20]

კოალიცია მოუწოდებს პარლამენტს გაითვალისწინოს ზემოაღნიშნული რეკომენდაციები წარმოდგენილ სიახლეებზე და ამავდროულად მოამზადოს ცვლილებები იმ პრობლემებზე, რომელთა გადაჭრაც აუცილებელია სასამართლოში ვითარების გასაუმჯობესებლად, თუმცა შემოთავაზებულ კანონპროექტში მათი მოგვარების გზები არ არის დასახული.

 

 

 


[1] საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანულ კანონის 23-ე მუხლის მე-6 პუნქტი.

[2] იქვე, 32-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი.

[3] ამ საკითხზე დამატებით იხ. კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის, „მოსაზრებები სასამართლო რეფორმის "მესამე ტალღასთან" დაკავშირებით“, ხელმისაწვდომია: http://coalition.ge/index.php?article_id=69&clang=0, განახლებულია: 28.10.19.

[4] ცვლილება საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანულ კანონის 23-ე მუხლის მე-6 პუნქტსა და 32-ე მუხლის 1-ლ პუნქტში, ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/231767?, განახლებულია: 28.10.19.

[5] ამ საკითხზე დამატებით იხ. კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის, „კოალიციის საკანონმდებლო წინადადებები იუსტიციის უმაღლესი სკოლისა და თავმჯდომარეთა ინსტიტუტის რეფორმასთან დაკავშირებით“, ხელმისაწვდომია: http://coalition.ge/index.php?article_id=184&clang=0

[6] ცვლილება საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის 663-ე მუხლის მე-5 პუნქტში.

[7] ცვლილება საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის 758-ე მუხლში.

[8] ცვლილება საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის 65-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტში.

[9] ცვლილება საერთო სასამრთლოების შესახებ კანონის 49-ე მუხლის მე-4 პუნქტში.

[10] იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მონიტორინგის ანგარიში #7, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო, თბილისი, 2019, გვ 72. იხ. ხელმისაწვდომია: https://gyla.ge/files/news/%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%98/geo.pdf, განახლებულია: 28.10.19.

[11] საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის 48-ე მუხლის, 1-ლი პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტი.

[12] იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მონიტორინგის ანგარიში #7, გვ 7.

[13]კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის, „მოსაზრებები სასამართლო რეფორმის "მესამე ტალღასთან" დაკავშირებით“.

[14] იქვე.

[15] იქვე.

[16] იქვე.

[17] იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მონიტორინგის ანგარიში #7, გვ 78.

[18] იქვე, გვ 51.

[19]კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის, „მოსაზრებები სასამართლო რეფორმის "მესამე ტალღასთან" დაკავშირებით“.

[20] იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მონიტორინგის ანგარიში #7, გვ 50