20 წელი ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლაში

განცხადებები
სიახლეები

პროექტის მიზანი:

პროექტის   მიზანია  შშმ  პირთა, განსაკუთრებით ახალგაზრდების აქტიურობის გაზრდა საარჩევნო პროცესში; მათი საარჩევნო უფლების რეალიზებისათვის თანასწორი და ხელსაყრელი გარემოს შექმნის ხელშეწყობა.

პროექტის ამოცანები:     

1. ფსიქო-სოციალური  საჭიროების, ინტელექტუალური შეზღუდვისა და ფსიქიკური პრობლემების მქონე  პირთა, მათი  ოჯახის წევრების, ასევე ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების წარმომადგენელთა ცნობიერების გაზრდა მსგავსი საჭიროების მქონე პირთა საარჩევნო უფლების შესახებ;

2. შშმ პირების და მათი ოჯახის წევრების, ასევე ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების წარმომადგენლების ცნობიერების ამაღლება სამოქალაქო აქტივობის, აქტიური მოქალაქის როლის, არჩევნებში მონაწილეობის, ხმის მიცემის პროცედურების და საარჩევნო პროცესებში მათი ჩართულობის მნიშვნელობაზე;

3. საარჩევნო პროცესებში მონაწილეობისთვის ფსიქო-სოციალური საჭიროების, ინტელექტუალური შეზღუდვის, ფსიქიკური პრობლემების მქონე ახალგაზრდების გააქტიურება;

4.საარჩევნო პროცესში მოწყვლადი ჯგუფისთის თანაბარი შესაძლებლობების შექმნის ხელშეწყობა.

პროექტის ხანგრძლივობა:

2018 წლის 1 აპრილიდან 2018 წლის 1 ნომბრამდე.

პროექტის ფინანსური მხარადამჭერი:

სამოალაქო საზოგადოების ინსტიტუტი.



უარყოფითად ვაფასებთ საქართველოს პარლამენტის მიერ 2018 წლის 17 აპრილს გენდერული თანასწორობის საბჭოს 2018-2020 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცებას იმ ფონზე, როდესაც ერთი მხრივ გეგმის შემუშავება არ მომხდარა სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობით, მეორე მხრივ კი გეგმაში არ ასახულა სხვადასხვა მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების (მათ შორის რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი ქალების, ლესბოსელი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი ქალების, შშმ ქალების) სპეციფიკური საჭიროებები.

გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფაზე ორიენტირებული პოლიტიკის დაგეგმვისას სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სახელმწიფომ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციოს მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების პრობლემებს და იზრუნოს მათი გადაჭრის გზების მოძიებაზე. ორი ან მეტი ნიშნით დისკრიმინირებული ქალების ინტერესების გაუთვალისწინებლობა ქმნის იმის შთაბეჭდილებას, რომ სახელმწიფო ვერ ხედავს მათ  საჭიროებებს, მათ შორის ტრანსგენდერი ადამიანების მძიმე სამართლებრივ და სოციალურ მდგომარეობას გენდერული თანასწორობის ჭრილში და ტოვებს ამ კუთხით დაგეგმილი სახელმწიფო პოლიტიკის მიღმა.

აღსანიშნავია, რომ გენდერული თანასწორობის მიზნების მისაღწევად, საბჭო შეიმუშავებს გენდერული თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფციას და სამოქმედო გეგმებს. თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფციისა და 2018-2020 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცებამდე საბჭომ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, მათ შორის ლგბტ საკითხებზე მომუშავე ორგანიზაციებს შესთავაზა საკუთარი რეკომენდაციები წარედგინათ სახელმწიფო კონცეფციის შინაარსთან დაკავშირებით. აღსანიშნავია, რომ საბჭომ სამოქალაქო საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფებს ასეთივე შესაძლებლობა არ მისცა სამოქმედო გეგმასთან დაკავშირებით. ამის მიუხედავად, სათემო ორგანიზაციებმა თავისი შენიშვნები განსახილველად მიაწოდეს გენდერული თანასწორობის საბჭოს.  როგორც საბჭოს წევრები განმარტავენ, თანასწორობის სახელმწიფო კონცეფცია დაეყრდნო კვლევას “გენდერული თანასწორობა საქართველოში: ბარიერები და რეკომენდაციები”. ხაზგასასმელია, რომ აღნიშნულ კვლევაში მოხვდა სხვადასხვა ქალთა ჯგუფების საკითხები და რეკომენდაციები, თუმცა, საბჭომ, ეს რეკომენდაციები არ გაითვალისწინა და ისინი სამოქმედო გეგმაში არ ასახულა.

ლგბტ სათემო ორგანიზაციების მიერ წარდგენილი რეკომენდაციები შეეხებოდა ტრანსგენდერი ადამიანების უფლებრივ მდგომარეობას საქართველოში, რომლებიც მუდმივად ხდებიან გენდერული უთანასწორობის მსხვერპლები შრომითი ურთიერთობისას, განათლების, ჯანმრთელობის დაცვისა თუ სოციალურ სფეროში. წარდგენილი რეკომენდაციები მოიცავდა შემდეგ საკითხებს:

ტრანსგენდერი ადამიანების უფლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით, სქესის ლეგალურად შეცვლისთვის, სქესის კვლავმინიჭების სრული პროცედურის გავლის (ქირურგიულის ჩათვლით) აუცილებლობის მოთხოვნის გაუქმება საკანონმდებლო პაკეტის პროექტის მომზადების გზით;

ტრანსგენდერი ადამიანების სამედიცინო მოვლის გაუმჯობესების მიზნით, არსებული კვლევების საფუძველზე, საკანონმდებლო პაკეტის პროექტის მომზადება ჯანდაცვის სფეროს მომწესრიგებელ კანონებში ცვლილებებისა და დამატებების შესახებ;

გენდერული იდენტობის ნიშნით ძალადობის შესახებ (ე.წ. სიძულვილით მოტივირებული დანაშაული) ცნობიერების ამაღლების ხელშემწყობი ღონისძიებების განხორციელება, მხარდაჭერა და მათში მონაწილეობის მიღება;

გენდერული თანასწორობის საბჭოსა და შესაბამისი უწყებების თანამშრომლობით, სექსუალური და რეპროდუქციული საკითხების შესახებ სკოლებში განათლების მიწოდების საჭიროების/აუცილებლობის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებელი ღონისძიებების დაგეგმვა და ჩატარება;

მოვუწოდებთ საქართველოს პარლამენტს, განიხილოს სამოქმედო გეგმაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესაძლებლობა და მასში ასახოს მოწყვლადი ჯგუფების წარმომადგენელი ქალების სპეციფიური ინტერესები, ამავდროულად კი მისცეს სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შენიშვნებისა და მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობა.  ამასთან, მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლების ყველა შტოს ნებისმიერი პოლიტიკის განხორციელებისას განსაკუთრებული ყურადღება და მეტი სენსიტიურობა გამოიჩინონ სპეციფიური საჭიროების მქონე მოწყვლადი ჯგუფების მიმართ.

 

თანასწორობის მოძრაობა

კონსტიტუციის 42-ე მუხლი

საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა

მედიის განვითარების ფონდი

დემოკრატიისა და უსაფრთხო განვითარების ინსტიტუტი

საფარი

მივმართავთ საქართველოს მთავრობას და საქართველოს პარლამენტს დაუყოვნებლივ მიიღონ კონკრეტული ზომები ტყიბულის შახტებში და მსგავსი რისკის მქონე საწარმოებში შრომის უსაფრთხოების მდგომარეობის მყისიერი და უპირობო გარდაქმნისათვის. მათ უნდა აიღონ პასუხისმგებლობა უმძიმეს მდგომარეობაში მყოფი დასაქმებულების და მათი ოჯახების სოციალურ კეთილდღეობაზე.
ტყიბულში 5 აპრილს მომხდარმა საწარმოო შემთხვევამ, რომელმაც ექვსი მეშახტის დაღუპვა და სამი მათგანის დაშავება გამოიწვია, ცხადი გახადა სახელმწიფოს მხრიდან უკანასკნელ დროს გადადმული ნაბიჯების არაეფექტურობა და არსებული პოლიტიკის უუნარობა რეალურად დააზღვიოს ის რისკები, რაც დასაქმებულების დაღუპვას და დასახიჩრებას იწვევს. სახელმწიფოს პოლიტიკა კი ვერ უზრუნველყოფს ადამიანების მინიმალურ სოციალურ დაცულობას.
აღსანიშნავია, რომ მთავრობის მიერ „შრომის უსაფრთხოების კანონის“ ინიცირება 2017 წელს სწორედ ტყიბულის შახტში 4 მეშახტის დაღუპვის საპასუხოდ განხორციელდა. არსებული მდგომარეობდა ცალსახად მიუთითებდა კანონის უმოკლეს ვადებში მიღების საჭიროებაზე. ამის მიუხედავად,  კანონპროექტის განხილვა თითქმის ერთი წლის მანძილზე გაჭიანურდა, რისი მიზეზი საქართველოს ეკონომიკური გუნდის პოზიციონირება გახდა. კანონპროექტის განხილვების პერიოდში მხოლოდ ტყიბულის შახტებში უკანასკნელი 11 თვის მანძილზე 11 დასაქმებული დაიღუპა,  ხოლო ქვეყნის მასშტაბით 2017 წლის მანძილზე 47 დასაქმებული დაიღუპა და 106 დაშავდა.[1]
გაჭიანურებული პროცესის შედეგად მიღებული „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ კანონი არაერთი ხარვეზით ხასიათდება. ის ვერ უპასუხებს იმ მნიშვნელოვან გამოწვევებს რის წინაშეც დგანან ტყიბულის შახტებში, ჭიათურის მაღაროებში თუ სხვა მძიმე დასაქმების ადგილებში მომუშავე ადამიანები. უფრო მეტიც, კანონი სრულად ძალაში მისი მიღებიდან ექვსი თვის შემდეგ შევა, რაც კვლავ უკონტროლოს და დაუცველს ხდის დღესდღეობით სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის რისკის პირობებში დასაქმებულ მშრომელებს. ეს გარემოება სახელმწიფოს უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საგანგებო რეჟიმის შექმნის აუცილებლობის წინაშე აყენებს.
ამასთან, სამთო მოპოვებით და გადამამუშავებელ ინდუსტრიებში დასაქმებული ადამიანებისათვის, ფიზიკური უსაფრთხოების გარდა, მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოადგენს არასათანადო ანაზღაურება, მინიმალური სოციალური დაცვის გარანტიების არქონა. ასევე განსაკუთრებით მძიმეა მათი სამუშაო და საცხოვრებელი გარემო მაღალი დაბინძურების გამო, რაც მძიმედ აისახება მათ ჯანმრთელობაზე და ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს მონო-წარმოების ქალაქები, სადაც მოსახლების ფინანსური დამოკიდებულება კონკრეტულ მომპოვებელ და გადამამუშავებელ საწარმოებზე საწარმოებზე განსაკუთრებით მაღალია. ქალაქებში დასაქმების სხვა შესაძლებლობის არარსებობა, აქ მცხოვრებ ადამიანებს არ უტოვებთ ალტერნატიული დასაქმების შესაძლებლობას გარდა მაღაროებში, შახტებში თუ ოქროს მომპოვებელ საწარმოებში დასაქმებას. ეს გარემოება კი, ასევე ხელს უწყობს მაღალ სოციალური კონტროლის შესაძლებლობებს.
მძიმე, მავნე და საშიშ პირობებიან სამუშაოებზე დასაქმებული ადამიანების მიმართ სახელმწიფოს არ გააჩნია სოციალური დაცვის სპეციალური რეჟიმი[2] რაც შესაძლებელს გახდიდა მათი მინიმალური კეთილდღეობის უზრუნველყოფას და დააკონპენსირებდა იმ ზიანს, რაც მძიმე, მავნე და საშიში ფაქტორებით გამოწვეულ ჯანმრთელობის მუდმივ დაზიანებასა და პროფესიული დაავადების განვითარებაში გამოიხატება.
მონო-წარმოების ქალაქების ალტერნაიული განვითარების ხედვის არქონა და მძიმე, მავნე და საშიშ პიროებებიან სამუშაო ადგილებზე დასაქმებული ადამიანების განსაკუთრებულად მძიმე შრომის პირობების გაუთვალისწინებლობა სახელმწიფოს მხრიდან ნულოვან პასუხისმგებლობას ავლენს ამ ქალაქების და მისი მოსახლეობის მიმართ და მათ ფიზიკური გადარჩენისათვის ბრძოლაში ტოვებს, ყოველგვარი მხარდაჭერის გარეშე.
მივიჩნევთ, რომ სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ უნდა გაიაზროს და აღიაროს მისი მნიშვნელოვანი როლი დასაქმებულთა და მათი ოჯახების ფიზიკური და სოციალური უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში და უსაფრთხოების კონტროლის სპეციალური ად ჰოც სისტემის შექმნითა და სოციალური დაცვის  მინიმალური გარანტიების შემუშავებით უზრუნველყოს მათი მყისიერი საჭიროებების გადაჭრა.
რამდენადაც არსებული შრომისა და სოციალური უსაფრთხოების სისტემა მინიმალურადაც ვერ პასუხობს დასაქმებულთა და მათი ოჯახების მყისიერ რისკებს და საფრთხეებს, მოვითხოვთ:
სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ მიიღოს ზომები ტყიბულის შახტებში დასაქმებულთა უსაფრთხოებისათვის. კერძოდ, მოვითხოვთ დროებით შეჩერდეს ტყიბულის შახტების ფუნქციონირება მის სრულ მოდერნიზაციამდე და ამ დროის განმავლობაში კომპანიამ და/ან სახელმწიფომ აიღონ დასაქმებულთა ხელფასების სრულად დაფარვის ვალდებულება. შეიქმნას სპეციალური კომისია შესაბამისი პასუხისმგებელი უწყებების, კომპანიის, დასაქმებულებისა და საერთაშორისო ექსპეტების მონაწილეობით, რომლებიც შეისწვალიან შახტებში არსებულ მდგომარეობას და შექმნიან მისი მოდერნიზაციის ტექნიკურ და ფინანსურ გეგმას;
სახელმწიფომ უზრუნველყოს მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიან სამუშაოებზე დასაქმებულთა დამატებითი სოციალური უზრუნველყოფის სისტემის შემუშავება, რაც აღიარებს მძიმე, მავნე და საშიში ფაქტორებში მუშაობის ზეგავლენას დასაქმებულთა ჯანმრთლობაზე და უზრუნველყოფს მის კომპენსირებას. მათ შორის, მნიშვნელოვანია სახელმწიფომ განიხილოს საპენსიო ასაკის დაწევისა და საპენსიო სისტემაში დასაქმების სპეციფიკის გათვალისწინების, საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების, სამუშაო პროცესში დაშავებულთათვის შესაბამისი საკომპენსაციო სისტემის შექმნის საკითხები და სხვა;
სახელმწიფომ დაუყოვნებლივ შეიმუშავოს ტყიბულის და სხვა მონო წარმოების ქალაქების ეკონომიკური განვითარების ალტერნატიული ხედვა, რაც შესაძლებელს გახდის ამ ქალაქებში ეკონომიკური აქტივობის დივერსიფიკაციას და გააჩენს დასაქმებისა და ქალაქების განვითარების ახალ და მდგრად შესაძლებლობებს.
ხელმომწერი ორგანიზაციები:
ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMჩ);
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (GYLA);
კონსტიტუციის 42-ე მუხლი;
შენ დემოკრატიისთვის (YFD);
ახალგაზრდა სოციალისტები (YშG);
საქართველოს პროგრესული ფორუმი (GPF);
ანალიტიკური პლატფრომა Eუროპეან.გე.
აუდიტორია 115

განცხადებაზე ხელმომწერი ორგანიზაციები ვეხმაურებით 2016 წლის 10 იანვარს, გუდაურის სათხილამურო ტრასაზე დაღუპული სალომე ტატიშვილის საქმეს. როგორც ცნობილია, 12 წლის სალომე ტატიშვილს, ტრასაზე დაშვებისას უკნიდან შეეჯახა დიდი სიჩქარით მოსრიალე სხვა ახალგაზრდა. მიღებული დაზიანებების შედეგად სალომე ტატიშვილი ადგილზე გარდაიცვალა. საქმეზე ბრალი წარედგინა გ.ლ-ს სისხლის სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, რაც სხვისი სიცოცხლის გაუფრთხილებლობით მოსპობას გულისხმობს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით, ბრალდებული უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი წარდგენილ ბრალდებაში. ამ ეტაპზე საქმე თბილისის სააპელაციო საამართლოში განიხილება და 16 აპრილს ჩანიშნულია მორიგი სასამართლო სხდომა.

საქმის მიმართ არსებული მაღალი საჯარო ინტერესის და საზოგადოებაში გაჩენილი არაერთი შეკითხვის გათვალისწინებით, გვსურს გამოვეხმაუროთ პირველი ინსტანციით საქმის სასამართლო განხილვისას გამოვლენილ ხარვეზებს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენი მიუთითებს, რომ სასამართლოს მსჯელობა არაერთ შემთხვევაში არის აბსტრაქტული და არადამაჯერებლი. განაჩენში მოყვანილი მსჯელობებიდან იკვეთება, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში, მოსამართლის მიერ მტკიცებულებები ინტერპრეტირებული და შეფასებულია ცალმხრივად და ყურადღების მიღმაა დატოვებული არაერთი მოწმის ერთგვაროვანი ჩვენება. სასამართლო ფაქტებს უნდა აფასებდეს ობიექტურად და მიუკერძოებლად, რაც მოითხოვს ყველა მტკიცებულების შეფასებას, ცალ-ცალკე და ერთობლიობაში, ვინმესთვის რაიმე უპირატესობის მინიჭების გარეშე. მართლმსაჯულების სამართლიანად აღსრულების მიზნით, მნიშვნელოვანია თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, ყურადღება გამახვილდეს იმ საკითხებზე, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არადამაჯერებლად, საეჭვოდ და დაუსაბუთებლად იქნა გადაწყვეტილი/შეფასებული, ან საერთოდ შეფასების გარეშეა დატოვებული.

1. გამოტანილ განაჩენში პირველი ინსტანციის სასამართლო მიუთითებს, რომ „საქართველოში არ არის განსაზღვრული სათხილამურო სპორტში სიჩქარის დაშვებული ლიმიტი, შესაბამისად, შეუძლებელია დადგინდეს ზღვარი, თუ რა სიჩქარე ჩაითვლებოდა წინდახედულობის ნორმის გათვალისწინებად, რომლის დაცვის შემთხვევაშიც გამოირიცხებოდა გ.ლ-ის მიერ წინდახედულობის ნორმის დარღვევა“. მოსამართლის აღნიშნული მსჯელობიდან ცალსახად იკვეთება, რომ იგი ფაქტობრივად გამორიცხავს წინდახედულობის ნორმის საერთოდ არსებობას იმ პირობებში, როდესაც რაიმე დეტალურად არ არის კანონში გაწერელი. მსგავსი მსჯელობა საფრთხის შემცველია, ვინაიდან იგი ეჭვქვეშ აყენებს პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის ჩადენისათვის. ამით სასამართლო მიანიშნებს, რომ წინდახედულობის ნორმების დარღვევის შემთხვევაშიც კი, თუ ყველა შესაძლო შემთხვევა დეტალურად არ არის კანონმდებლობით გათვალისწინებული, პასუხი არავის მოეთხოვება. შეუძლებელია, კანონში გაწერილი იყოს ყველა შესაძლო კონკრეტული შემთხვევა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ არ არსებობს წინდახედულობის ნორმა. უფრო მეტიც, გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის შინაარსი და წინდახედულობის არსიც სწორედ ის არის, რომ ადამიანებმა იმოქმედონ პასუხისმგებლობით და საკუთარი ქმედებები შეუსაბამონ ამა თუ იმ სფეროში არსებულ გამოცდილებას.

2. განაჩენიდან იკვეთება, რომ მოსამართლემ მხედველობაში არ მიიღო არაერთი მოწმის ჩვენება და საკუთარი მსჯელობები გაუგებარ/ბუნდოვან გარემოებებს დააფუძნა. საქმეზე დაკითხული არაერთი მოწმე მიუთითებდა, რომ საქმეზე ბრალდებული მოძრაობდა ძალიან სწრაფად, სიჩქარის კონტროლის გარეშე, რაც მოსამართლემ არ გაიზიარა. თუმცა, მოსამართლემ უპირობოდ გაიზიარა მხოლოდ ბრალდებულის პოზიცია, რომ იგი აკონტროლებდა სიჩქარესა და მოძრაობის ტრაექტორიას. ამასთან, მოსამართლემ, აგრეთვე საეჭვოდ, ფაქტობრივად უყურადღებოდ დატოვა თავად ბრალდებულის ჩვენების ის ნაწილი, სადაც იგი საუბრობს მოთხილამურის მიერ გასათვალისწინებელ გარემოებებზე. იმ პირობებში, როდესაც მოსამართლეს მიაჩნია, რომ არ არსებობს წინდახედულობის ნორმა, თავად ბრალდებული მიუთითებდა, რომ მას გაცნობიერებული ჰქონდა ეს ნორმები, რაც მას უკრძალავდა კონტროლის გარეშე სრიალს.

3. სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ არის დადგენილი, თუ როგორ ვითარდებოდა მოვლენები შეჯახებამდე და უშუალოდ შეჯახების პროცესში, რა ტრაექტორიით მოძრაობდა სალომე ტატიშვილი და რა ტრაქეტორიით ბრალდებული. სასამართლოს ეს მსჯელობა ეწინააღმდეგება საქმის არსებითი განხილვისას გამოკვლეულ მტკიცებულებეს. მოწმეები ერთგვაროვნად მიუთითებენ, რომ ბრალდებული მოძრაობდა ძალიან სწრაფად პირდაპირი დაშვებით, ხოლო სალომე ტატიშვილი აკეთებდა მოხვევის მანევრს. მოწმეებისვე განმარტებით, სალომე ტატიშვილი სრიალებდა წესების დაცვით, საშუალო სიჩქარით და დიდი მოხვევებით. შესაბამისად, ამ ნაწილშიც გაუგებარია რას დააფუძნა სასამართლომ თავისი მსჯელობა და რატომ არ მიიღო მხედველობაში მოწმეთა ერთგვაროვანი ჩვენებები.

4. მოსამართლე განაჩენში მიუთითებს, რომ „ექსტრემალური სპორტი თავისი შინაარსით სახიფათო სპორტია და თავის თავში მოიცავს ტრავმებს. ზოგადად სპორტი ადამიანის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა, რასაც ვერ ვიტყვით ექსტრემალურ სპორტზე, რომელიც მაღალი რისკით გამოირჩევა“. გაუგებარია, რას ემსახურება მოსამართლის აღნიშნული განმარტება და ერთგვარი განწყობის/შთაბეჭდილების შექმნა სასამართლოს მხრიდან, რომ ექსტრემალური სპორტის პირობებში წინდახედულობის ნორმები შეიძლება არ იყოს დაცული. ამ ნაწილში, ისევე როგორც განაჩენის სხვა ნაწილებში გაუგებარი რჩება, რა ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ გარემოებებს აფუძნებს მოსამართლე საკუთარ შეფასებებს.

ამ საქმეზე განხორციელებული მართლმსაჯულების სანდოობის და სამართლიანობის უზრუნველყოფის მიზნით, მნიშვნელოვანია თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაამახვილოს ყურადღება ამ ბუნდოვანებებზე და სათანადო შეფასება მისცეს იმ გარემოებებს, რომელიც პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას არასათანადოდ იყო განხილული და შეფასებული.
ხელმომწერი ორგანიზაციები:
„ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)“,
„ფონდი ღია საზოგადოება - საქართველო (OSGF)“,
„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“,
„პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)“,
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო“,
„ადამიანის უფლებათა ცენტრი, სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)“.

კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისთვის პარლამენტს მიმართავს და საკანონმდებლო წინადადებებს წარუდგენს, რომელიც დამატებით ორ მიმართულებას, იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებლობის გაძლიერებასა და სასამართლოების თავმჯდომარეთა არჩევის წესის და მათი როლის ცვლილებას, მოიცავს. კოალიციამ ასევე შესთავაზა პარლამენტს წინადადებები მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის სისტემასთან დაკავშირებითაც.

1. იუსტიციის უმაღლესი სკოლის რეფორმა

იუსტიციის უმაღლესი სკოლა, დღესდღეობით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსგან დამოუკიდებელი არ არის. კერძოდ, სკოლა დამოუკიდებლად ვერ წყვეტს სკოლაში მისაღები კონკურსის გამოცხადების საკითხს, მსმენელთა რაოდენობას, არ არჩევს მსმენელებს და ..

არსებულმა ვითარებამ ერთხელ უკვე დააზიანა სასამართლო სისტემა. 2015-2017 წლებში, როდესაც არაერთ მოქმედ მოსამართლეს ეწურებოდა უფლებამოსილების ვადა, საბჭომ სკოლაში მსმენელთა ჩარიცხვა ხელოვნურად შეაჩერა, რის შედეგადაც, ახალი კადრების შედინების ნაცვლად, ვაკანტურ თანამდებობაზე კვლავ ყოფილი მოსამართლეები დაინიშნენ.

კოალიცია მიიჩნევს, რომ სასამართლოს რეფორმის მეოთხე ტალღამ აუცილებლად უნდა მოიცვას სკოლის საბჭოსგან დისტანცირების საკითხი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, რეფორმას რეალური შედეგი ვერ ექნება.

კოალიცია პარლამენტს ცვლილებებს რამდენიმე მიმართულებით სთავაზობს:

  • სკოლაში მსმენელების მიღების პროცესი საბჭოსგან დამოუკიდებლად უნდა მიმდინარეობდეს. უმნიშვნელოვანესია, რომ სკოლას მიეცეს უფლებამოსილება თავად (იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან კონსულტაციის გზით) მიიღოს გადაწყვეტილებები მოსამართლეთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩატარების, სკოლაში მისაღები მსმენელების რაოდენობის, მისაღები კონკურსის გამოცხადების და მსმენელების შერჩევის თაობაზე.
  • იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებელი საბჭოს წევრების ოდენობა და მისი დაკომპლექტების წესი უნდა შეიცვალოს. დღეს სკოლის მართვის ორგანოში 6 წევრია, რომელთაგანაც თავმჯდომარეს მოსამართლეთა კონფერენცია ირჩევს, ხოლო დანარჩენ 5- (რომელთაგან ერთი იუსტიციის საბჭოს არამოსამართლე წევრი უნდა იყოს) იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ნიშნავს. იუსტიციის უმაღლესი სკოლის დამოუკიდებლობის გარანტიების გასაძლიერებლად, აუცილებელია დამოუკიდებელ საბჭოში წევრები გარე აქტორების მონაწილეობით ინიშნებოდნენ. კერძოდ, დამოუკიდებელი საბჭოს შემადგენლობა უნდა განისაზღვროს 5 წევრით, საიდანაც:

· 3 წევრს აირჩევს მოსამართლეთა კონფერენცია;

· 1 არამოსამართლე წევრს, ხმათა უმრავლესობით, აირჩევენ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრები;

· 1 წევრს აირჩევს სახალხო დამცველი, აკადემიურ წრეებთან და სამოქალაქო სექტორთან კონსულტაციის გზით.

 

  • იუსტიციის უმაღლესი სკოლის მსმენელის სტიპენდია და სწავლის ხანგრძლივობა უნდა გაიზარდოს. ასევე, აუცილებელია სკოლამ უზრუნველყოს საღამოს სწავლებაც, რათა მსმენელებს შეეძლოთ აირჩიონ მათთვის სასურველი გრაფიკი. სწავლების 10-თვიანი ვადა უნდა გაიზარდოს იმგვარად, რომ მოსამართლეობის კანდიდატებმა შეძლონ ჯეროვანი და საერთაშორისო სტანდარტებზე დამყარებული პროგრამის წარმატებით გავლა.

2. სასამართლოების ადმინისტრირება - თავმჯდომარეების არჩევა და როლი

წლებია, სასამართლოს თავმჯდომარეები მოსამართლეების უფროსებად და მაკონტროლებლებად მიიჩნევიან, რასაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მათი თანამდებობაზე დანიშვნის ბუნდოვანი და გაუმჭვირვალე წესიც განაპირობებს. ამასთან, სასამართლოში ადმინისტრაციულ თანამდებობებს, როგორც წესი, ერთი და იგივე პირები იკავებენ, რაც მოსამართლეთა შორის პრივილეგირებული ჯგუფების ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს.

კოალიცია მოუწოდებს პარლამენტს განახორციელოს შემდეგი ცვლილებები:

  • სასამართლოს თავმჯდომარის თანამდებობა არჩევითი უნდა გახდეს. სასამართლოს თავმჯდომარე იმავე სასამართლოს მოსამართლეებმა ფარული კენჭისყრით უნდა აირჩიონ. ამასთან, კანონმა ერთი და იმავე პირის თავმჯდომარედ ორი თანმიმდევრული ვადით არჩევა უნდა გამორიცხოს.
  • თავმჯდომარის უფლებამოსილებები უნდა შეიზღუდოს. სასამართლოს თავმჯდომარის როლი და ფუნქციები წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით უნდა შემოიფარგლოს და არა უმეტესად მენეჯერული საქმიანობით, როგორც ეს ამჟამად არის. თავმჯდომარეს ასევე არ უნდა ჰქონდეს უფლება მოსამართლეს საქმის განხილვა დაავალოს ამავე სასამართლოს სხვა სპეციალიზირებულ შემადგენლობაში. ასევე, მნიშვნელოვანია კანონმა დაადგინოს, რომ ვიწრო სპეციალიზაციების შექმნის შემთხვევაში, მათი შემადგენლობა განსაზღვროს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ და არა სასამართლოს თავმჯდომარემ.
  • იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში თავმჯდომარეების კვოტა უნდა გაუქმდეს. კერძოდ, საბჭოში არჩეულ წევრს, რომელიც იმავდროულად იკავებს სასამართლოს თავმჯდომარის/მოადგილის, კოლეგია/პალატის თავმჯდომარის პოზიციას, არჩევისთანავე უნდა უწყდებოდეს ადმინისტრაციული თანამდებობა.

პრესრელიზის შინაარსზე პასუხისმგებელია კოალიცია დამოუკიდებელი და გამჭვირვალე მართლმსაჯულებისათვის. ის შეიძლება არ ასახავდეს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მართვის ინსტიტუტის, USAID-ის ან აშშ-ის მთავრობის შეხედულებებს.

ორგანიზაცია „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ უსამძიმრებს 5 აპრილს, ტყიბულის შახტაში მომხდარი შემთხვევის დროს დაღუპულთა ოჯახებს.

შრომის უსაფრთხო პირობები ქვეყანაში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ რიგი საწარმოები იღებენ გარკვეულ ზომებს უსაფრთხო სამუშაო პირობების შესაქმნელად, მძიმე და მავნე პირობებიან სამუშაო ადგილებზე დაღუპულთა და დაშავებულთა რიცხვი არ მცირდება. ამის მაგალითია სწორედ ტყიბულში, 5 აპრილს მომხდარი შემთხვევა, სადაც კომპანიის ხელმძღვანელთა განცხადებით, არაერთი ზომა მიიღეს, მათ შორის ტექნიკური აღჭურვილობის შეძენის, გასამაგრებელი სამუშაოების თუ ტექნიკის გაუმჯობესების თვალსაზრისით, რასაც შრომისათვის უკეთესი გარემო უნდა შეექმნა; თუმცა, მსგავსი მასშტაბის, მძიმე შედეგის თავიდან აცილება ვერ მოხდა.

ეს გარემოებები კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ განსაკუთრებით მსგავს, საშიშპირობებიანი დასაქმების ადგილების მუდმივი შემოწმება და ყველა დადგენილ სტანდარტთან შესაბამისობის წინმსწრებად შეფასებაა აუცილებელი, რათა მსგავსი შემთხვევევის პრევენცია მოხდეს. ამასთან, არ არის საკმარისი ამგვარი შემოწმება მხოლოდ კომპანიის მიერ ტარდებოდეს, არამედ აუცილებელია დამოუკიდებელი, შრომის ინსპექციის თანამშრომლები ამ ობიექტებს ამოწმებდნენ პრევენციულად; ამასთან, აუცილებელია მსგავსი შემოწმება ობიექტურად და სრულყოფილად ჩატარდეს, ხოლო გაცემული რეკომენდაციები კომპანიისთვის იყოს სავალდებულოდ შესასრულებელი.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ „შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღება მართალია არის წინგადადგმული ნაბიჯი, თუმცა, რჩება მთელი რიგი საკითხები, რაც დამატებით გადახედვას საჭიროებს, ამ მექანიზმის ეფექტურობისათვის.

მედია საშუალებებით გავრცელებული ინფორმაციით, 5 აპრილს მომხდარ ფაქტზე გამოძიება საქართველოს სს კოდექსის 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დაიწყო, რაც სამთო, სამშენებლო ან სხვა სამუშაოების წარმოებისას უსაფრთხოების წესების დარღვევას გულისხმობს.

საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ მინდელის შახტის მფლობელი კომპანიის, „საქნახშირის“ წარმომადგენლები, ისე რომ არ ჩატარებულა სრულყოფილი ექსპერტიზა, უკვე საუბრობენ შემთხვევის გამომწვევ მიზეზებზე და მას სამთო დარტყმას უკავშირებენ, მაშინ როცა შრომის ინსპექტორები ჯერ საბოლოო შეფასებას მოვლენასთან დაკავშირებით ვერ აკეთებენ.

ამ პირობებში აუცილებელია, ყველა პასუხისმგებელმა სახელმწიფო უწყებამ ობიექტურად და სრულყოფილად შეისწავლოს 5 აპრილს მომხდარი შემთხვევის მიზეზები, კერძოდ:

1. შემთხვევის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი ექსპერტიზა, მათ შორის უცხოელი ექსპერტების და დარგის აღიარებული სპეციალისტების ჩართულობით;

2. შრომის უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი უწყების მიერ შემოწმდეს, მინდელის შახტაში ხომ არ აქვს ადგილი „შრომის უსაფრთოების კანონით“ გათვალისწინებულ შრომის უსაფრთხოების ნორმების დაცვის კრიტიკულ შეუსაბამობას, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს დასაქმებულთა სიცოცხლისათვის საშიში გარემო; ამგვარი კრიტიკული შეუსაბამობის აღმოჩენის შემთხვევაში, შეჩერდეს სამუშაო პროცესი, შეუსაბამობის აღმოფხვრამდე, დასაქმებულთა ინტერესების დაცვისა და სოციალური გარანტიების შენარჩუნებით;

3. მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, საგამოძიებო ორგანოებმა და შრომის ინსპექტორებმა პროაქტიულად გაასაჯაროონ ინფორმაცია მიმდინარე გამოძიების, შესწავლის შედეგებისა და ექსპერტიზის დასკვნების შესახებ;

4. კომპანია „საქნახშირმა“ უზრუნველყოს დაზარალებული ოჯახების დახმარება, მათ შორის მარჩენალდაკარგულთათვის სამართლიანი გრძელვადიანი ფინანსურის დახმარების სახით;

5. გადაიხედოს სახელმწიფოს შრომის უსაფრთხოების პოლიტიკა იმგვარად, რომ შრომის უსაფრთხო პირობებზე ზედამხედველობა განხორციელდეს დამოუკიდებლად, ობიექტურად და სრულყოფილად.



„კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ახორციელებს პროექტს ,,ქალი მსჯავრდებულებისთვის, რომელთაც განუცდიათ ძალადობა და დისკრიმინაცია, და მათი დაუცველი შვილებისთვის სერვისების მიწოდების გაუმჯობესება“. პროექტის მიზანია ქალი მსჯავრდებულების გაძლიერება, რომლებიც არიან ძალადობის და დისკრიმინაციის მსხვერპლი და ასევე მათი დაუცველი შვილების თანადგომა, მხარდაჭერის სერვისებზე გაუმჯობესებული ხელმისაწვდომობის საშუალებით.

პროექტის ფარგლებში „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“ გუნდი სამართლებრივ დახმარებას უწევს ქალ პატიმრებს, პრობაციონერებს, ყოფილ პატიმრებსა და მათ არასულწლოვან შვილებს. ასევე უტარებს მათ ცნობიერების ამაღლების ტრენინგებს.

პროექტის მიმდინარეობისას სამართლებრივი დახმარება უკვე გაეწია 90 ბენფიციარს. ხოლო 11 ქალის ინტერესებს ორგანიზაცია წარმოადგენს სასამართლოსა და სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებში. აქედან დასრულებულია დავა 4 საქმეზე, ხოლო 7 დავა ისევ გრძელდება. დავები ძირითადად ეხება ქალთა სოციალურ და სამოქალაქო უფლებებს.

პროექტი ,,ქალი მსჯავრდებულებისთვის, რომელთაც განუცდიათ ძალადობა და დისკრიმინაცია, და მათი დაუცველი შვილებისთვის სერვისების მიწოდების გაუმჯობესება“ ხორციელედება ევროკავშირის ფინანსური მხარდაჭერით და გრძელდება 2019 წლის თებერვლამდე.